Zdobycz wojenna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Warszawa, grabież zbiorów Zachęty, 1944

Zdobycz wojenna (łup wojenny, trofea) – dobra materialne i ruchome uzyskane w okresie wojennym, zwykle przez personel wojskowy na terytoriach podbitych lub okupowanych, w sposób łamiący prawo okresu pokojowego.

Tradycyjnie, zwycięzca konfliktu zbrojnego miał sposobność dokonania grabieży terytoriów podbitych lub okupowanych. W niektórych przypadkach grabieże takie były widziane jako oczywiste uzupełnienie marnego żołdu żołnierzy[1], a także jako metoda zdobywania żywności i furażu (zobacz też plan głodowy). Do zdobyczy niekiedy zaliczano także jeńców i niewolników (zobacz też jasyr)[2][3]. W społeczeństwach praktykujących kanibalizm, do zdobyczy wojennej mogło być także zaliczone mięso ludzkie[4]. W specyficznych sytuacjach rabunek może być dokonany przez wojska własne lub sprzymierzone, np. rabunek Kongresówki przez wycofującą się Armię Imperium Rosyjskiego w 1915[5], a także jednostki paramilitarne, np. partyzantów (znacząca część wyposażenia Armii Krajowej pochodziła ze zdobyczy wojennych)[6].

Obietnice zdobyczy wojennych często motywowały żołnierzy, jednak w pewnych sytuacjach mogło to mieć negatywne skutki uboczne dla rabujących wojsk – od zniszczeń infrastruktury (spalone miasta) i wrogości lokalnej ludności aż do przegranych bitew, gdy żołnierze skoncentrowali się na rabunku zamiast na walce[1].

W okresie II wojny światowej zarówno III Rzesza[7], jak i Związek Radziecki[8][9]przeprowadzały szeroko zakrojone akcje grabieżce, obejmujące m.in. terytorium Polski (zob. m.in. grabież polskich dóbr kultury w czasie II wojny światowej).

Idea zdobyczy wojennej jest tak stara jak wojna, jednak z biegiem czasu pojawiły się narodowe i międzynarodowe zwyczaje i prawa regulujące zdobycz wojenną. W czasach nowożytnych zdobycz wojenna jest częściowo regulowana przez prawo konfliktów zbrojnych (m.in. niekontrolowany rabunek jest zakazany przez konwencje haskie i konwencje genewskie)[10]. Obecnie rabunek własności prywatnej jest zwykle niedopuszczalny, rabunek własności publicznej może być dopuszczalny w zależności od sytuacji, zwłaszcza dopuszcza się rabunek własności wojskowej strony przeciwnej, czyli przejmowanie uzbrojenia, amunicji, zaopatrzenia, itp. Zdarza się, że broń jest projektowana z góry do wykorzystania zdobycznej amunicji; w okresie II wojny światowej Stany Zjednoczone zaprojektowały i produkowały broń wykorzystującą amunicję niemiecką (pistolet maszynowy UD42 wykorzystujący nabój 9 x 19 mm Parabellum), a później w okresie zimnej wojny podobną idę przedstawiał karabin automatyczny SR-47 wykorzystujący nabój 7,62 x 39 mm wz. 43 AK-47.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Hsi-sheng Chi: Warlord politics in China, 1916-1928. Stanford University Press, 1976, s. 93. ISBN 0804708940. (ang.)
  2. John K. Thorton: African Background in American Colonization. W: Stanley L. Engerman, Robert E. Gallman: The Cambridge economic history of the United States. Cambridge University Press, 1996, s. 87. ISBN 0521394422. Cytat: African states waged war to acquire slaves [...] raids that appear to have been more concerned with with obtaining loot (including slavse) than other objectives.. (ang.)
  3. Sir John Bagot Glubb: The Empire of the Arabs. Hodder and Stoughton, 1963, s. 283. Cytat: thousand Christian captives formed part of the loot and were subsequently sold as slaves in the markets of Syria. (ang.)
  4. Daniel Diehl, Mark Donnelly: Dzieje kanibalizmu. Daniel Diehl, 2009, s. 26. ISBN 8374046503.
  5. Andrzej Garlicki: Z dziejów Drugiej Rzeczypospolitej. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1986, s. 14. ISBN 8302022454.
  6. Paweł Rokicki: Armia Krajowa na Wileńszczyźnie 1943-1945. Barwa i Broń, 2003, s. 76.
  7. J. R. Kudelski: Tajemnice nazistowskiej grabieży polskich zbiorów sztuki. Warszawa: 2004.
  8. Bogdan Musiał. Haracz za "wyzwolenie" Polski. „Rzeczpospolita”, 22.07.2007. 
  9. Zdobycz wojenna: grabież a należność. W: Mariusz Lesław Krogulski: Okupacja w imię sojuszu: Armia Radziecka w Polsce 1944-1956. von borowiecky, 2000, s. 22.
  10. Marian Iwanejko: Prawo zdobyczy wojennej w doktrynie XVI-XVII wieku. Nakł. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1961, s. 20, 140.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg