Zbrodnia (utwór)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbrodnia
Ilustracja
Autor Antoni Lange
Typ utworu zbiór opowiadań
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Polska, Warszawa
Język polski
Data wydania 1907
Wydawca Druk Piotra Laskauera i Sp.

Zbrodnia – utwór prozatorski Antoniego Langego wydany w 1907 w Warszawie. Składa się z trzech krótkich historii ogniskujących się wokół różnie pojmowanych aspektów zbrodni czy grzechu:

  • Zbrodnia
  • Mitologia
  • Widłak

Opowiadania przybierają postać prozy szkatułkowej, zaś narrator każdego z nich jest parte-parole samego autora. Utwór odpowiada na młodopolską modę na immoralizm, fascynację dewiacją[1]. Poeta nadaje ponadto swoim historiom subtelny posmak opowieści niesamowitych; rządzą się one jednak konwencją realizmu, z lekkim zarysowaniem problematyki społecznej.

Zbiór cechuje typowy dla Langego humor, erudycja i zachowanie dystansu względem opowiadanych historii. Oszczędność języka i zwartość konstrukcji utworu porównywana bywa do twórczości Guy de Maupassanta.

Zbrodnia wywarła wpływ na późniejszych autorów nurtu fantastyki grozy, tj.: Stefan Grabiński, Stanisław Baliński czy Jerzy Hulewicz.

Streszczenie[edytuj | edytuj kod]

W tytułowym opowiadaniu Zbrodnia piękna, młoda malarka Julia poślubia bogatego właściciela fabryki Michała Czerwieńca. Wkrótce okazuje się jednak, że Czerwieniec znęca się nad swoją żoną; kiedy narrator dostaje pilny telegram od Julii, jest przekonany że chodzi o zamordowanie jej męża. Trafia na miejsce (fikcyjne miasto przesmysłowe Kaolin), gdzie okazuje się, że chodzi o coś zgoła zupełnie przeciwnego. Otóż, trwa bunt proletariatu, a narrator został wezwany przez Julię, by czuwał wraz z nią nad bezpieczeństwem jej rodziny oraz męża, który dostał anonimowy list z pogróżkami. Narrator przystaje na to; jednak kiedy jest świadkiem kłótni Julii z Michałem, w której Julia omdlewa, postanawia złamać umowę i zabić tyrana. Jak pokazuje zakończenie utworu, narratorowi brakuje siły do popełnienia zbrodni. Bohaterowie zdradzają jednocześnie pewien antagonizm: Julia jest stale maltretowana przez męża, a mimo to kocha go i boi się o jego życie; Czerwieniec znęca się nad żoną, ponieważ czuje się niekochany; narrator pragnie zabójstwa Czerwieńca, pchany paradoksalnym poczuciem uczynienia najwyższego dobra względem pokrzywdzonej Julii, ale widząc jednocześnie egzystencjalne rozterki Michała, nie może zdecydować się na ostateczny krok.

Z kolei utrzymane w pogodnym, ironicznym tonie powiadanie Mitologia mówi o niepokornym chłopcu imieniem Heniuś, który niepokoi swoją rodzinę pogardą dla modlitwy a nadmiernym zainteresowaniem poezją i filozofią. Heniuś odznacza się ponadto wybujałą wyobraźnią: z otaczających go ludzi, domowych przedmiotów i zasłyszanych fragmentów rozmów tworzy sobie swoistą mitologię. I tak służący Wincenty, który zapala wieczorem lampy, staje się w jego oczach poruszycielem gwiazd; Stójkowy tajemniczym demonem itd. Chłopiec wymyśla też sobie fikcyjne duchy zwane Chijorkami, a zabawa między nimi a Aniołkami w czarne i białe zdradza analogie do odwiecznego archetypu walki dobra i zła. Inni mieszkańcy tworzonego przez niego świata to: czarne dzieci (znajomy węglarz), Baba Piecowa, Wodna Baba czy Leśna Panna. Mitologia tworzona przez Heniusia jest w efekcie baśniowym odzwierciedleniem metafizycznego modelu wszechświata.

Widłak jest historią Ignacego Widłaka, mieszkańca jednej z ubogich dzielnic Francji, który w młodości oddawał się uciechom cielesnym, po doznaniu dziwnej wizji (jednym z jej elementów był ptak przypominający kruka z wiersza Edgara Allana Poego) został jednak kaznodzieją i ascetą opiekującym się środowiskiem paryskich prostytutek. Kiedy dochodzi do spotkania między Widłakiem a narratorem, nawiązuje się dialog na temat: dlaczego diabeł jest tak mocny, że nawet od Boga mocniejszy, dlaczego samego diabła stworzył Bóg (wtedy Bóg i Szatan byliby jednością), czy zło jest konieczne w świecie i czy wobec tego ma rację bytu potępienie albo zbawienie duszy? Historia oparta jest o teorie augustianizmu, inspirowana jest również samym życiem św. Augustyna.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Fascynację tę podsycały w pokoleniu Młodej Polski dzieła pisarzy takich jak: Stanisław Przybyszewski, August Strindberg, Charles Baudelaire, Joris-Karl Huysmans etc. Szczególnie jaskrawymi przykładami są publikacje tj.: Opowieści okrutne Auguste de Villiers de L'Isle-Adama, Diable sprawy Barbey d’Aurevillyego, czy teorie Cesare Lombrosoa