Zbrodnia w Nemmersdorf

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamordowani niemieccy cywile

Zbrodnia w Nemmersdorf lub masakra w Nemmersdorf – mord cywilnej ludności niemieckiej we wsi Nemmersdorf w Prusach Wschodnich dokonany przez żołnierzy Armii Czerwonej 21 października 1944. Dokładna liczba ofiar jest przedmiotem sporów – według nowszych ustaleń wynosi 24–26 osób. Podawana dawniej liczba 65–73 ofiar została zawyżona w celach propagandowych[1]. Dzięki machinie propagandowej Josepha Goebbelsa, a następnie okresowi zimnej wojny, który sprzyjał rozpowszechnianiu wersji propagandy nazistowskiej po zachodniej stronie żelaznej kurtyny wydarzenia z Nemmersdorf stały się symbolem zbrodni wojennych popełnionych przez Armię Czerwoną na niemieckiej ludności cywilnej Prus Wschodnich.

Zajęcie wioski przez oddział Armii Czerwonej[edytuj]

21 października 1944 oddziały 11 Gwardyjskiej Armii 3 Frontu Białoruskiego (25 Gwardyjska Brygada Pancerna)[2] ZSRR podczas pierwszego ataku na Prusy Wschodnie zajęły wieś Nemmersdorf. Na miejscu zastały wielu mieszkańców, w tym przede wszystkim kobiety i dzieci, które nie zdążyły się ewakuować. Po dwóch dniach oddziały niemieckie odbiły wioskę, a w miejscowości odkryły ciała 24–26 ofiar.

Działania propagandowe Niemców pod odbiciu wioski[edytuj]

Minister oświecenia publicznego i propagandy Joseph Goebbels wydał polecenie, aby wyolbrzymić to wydarzenie. Niemcy w następnych dniach sfabrykowali film i rozkręcili machinę propagandową w całych Niemczech, również uzyskując posłuch w Watykanie[3], wskazując, że czerwonoarmiści okrutnie zgwałcili, torturowali i zabili ponad 70 kobiet i dzieci. Ciała wyjęto z grobów i przygotowano do propagandowych zdjęć, by mogli je sfilmować i sfotografować przywiezieni do Nemmersdorfu operatorzy Die Deutsche Wochenschau i dziennikarze. Ekshumacja połączona z profanowaniem zwłok odbywała się pod nadzorem specjalnego wysłannika reichsfuhrera SS Heinricha Himmlera. Rozpowszechniona została relacja volkssturmisty z Królewca, który jakoby w końcu października 1944 roku znalazł się w Nemmersdorfie: „Przy pierwszej zagrodzie, na lewo od drogi, stał wóz drabiniasty. Do niego przybito za ręce w pozycji ukrzyżowanej cztery nagie kobiety. Na drzwiach stodoły przybito dwie nagie kobiety również w pozycji ukrzyżowanej. W mieszkaniach znaleźliśmy w sumie 72 kobiety i dzieci oraz jednego starego mężczyznę w wieku 74 lat. Wszyscy byli martwi. Widać było, że torturowano ich w bestialski sposób, z wyjątkiem kilkorga, których zabito strzałem w potylicę. Wśród zabitych były nawet niemowlęta ze strzaskanymi czaszkami. Wszystkie kobiety, a także dziewczynki w wieku 8–12 lat nosiły na ciele ślady gwałtu. Nie oszczędzono nawet niewidomej staruszki”[4].

Zainicjowana przez Josepha Goebbelsa niemal dwutygodniowa kampania prasowa opisująca zbrodnie w Nemmersdorfie oraz poświęcona im kronika filmowa, wyświetlana we wszystkich kinach III Rzeszy, nadały nazwie Nemmersdorf symboliczne znaczenie.

Ustalenia z lat 90. XX wieku[edytuj]

W latach 90. XX wieku znaleziono świadków kluczowych dla wyjaśnienia sprawy. Prawdę o wydarzeniach upowszechnił zrealizowany przez ZDF (drugi program niemieckiej telewizji publicznej) pod kierunkiem Guido Knoppa serial dokumentalny Die grosse Flucht („Wielka ucieczka” – w Polsce znany z emisji na kanale Discovery pod tytułem „Exodus ze Wschodu”). Gerda Meczulat, mieszkanka wioski Nemmersdorf, która cudem przeżyła i Helmut Hoffman żołnierz niemieckich oddziałów wyzwalających wioskę opowiedzieli co naprawdę się wydarzyło. Rosjanie plądrowali domostwa w zdobytej wiosce Nemmersdorf, a grupa 27 jej mieszkańców przebywała w schronie. „Tego dnia były urodziny mego ojca – wspomina Gerda Meczulat – a my poszliśmy do schronu. Późnym popołudniem wioskę zaczęły bombardować nasze [niemieckie] samoloty. Do schronu zbiegli także czerwonoarmiści”. I w tym schronie któryś z oficerów II. Armii Gwardyjskiej wydał rozkaz zabicia cywilów. „Po nalocie – mówi dalej pani Gerda – Rosjanie ustawili się na zboczu z bronią maszynową. Wypędzali nas ze schronu krzycząc »Paszoł, paszoł!« Wychodziłam jako ostatnia. Upadłam. I w tym momencie któryś z Rosjan strzelił do mnie”[5]. Z relacji Helmutta Hoffmana byłego żołnierza oddziału niemieckiego wkraczającego do odbitej wioski: „Później pisano o ukrzyżowanych kobietach przybitych do ścian domów. To nonsens. Żadnej z zabitych kobiet nawet nie zgwałcono. Publikowane w prasie fotografie były kłamstwem. Zostały zaaranżowane. Zabitym kobietom zadzierano spódnice”[6].

