Zdory

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zdory
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat piski
Gmina Pisz
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 12-200
Tablice rejestracyjne NPI
SIMC 0764743
Położenie na mapie gminy Pisz
Mapa lokalizacyjna gminy Pisz
Zdory
Zdory
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zdory
Zdory
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Zdory
Zdory
Położenie na mapie powiatu piskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu piskiego
Zdory
Zdory
Ziemia53°42′57″N 21°46′47″E/53,715833 21,779722
Strona internetowa miejscowości

Zdory (niem. Sdorren, 1938–1945 Dorren) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Pisz.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zdory zostały założone w 1508 roku na prawie chełmińskim przez braci Marka i Jana Stawiskich, przybyłych tu z ziemi łomżyńskiej. W dokumentach z XVI w. posiada ona nazwę Wilkusy. Zdecydowaną większość stanowili wolni chłopi z Mazowsza.

Zdory były wsią usługową dla osady bartnej Pisz, która leżała na szlaku handlowym prowadzącym z południa do Gdańska. Mieszkańcy wioski dostarczali ryb, płodów rolnych, mięsa i zwierzyny łownej. Po insurekcji kościuszkowskiej (1794), a także po powstaniu listopadowym (1830) i styczniowym (1864) władze pruskie nasilały represje germanizacyjne na Mazurach za pomoc Polakom. Wiek XIX na ziemi piskiej charakteryzował się ostrą walką Mazurów w obronie języka polskiego i obyczajów.

Po plebiscycie w 1920 Zdory znalazły się w Rzeszy Niemieckiej aż do 1945. W tym czasie wieś była samowystarczalna - była szkoła, wiatrak (młyn), rzeźnia, masarnia, oraz restauracja z pokojami gościnnymi, a nawet elektrownia. We wsi mieszkało kilku bogatych gospodarzy, mających do pomocy robotników rolnych, którym pracodawcy zapewniali mieszkanie i utrzymanie. W tym czasie wieś nazywała się Dorren, a następnie nazwę tą przekształcono na Sdorren.

Po II wojnie światowej Mazurzy, którzy czuli się Niemcami zaczęli wyjeżdżać do Niemiec (lata 1946–1956). W wyniku działań wojennych i grabieży przestały działać instytucje i obiekty, które istniały przed wojną. Wieś zaczynała żyć od nowa. Do Zdor (spolszczona nazwa wsi) zaczęła napływać ludność z polski (powiat Kolno, okolice Łysych i Myszyńca). Napływowa ludność zajęła gospodarstwa poniemieckie. Trudni się rolnictwem. W późniejszym czasie przez kilka lat na terenie wsi działa spółdzielnia produkcyjna. Po jej rozwiązaniu wieś nadal ma charakter rolniczy, z tym że są to już rolnicy indywidualni.

Od 1 września 1946 w budynku po szkole niemieckiej, rozpoczęła działalność szkoła. W latach 60. w wyremontowanej świetlicy powstał klub "Rolnika", punkt biblioteczny - później przeznaczony w bibliotekę wiejską. W tym czasie funkcjonowała także ośmioklasowa szkoła podstawowa. Działał również sklep GS. Rozwijała się komunikacja PKS. W latach 70. i 80. wieś przeżywała rozkwit kulturalny. Oprócz działającego klubu „Rolnika” i biblioteki działał prężnie zespół artystyczny. Wieś była gospodarzem dożynek wojewódzkich.

W 2000 została zlikwidowana szkoła podstawowa, jedyny ośrodek kultury we wsi.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W obrębie miejscowości do tej pory poznano cztery stanowiska archeologiczne:

  • osada wielokulturowa, ok. 70–80 m po lewej stronie drogi od Zdor na Szeroki Ostrów (głównie zabytki ceramiczne z początków naszej ery),
  • dwa cmentarzyska z okresu lateńskiego i wpływów rzymskich
  • wczesnośredniowieczne grodzisko zwane Górą Zamkową, ok. 1,5–2 km od Zdor w obrębie półwyspu Szeroki Ostrów.

Wszystkie te prehistoryczne stanowiska wskazują na rozwój osadnictwa w regionie wsi już na przełomie er, więc w czasach, gdy w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich zamieszkiwały już ludy bałtyckie. Użytkownikami wspomnianych wyżej obiektów byli najprawdopodobniej Galindowie.