Zdziechów (wieś w powiecie szydłowieckim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zdziechów
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat szydłowiecki
Gmina Szydłowiec
Liczba ludności (2006) 575
Strefa numeracyjna (+48) 48
Tablice rejestracyjne WSZ
SIMC 0639647
Położenie na mapie gminy Szydłowiec
Mapa lokalizacyjna gminy Szydłowiec
Zdziechów
Zdziechów
Położenie na mapie powiatu szydłowieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu szydłowieckiego
Zdziechów
Zdziechów
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Zdziechów
Zdziechów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zdziechów
Zdziechów
Ziemia51°16′31″N 20°54′17″E/51,275278 20,904722
Kaplica w Zdziechowie
Kapliczka Marianka w Zdziechowie

Zdziechówwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie szydłowieckim, w gminie Szydłowiec.

Zdziechów zajmuje 415,7690 ha powierzchni. Wieś leży w gminie i powiecie Szydłowiec. Od północy graniczy z gminą Orońsko, od północnego wschodu z gminą Jastrząb. Przez Zdziechów – Metków przebiega DK77 GdańskWarszawaRadomKrakówChyżne.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa radomskiego.

W skład Zdziechowa wchodzą również części: Działy, Lesica, Mętków.

Historia[edytuj]

Wieś Zdziechów była ojczystym siedliskiem Zdziechowskich i ich dziedzictwem do 1602. To właśnie od nazwiska pierwszego dziedzica zamieszkującego na tym terenie pochodzi nazwa miejscowości. Niegdyś wieś znajdowała się w innym miejscu, położona była nieco na południe od obecnej lokalizacji. Zdziechów zamieszkiwało w tym czasie 24 gospodarzy. W wyniku przeprowadzonej komasacji wsi i pól dworskich przeniesiono wieś bardziej na północ. Podczas komasacji, drogą losowania, rozdzielono między 24 gospodarzy obrane i wymierzone działki, tworząc w ten sposób trzy grupy liczące sobie po osiem gospodarstw. Można powiedzieć, iż dokonano wówczas pewnego podziału Zdziechowa na trzy kolonie, które przybrały nieoficjalne, aczkolwiek powszechnie używane nazwy, które obecnie brzmią: Lesica, Działy i Metków[1].

W XV wieku teren ziemi szydłowieckiej obejmował obok dóbr dziedziców Szydłowca także wsie przynależne do biskupów krakowskich, opatów wąchockich oraz mniej liczne wsie szlacheckie. Najpoważniejszy obszar zajmowały dobra biskupie skupione w XV w. w kluczu bieszkowskim (obejmującym miasto Jastrząb i 12 wsi) oraz dobra klasztoru wąchockiego z miastem Wierzbicą i okolicznymi wsiami. Poza tym na zachodzie i północy ziemi szydłowieckiej rozsiały się poza szydłowieckimi inne boczne linie Odrowążów – Chlewiccy, Wysoccy, Białaczowscy. Tam też mieli dość liczne wsie Rawiczowie (wśród nich Lasotowie – Zdziechowscy)[2]

W latach 1602 – 1610 hrabstwo szydłowieckie powiększyło się o zakupione wsie: Jankowice, Świniów, Wysoka i Zdziechów[3].

W 1775 roku Zdziechów posiadał 25 dymów. Osadę w 1787 zamieszkiwało 81 ludzi. Dochód Zdziechowa w 1789 roku wynosił 1249 zł 24,5 gr[4].

Po Trzecim Rozbiorze Polski Zdziechów znalazł się w zaborze austriackim – dystrykcie radomskim, prowincji Galicji Zachodniej. Po przyłączeniu do Księstwa Warszawskiego północnych terenów Galicji w wyniku wojny 1908 r. z Austrią, Wieś należała do departamentu radomskiego. Po klęsce Napoleona i utworzeniu w 1815 roku Królestwa Polskiego Zdziechów wszedł do obwodu opoczyńskiego w województwie sandomierskim (od 1837 roku w guberni radomskiej). Od roku 1842 Szydłowiec należał do powiatu opoczyńskiego, a od 1866 roku do koneckiego[5].

17 maja 1828 roku księżna Anna Sapieżyna, ostatnia właścicielka miasta i zamku w Szydłowcu, sprzedała Skarbowi Państwa (Królestwa) dobra szydłowieckie, w skład których wchodziły: miasto, 22 wsie (w tym Zdziechów) i folwarki, kuźnie, fryszerki i młyny, za kwotę 2,554,454 zł[6].

Po transakcji zamiany tych dóbr na posiadłości rządowe podzielono całą ekonomię szydłowiecką na 3 oddzielne dzierżawy:

  1. Podzamcze i Marywil,
  2. Wysoka i Zdziechów,
  3. Szydłówek i Sadek.

W Zdziechowie znajdowało się wówczas 28 gospodarstw. Była to wieś o średniej liczbie osad. Osady te jednak były liczne. Przykładowo, u Łukasza Kalety było 13 osób. Ogółem Zdziechów liczył 209 ludzi (40 mężczyzn, 49 kobiet, z dzieci: 50 synów, 49 córek, ze służby: 15 parobków i 6 dziewek). W Orońsku i Zdziechowie odnotowano najwięcej służby. Wieś i folwark Zdziechów posiadały: 430 mórg chełmińskich i 211 prętów gruntów dworskich oraz 768 mórg i 166 prętów gruntów włościańskich. Zdziechów był jedną z 24 wsi pańszczyźnianych, wchodzących w skład hrabstwa. Wieś zamieszkiwało 12 rolników 2 czynszowników i aż 16 czynszowników (z 37 zamieszkujących wszystkie wsie dóbr szydłowieckich w 1826 roku.

Charakterystyczną cechą Zdziechowa było, że wszyscy rolnicy posiadali równo po 3 morgi łąki oraz że w ogóle nie posiadali ogrodów. Czynszownicy ze Zdziechowa byli najlepiej uposażeni ze wszystkich mieszkańców dóbr szydłowieckich. Dotyczy to zarówno wielkości gruntów, liczby budynków (tylko w Zdziechowie i Orońsku rolnicy posiadali odrębną oborę i chlew), jak i stanu inwentarza żywego (4 konie, 79 wołów, 53 krowy, 73 sztuki „młodzieży” – jałówek i cieląt, 70 świń i 113 owiec)[7]. W roku 1858 między wsiami Chustki i Zdziechów wybuchł spór graniczny, dotyczący prawa użytkowania pastwiska położonego pomiędzy tymi miejscowościami, zwanego Błotnikiem[8].

W Zdziechowie kopiący fundamenty pod stodołę dworską, dokopali się żelaznych drzwi do lochu, który miał łączyć z podziemiami zamek szydłowiecki[9].

Religia[edytuj]

W kaplicy odbywa się jedna msza w tygodniu, w niedzielę o godzinie 8.45

Kapliczka[edytuj]

Kapliczka Marianka znajduje się na pograniczu wsi Zdziechów i Świniów.

Oświata[edytuj]

W Zdziechowie znajduje się publiczna szkoła podstawowa. Rok 1934 jest oficjalną datą założenia Powszechnej Szkoły Podstawowej w Zdziechowie[10] 8 września 1934 roku odbyło się poświęcenie szkoły poprzedzone uroczystą mszą świętą w kościele w Wysokiej. Poświęcenia szkoły dokonali ks. proboszcz Stanisław Krajewski oraz ks. prefekt Jan Sawicki, pełniący wówczas posługę w parafii św. Mikołaja w Wysokiej[11]. Nauczaniem religii w szkole zajmowali się miejscowi duszpasterze. W pierwszych latach istnienia szkoły na religię dojeżdżał z plebanii w Wysokiej ksiądz proboszcz Stanisław Krajewski. W latach 1935-1936 naukę religii w szkole objął ks. prefekt Jan Sawicki, zaś w latach 1936-1937 ksiądz Jan Trojnar. Od roku 1937 nauką religii w szkole zajął się ksiądz Mieczysław Kiełbasa[12].

Rolnictwo[edytuj]

W latach 1959 -1974 w Zdziechowie Lesica mieściło się kółko rolnicze[13].

Infrastruktura[edytuj]

W Zdziechowie Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Szydłowcu obsługuje ujęcie wody i eksploatuje wodociągi.

Przypisy

  1. Opis Powiatu Radomskiego przez ks. Franciszka Siarczyńskiego w rękopisie, pozostały wydał Tymoteusz Lipiński, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, Warszawa 1847.
  2. T. Palacz, Ziemia szydłowiecka..., s. 2.
  3. Z. Guldon, Osadnictwo hrabstwa szydłowieckiego od XVI do początku XIX wieku, w: Hrabstwo szydłowieckie Radziwiłłów, materiały sesji popularnonaukowej, pod red. Z Guldona, Szydłowiec 1994, s. 9
  4. Z. Guldon, Osadnictwo..., s. 14 –15
  5. Tamże, s. 38
  6. Tamże, s. 44
  7. . Piwek, Stan posiadania i powinności włościan w dobrach szydłowieckich w latach 1826 – 1828, w: Hrabstwo szydłowieckie..., tab. 1, s. 96; tab. 2, s. 97; tab. 3
  8. Archiwum Państwowe w Radomiu (dalej jako: APR), Zarząd dóbr Państwowych w Radomiu (dalej jako: ZDP) – Rząd Gubernialny Radomski, Wydział Państwa, Sekcja Ekonomiczna, sygn. 11141, Akta Rządu Gubernialnego Radomskiego tyczące się sporu granicznego pomiędzy dobrami Zdziechów w Ekonomii Szydłowiec a prywatnymi Chustkami (zobacz również aneks nr 2)
  9. J. Wiśniewski, Dekanat konecki, Radom 1913.
  10. ASPZ, Kronika
  11. Archiwum Parafii Rzymskokatolickiej w Wysokiej
  12. APRW, Kronika parafialna
  13. Archiwum Państwowe w Radomiu

Zobacz też[edytuj]