Zbrzyż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbrzyż
Ilustracja
Zamek
Herb
Herb
Państwo

 Ukraina

Obwód

chmielnicki (część wschodnia) i tarnopolski (część zachodnia)

Wysokość

252 m n.p.m.

Populacja 
• liczba ludności


337 (2001)

Nr kierunkowy

+380 3859

Kod pocztowy

31635

Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa konturowa obwodu tarnopolskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Zbrzyż”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, po lewej znajduje się punkt z opisem „Zbrzyż”
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa konturowa Polski w 1939 r., na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Zbrzyż”
Ziemia48°54′N 26°10′E/48,900000 26,166667
Portal Ukraina
Zbrzyż na mapie sprzed 1939 r.

Zbrzyż[1], Zbrzyź[2] (dawniej Brzezie, inne warianty nazwy: Zbrzezie, Zabrzezie, Nowe Brzezie) (ukr. Збриж) – miejscowość nad rzeką Zbrucz między Skałą Podolską i Sidorowem. Obecnie na terenie Republiki Ukrainy. Podzielona rzeką Zbrucz na mniejszą część leżącą w Rejonie borszczowskim (do 17 września 1939 roku w Polsce) i większą część leżącą w Rejonie czemerowieckim (do 17 września 1939 w ZSRR).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie znajdowały się tu dwie wsie Charzowce i Jarosław Stary. W 1646 roku król Władysław IV wydał przywilej na lokowanie tu na prawie magdeburskim miasta o nazwie Nowe Brzezie przez kasztelana halickiego i starosty skalskiego Stanisława Lanckorońskiego z Brzezia. W 1672 roku opisane jako miasteczko w województwie podolskim. Dawniej należało do Gostyńskich, a potem do rodu Tarłów herbu Topór. W pobliżu Zbrzyzia znajdował się zamek (nad rzeką), kościół i klasztor zakonu Kapucynów zbudowany w 1744 roku przez starostę goszczyńskiego Adama Tarło. Klasztor został opasany murem w kształcie topora (od herbu Tarły). Od 1785 roku zakonnicy utrzymywali parafię w tej miejscowości. W ołtarzu znajdował się obraz Smuglewicza. Po 1830 roku w ramach represji po powstaniu listopadowym tutejszy kościół katolicki przerobiono na cerkiew prawosławną. Istniał tu także kościół św. Antoniego i Nepomucenta zbudowany w 1842 roku z 5 obrazami Smuglewicza.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zachodnia część osiedla była siedzibą gminy w powiecie borszczowskim w województwie tarnopolskim. Po reformie z 1 sierpnia w 1934 roku w Gminie Gusztyn[3]. W miejscowości stacjonowała strażnica KOP „Zbrzyż”[4].

W trakcie wojny obronnej z Niemcami, w dniu 17 września 1939 roku zajęta przez wojska sowieckie. W latach 1941-1944 pod okupacją niemiecką, a następnie w ZSRR. Od 1991 roku w Republice Ukrainy.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zamek[5] - po którym pozostały ruiny bramy polskiego zamku z XVII wieku wraz z resztkami wałów obronnych;
  • klasztor oo. kapucynów - piwnice;
  • cmentarz katolicki - pozostałości.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 2.
  2. Tarnopolski Dziennik Wojewódzki, 1.10.1938, nr 12, s. 102
  3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lipca 1934 r. o podziale powiatu borszczowskiego w województwie tarnopolskiem na gminy wiejskie (Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 565).
  4. Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 315. ISBN 83-88973-58-4.
  5. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV. Warszawa: 1880-1902, s. 532-33.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]