Zgodnie z ustaleniami niemieckiego publicysty Bernharda Fischa Armia Czerwona bezsprzecznie popełniła w Nemmersdorfie zbrodnię, jednak zarówno liczba ofiar, jak i rodzaj popełnionych czynów zostały celowo wyolbrzymione przez propagandę nazistowską po to, aby wzmocnić chęć oporu zmęczonego już wojną społeczeństwa niemieckiego[7][8]. Część zdjęć pokazujących ofiary została spreparowana. Ciała zamordowanych kobiet sfotografowano z obnażonymi genitaliami, by wywołać wrażenie, iż wszystkie zostały zgwałcone – istnieją jednak również fotografie, na których ofiary są normalnie ubrane[9].

Skutki nazistowskiej propagandy[edytuj]

Pomimo dotarcia do dokumentów z 1944 r. i relacji świadków z wydarzeń z Nemmersdorff, kłamstwo propagandy niemieckiej o Nemmersdorf żyje własnym życiem dzięki mnogości publikacji utrwalających i powielających je zwłaszcza w okresie zimnej wojny. Bywa również obecnie wykorzystywane i wyolbrzymiane w celu dyskredytacji działań Armii Czerwonej. Brytyjska dziennikarka i wykładowca akademicka Isabel Denny w swojej książce z 2007 r. The Fall of Hitler’s Fortress City, w Polsce wydanej w 2008 r. pod tytułem Upadek twierdzy Hitlera. Bitwa o Królewiec pisze[10]: „Dwudziestego pierwszego października Rosjanie zaatakowali wieś Majakowskoje [Nemmersdorff]. Była to pierwsza niemiecka wieś, w której znaczna część ludności cywilnej dostała się w ręce Rosjan. Ataku dokonały siły 25. pułku czołgów nacierające od strony Gusiewa. [...] Schwytano i zgwałcono wszystkie kobiety, a niektóre zostały ukrzyżowane na drzwiach domów i wrotach stodół. Dzieci zabijano ciosami kijów i pałek, a do starszych strzelano zimną krwią. Wojska niemieckie odbiły wieś po dwóch dniach. Znaleziono tam ciała prawie wszystkich 635 mieszkańców”.

Znaczenie[edytuj]

Nemmersdorf – dziś Majakowskoje w obwodzie kaliningradzkim – był jedną z pierwszych miejscowości zdobytych w październiku 1944 przez Armię Czerwoną w Prusach Wschodnich, a tym samym na terytorium ówczesnych Niemiec. Wielu Niemców, wierząc propagandzie Goebbelsa, uznało, że taki sam los czeka wszystkie zdobyte przez Armię Czerwoną tereny i ich mieszkańców. Spowodowało to powstanie tzw. „syndromu Nemmersdorf” – głównego motywu ucieczki tysięcy cywilnych Niemców z Prus Wschodnich przy ponad 20-stopniowym mrozie w styczniu 1945 roku[11] oraz licznych samobójstw i mordów własnych dzieci przez Niemki przerażone doniesieniami propagandy Goebbelsa w obliczu zbliżającej się Armii Czerwonej[12]. Nemmersdorf – to do dziś dla wielu Niemców symbol zbrodni, popełnionych przez Armię Czerwoną na ludności cywilnej oraz dowód na to, że byli oni również ofiarami w tej wojnie.

Przypisy

  1. (Doku in HD) Die große Flucht (1/5) Der große Treck. TheDokuChannel 2017-03-11.
  2. Hastings, Max, Armageddon, Alfred A. Knopf, NY, 2004, s. 264–265; Sharp, Charles C., Soviet Orders of Battle, Vol. III, Red Storm, Nafziger, 1995, s. 39–40, 70.
  3. Leszek Adamczewski, Łuny nad jeziorami: agonia Prus Wschodnich, ISBN 9788376742861, OCLC 957338977.
  4. Leszek Adamczewski, Zatrzaśnięte wrota: śladami tajemnic drugiej wojny światowej, PSO, 2001, ISBN 8387073148, OCLC 69569907.
  5. (Doku in HD) Die große Flucht (1/5) Der große Treck. TheDokuChannel 2017-03-11.
  6. (Doku in HD) Die große Flucht (1/5) Der große Treck. TheDokuChannel 2017-03-11.
  7. Prusy Wschodnie – Nemmersdorf.
  8. Bernhard Fisch, Nemmersdorf, Oktober 1944: was in Ostpreussen tatsächlich geschah, Edition Ost, 1997, ISBN 3932180267, OCLC 654230383.
  9. Bernhard Fisch: Ostpreußen 1944/45. Mythen und Realitäten. W: Christian Pletzing (Hg.): Vorposten des Reiches? Ostpreußen 1933-1945, s. 213–246.
  10. Marian Baranowski, Upadek twierdzy Hitlera: bitwa o Królewiec, Bellona, 2008, ISBN 8311110182, OCLC 749736653.
  11. Maria Podlasek: Wypędzenie Niemców z terenów na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej. Warszawa: Wydawnictwo Polsko-Niemieckie, 1995, s. 68–71. ISBN 83-86653-00-0.
  12. Leszek Adamczewski, Łuny nad jeziorami: agonia Prus Wschodnich, ISBN 9788376742861, OCLC 957338977.

Linki zewnętrzne[edytuj]