Zbrodnia w Jasielu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbrodnia w Jasielu
Państwo  Polska
Miejsce Jasiel
Data 20 marca 1946
Liczba zabitych ponad 60
Typ ataku ludobójstwo
Sprawca Ukraińska Powstańcza Armia
brak współrzędnych

Zbrodnia w Jasielu – zbrodnia dokonana 20 marca 1946 przez partyzantów UPA na polskich żołnierzach Wojsk Ochrony Pogranicza i funkcjonariuszach Milicji Obywatelskiej w Jasielu.

Pomnik w Woli Niżnej
Pomnik w Jasielu
Masowy grób ofiar na cmentarzu w Zagórzu
Pomnik cmentarny w Zagórzu

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej we wsi Jasiel istniała strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza, której załoga wobec przeważających sił Ukraińskiej Powstańczej Armii podjęła nieudaną próbę ewakuacji w kierunku Komańczy[1]. 19 marca 1946 grupa WOP i MO w sile około 70 żołnierzy dotarła do strażnicy WOP w Jasielu, w celu ewakuowania jej 30-osobowej załogi. W związku z działalnością w rejonie odpowiedzialności strażnicy dużych oddziałów UPA, 20 marca 1946 roku grupa operacyjna 38 komendy odcinka Zagórze i załoga strażnicy Jasiel liczące w sumie 98 żołnierzy, opuściły rejon zakwaterowania we wsi Jasiel pod dowództwem por. Jana Gierasika. Zostały wtedy zaatakowane i rozbite przez sotnie UPA. W walce zginęło dwóch żołnierzy, kilkunastu zostało rannych, jeden oficer i dwóch żołnierzy przedostało się za granicę do Czechosłowacji. Pozostali, w liczbie 94 żołnierzy (w tym sześciu oficerów i czterech milicjantów), po wyczerpaniu się zapasów amunicji, zostali wzięci do niewoli. Oficerowie i milicjanci zostali przez Ukraińców od razu rozstrzelani, a pozostałych żołnierzy poddano weryfikacji, wybierając aktywnych w walce z UPA oraz posiadających radzieckie odznaczenia. Łącznie śmierć poniosło prawdopodobnie 60 żołnierzy i 4 milicjantów; według Łukasza Kuźmicza 66[2], według innego źródła 66 żołnierzy i 5 milicjantów[3].

Egzekucja oficerów miała miejsce w rejonie leśniczówki koło wsi Moszczaniec, a podoficerów i szeregowców na wzgórzu koło Wisłoka Górnego. Dwudziestu żołnierzy puszczono wolno[4]. W czasie egzekucji rzucił się do ucieczki i mimo pościgu zbiegł szer. Paweł Sudnik[5], który później relacjonował: „Wszystkim kazali się położyć twarzą do śniegu. Kilku banderowców przystąpiło do zdzierania z nas mundurów. Pierwszego żołnierza wtrącili na dno wykopu i któryś z nich strzałem w tył głowy pozbawił go życia. Potem mnie pchnęli na krawędź wykopu”. Z pola walki uratowali się również ppor. Marian Myślicki, sierż. Warat i szer. Kowalenko. Ukryli się w stodole i w nocy przeszli na stronę Czechosłowacji. Pozostałych żołnierzy odarto z mundurów, pobito i puszczono wolno. Pod Jasielem zginęli: por. Jan Giersik, por. Bolesław Arabski, por. Władysław Szewczykowski, por. Jerzy Giernatowski oraz chor. Stanisław Gąsek i chor. Stanisław Papierzański.

Akcją napadu i egzekucji przeprowadziły wspólnie sotnie UPA dowodzone przez Stepana Stebelskiego ps. „Chrin” i Wołodymyra Hoszki ps. „Myron”[6][7].

Poległych i rannych Ukraińcy wrzucili do lochu (ziemianki) i zasypali ziemią. Ich ciała odkryto w czerwcu 1946. Po ekshumacji ciała 37 ofiar zostały pochowane w zbiorowym pogrzebie na cmentarzu w Zagórzu 20 czerwca 1946[8][9]. W relacji z tej uroczystości „Dziennik Rzeszowski” napisał, że masowe morderstwo w Jasielu dokonali bandyci z NSZ[10].

Ciała pozostałych ofiar nie zostały odnalezione[11].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Na masowym grobie na cmentarzu w Zagórzu został ustanowiony pomnik pamięci ofiar zbrodni, odsłonięty 12 października 1961.
  • 10 czerwca 1965 w Woli Niżnej został odsłonięty pomnik upamiętniający 60 ofiar zbrodni w Jasielu, jak również honorujący 20-lecie istnienia Wojsk Ochrony Pogranicza. Inskrypcja na monumencie informuje, że zdarzenie w Jasielu miało miejsce 23 marca 1946.
  • Na południowym skraju Jasiela powstało upamiętnione miejsce kaźni jeńców. Autorem projektu monumentu w Jasielu był Stanisław Bik[12]. Aktu odsłonięcia monumentu w Jasielu dokonali podczas uroczystości 17 czerwca 1985, połączonej z rocznicą 40-lecia WOP, wiceminister spraw wewnętrznych gen. dyw. Lucjan Czubiński, I sekretarz KW PZPR w Krośnie Henryk Wojtal oraz weteran walk WOP kpt. w st. spocz. Witold Maczek, zaś wówczas Koło nr 5 Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych otrzymało akt nadania imienia „Bohaterów Strażnicy WOP w Jasielu”[13].
  • Ofiary zbrodni w Jasielu zostały upamiętnione tabliczką na Pomniku Synom Ziemi Sanockiej Poległym i Pomordowanym za Polskę w Sanoku, ustanowionym w 2005.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Agnieszka Ciesielska, Jarosław Kaczkowski: O strażnicy w Jasielu raz jeszcze. skpb.waw.pl, 2009-04-11. [dostęp 2017-07-12].
  2. Łukasz Kuźmicz: Napady UPA na posterunki MO i strażnice WOP. kuzmicz.pl. [dostęp 2017-07-12].
  3. W rocznicę WOP i tragedii w Jasielu. „Nowiny”, s. 1, Nr 138 z 15-16 czerwca 1985. 
  4. Grzegorz Motyka: W kręgu „Łun w Bieszczadach”, Warszawa 2009, s. 20–21.
  5. Jarosiński 2000 ↓, s. 81.
  6. Reportaż: Zbrodnia UPA w Jasielu. radiomaryja.pl, 2016-05-13. [dostęp 2017-07-12].
  7. Zbrodnia UPA w Jasielu. Bestialski mord na 60 żołnierzach. niezlomni.com, 2016-05-24. [dostęp 2017-07-12].
  8. Łukasz Kuźmicz: Zbrodnie bez kary, Rzeszów 2006.
  9. Jackiewicz 1998 ↓, s. 130.
  10. Masowe morderstwa bandytów NSZ w Leskiem. „Dziennik Rzeszowski”, s. 4, Nr 146 z 29 czerwca 1946. 
  11. Adam Bienias: 70 lat temu UPA rozstrzelała w Jasielu żołnierzy WOP-u. rzeszow.tvp.pl, 2016-06-10. [dostęp 2017-07-12].
  12. Bogumiła Koszela, Marian Jarosz. Ambitne plany sanockiego koła ZBoWiD. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, nr 7 (298) z 1–20 marca 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  13. W 40-lecie WOP. W hołdzie poległym z placówki granicznej w Jasielu. „Nowiny”, s. 1-2, Nr 139 z 17 czerwca 1985. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]