Zbrojnikowate (ryby)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbrojnikowate
Loricariidae[1]
Rafinesque, 1815
Okres istnienia: eocen–dziś
Przedstawiciel rodziny – Pterygoplichthys multiradiatus
Przedstawiciel rodziny – Pterygoplichthys multiradiatus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd sumokształtne
Rodzina zbrojnikowate
Typ nomenklatoryczny

Loricaria Linnaeus, 1758

Zbrojnikowate[2], kiryśniki[3], zbrojniki[3] (Loricariidae) – rodzina słodkowodnych ryb sumokształtnych (Siluriformes), zaliczana do sumików pancernych. Obejmuje ponad 900 gatunków i jest najliczniejszą w gatunki rodziną sumokształtnych[4]. Duża różnorodność kształtów i ubarwienia, upodobania pokarmowe, stosunkowo niewielkie rozmiary i duże zdolności przystosowawcze, a dzięki temu możliwość hodowania w akwariach, spowodowały w ostatnich latach olbrzymi wzrost zainteresowania tymi rybami, w handlu akwarystycznym często nazywanymi plekostomusami (ang. plecostomus) lub pleko (ang. pleco)[5]. Co roku odkrywane są nowe gatunki, wiele z nich nie zostało jeszcze naukowo opisanych, nie nadano im naukowych nazw.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Ameryka Środkowa (Kostaryka, Panama) i tropikalna oraz subtropikalna część Ameryki Południowej. Spotykane są w większości zbiorników słodkowodnych, od wolno płynących, nizinnych po rwące strumienie położone na wysokości 3000 m n.p.m.[5]

W zapisie kopalnym zbrojnikowate występują bardzo rzadko. Spotykane były w warstwach datowanych na miocen[6]. Płytki kostne przypisywane przedstawicielom tej rodziny występują jako skamieniałości z eocenu lub oligocenu Brazylii, a inne szczątki z Ameryki Południowej pochodzą z okresu miocenu. Skamieniałości †Taubateia paraiba pochodzą z późnego oligocenu lub wczesnego miocenu Brazylii[4].

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Ciało spłaszczone grzbietobrzusznie, z bardzo długim trzonem ogonowym u Loricaria i Farlowella. Otwór gębowy w położeniu dolnym, przekształcony w przyssawkę przystosowaną do zeskrobywania glonów. Dolna warga pokryta jest brodawkowatymi przydatkami[5]. U większości gatunków skóra pokryta jest nakładającymi się na siebie płytkami kostnymi, tworzącymi rodzaj pancerza, rzadko naga, często z naroślami lub kolcami, często kontrastowo ubarwiona. Prawie wszystkie gatunki mają zdolność oddychania powietrzem atmosferycznym, nabierają powietrza z powierzchni wody i wtłaczają je do silnie ukrwionego jelita lub żołądka (Ancistrus i Hypostomus)[7]. Pierwszy promień w płetwach jest twardy, w płetwach piersiowych tworzy twardy kolec, który u wielu gatunków wykorzystywany jest jako groźna broń. Płetwa tłuszczowa, jeśli występuje, również jest uzbrojona w twardy promień. Liczba kręgów: 23–38[5].

Zbrojnikowate prowadzą głównie nocny tryb życia. Osiągają od 3 cm do 35 cm, tylko kilka gatunków powyżej 50 cm długości.

Przyssawka zbrojnika czarnopasego (Panaque nigrolineatus)

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Rodzaje zaliczane do tej rodziny są zgrupowane w podrodzinach[8][9]:

AncistrinaeDelturinaeHypoptopomatinaeHypostominaeLithogeneinaeLoricariinaeNeoplecostominaeOtothyrinae.

Otothyrinae jest też klasyfikowana w randze plemienia Otothyrini w podrodzinie Hypoptopomatinae[10], a Ancistrinae w randze plemienia Ancistrini w podrodzinie Hypostominae[11].

Rodzajem typowym rodziny jest Loricaria.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Loricariidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Nazewnictwo ryb egzotycznych, AKWARIUM, Nr 1-2/70
  3. a b Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973
  4. a b J. S. Nelson, T. C. Grande, M. V. H. Wilson: Fishes of the World. Wyd. 5. John Wiley & Sons, 2016. ISBN 978-1-118-34233-6. (ang.) 
  5. a b c d Nelson 2006 ↓.
  6. Maria C. Malabarba, John G. Lundberg. A fossil loricariid catfish (Siluriformes: Loricarioidea) from the Taubaté Basin, eastern Brazil. „Neotropical Ichthyology”. 5 (3), 2007. DOI: 10.1590/S1679-62252007000300005 (ang.). 
  7. Załachowski 1992 ↓.
  8. Chiachio et al. Molecular systematic and historical biogeography of the armored Neotropical catfishes Hypoptopomatinae and Neoplecostominae (Siluriformes: Loricariidae).. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 49, s. 606–617, 2008. DOI: 10.1016/j.ympev.2008.08.013 (ang.). 
  9. W. N. Eschmeyer: Classification Used in the Catalog of Fishes (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 30 listopada 2013].
  10. W. N. Eschmeyer: Catalog of Fishes electronic version (15 Nov 2013) (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 30 listopada 2013].
  11. Jonathan W. Armbruster. Phylogenetic relationships of the suckermouth armoured catfishes (Loricariidae) with emphasis on the Hypostominae and the Ancistrinae. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 141, s. 1–80, 2004. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2004.00109.x (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]