Zbrodnia w Chodaczkowie Wielkim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zbrodnia w Chodaczkowie Wielkim
Ilustracja
Symboliczna mogiła ofiar w Gajkowie
Państwo Polska (okupowana przez III Rzeszę)
Miejsce Chodaczków Wielki
Data 15/16 kwietnia 1944
Liczba zabitych 250-862
Sprawca 4 Pułk Policji SS
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa lokalizacyjna Polski w 1939 r.
Chodaczków Wielki
Chodaczków Wielki
Ziemia49°29′12″N 25°26′19″E/49,486667 25,438611

Zbrodnia w Chodaczkowie Wielkim – dokonana 15/16 kwietnia 1944 roku (pojawia się też data 17 kwietnia 1944) akcja pacyfikacyjna polskiej ludności cywilnej we wsi Chodaczków Wielki, położonej w byłym powiecie tarnopolskim województwa tarnopolskiego, w wyniku której śmierć poniosło od 250 do 862 osób. Pacyfikacji dokonali policjanci 4 Pułku Policyjnego SS sformowanego z ukraińskich ochotników do dywizji SS-Galizien.

Przyczyny i przebieg masakry[edytuj | edytuj kod]

Chodaczków Wielki liczył w 1943 roku 2800 mieszkańców, w znacznej większości Polaków[1]. Po wzroście nastrojów antypolskich wśród ludności ukraińskiej w 1943 roku, we wsi powołano samoobronę, która skutecznie odparła 3 ataki UPA na początku 1944 roku[2].

W kwietniu 1944 Chodaczków znalazł się w strefie przyfrontowej. Posiadanie przez mieszkańców miejscowości broni palnej oraz oskarżenia o wspieranie partyzantki sowieckiej mogły być przyczyną przeprowadzonej pacyfikacji[3].

15/16 kwietnia 1944 wieś została zajęta przez ukraińskich policjantów z 4. pułku policyjnego SS[3]. Napastnicy przystąpili do systematycznego palenia i niszczenia zabudowań oraz mordowania mieszkańców wsi. Chwytanych palono w zamkniętych chatach i stodołach, do uciekających strzelano. Wrzucano granaty do pomieszczeń, w których ukrywali się ludzie[2]. Znany jest przypadek ukraińskiej mieszkanki wsi, która przekonała esesmana, by nie wrzucał granatu do piwnicy, w której byli Polacy[4]. Oddział pacyfikacyjny nie zniszczył wsi całkowicie; w pewnym momencie akcja została przerwana. Napastnicy zniszczyli większość budynków na ulicach: Dremewka, Długa, Mazurówka, Odetroka, Tarnopolska i Zacerkiew. Ocałały zagrody głównie przy ulicach: Ruska, Cygańska, Zagrody i Zakłąb. Ocalał także kościół i plebania[2]. Według ukraińskiego IPN spalono 520-680 zabudowań[5].

Źródła podają różne liczby ofiar masakry: od około 250 (R.Kotarba)[6], przez 275 lub 365 (ukraiński IPN)[5], 250-854 (Grzegorz Hryciuk)[3] po 862 (H.Komański i Sz.Siekierka)[2] mieszkańców Chodaczkowa Wielkiego.

Ofiary pochowano w zbiorowej mogile. Po wojnie ocalałych Polaków z Chodaczkowa Wielkiego przesiedlono na tzw. Ziemie Odzyskane. Część z nich zamieszkała w Gajkowie, gdzie na cmentarzu rzymskokatolickim usypali symboliczną mogiłę ofiar zwieńczoną krzyżem. U stóp krzyża znajduje się urna z ziemią zabraną z mogiły w Chodaczkowie[2].

Na miejsce wysiedlonych Polaków w latach 1944-1946 władze przesiedliły z Polski 210 rodzin ukraińskich[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grzegorz Hryciuk, "Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948", Toruń 2005, ​ISBN 83-7441-121-X​, s.230
  2. a b c d e Henryk Komański, Szczepan Siekierka, "Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939-1946", Wrocław 2006, ​ISBN 83-89684-61-6​, ss.362-363, 831-832
  3. a b c Grzegorz Hryciuk, "Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948", Toruń 2005, ​ISBN 83-7441-121-X​, s.243
  4. Romuald Niedzielko, Kresowa księga sprawiedliwych 1939-1945. O Ukraińcach ratujących Polaków poddanych eksterminacji przez OUN i UPA, ​ISBN 978-83-60464-61-8​, Warszawa 2007, s.148
  5. a b c Україна під нацистською окупацією: спалені села (1941–1944 рр.): Анотований покажчик, Red. W. F. Sołdatenko, Kijów 2012, ​ISBN 978-966-8809-55-2​, s.225
  6. Ryszard Kotarba, Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej w województwie tarnopolskim w latach 1939-1945. Próba bilansu, [w:] Polska-Ukraina: trudne pytania, t.6, s.264