Zdzisław Chrząstowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zdzisław Chrząstowski
podpułkownik dyplomowany kawalerii podpułkownik dyplomowany kawalerii
Data urodzenia 29 listopada 1891
Data i miejsce śmierci 6 września 1939
Łódź
Przebieg służby
Lata służby przed 1918-1939
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 4 Pułk Strzelców Konnych
1 Dywizja Kawalerii
4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich Dowództwo Armii „Łódź”
Stanowiska dowódca dywizjonu
szef sztabu dywizji kawalerii
zastępca dowódcy pułku
dowódca pułku kawalerii
oficer sztabowy do zleceń
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (od 1941, czterokrotnie)
Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych

Zdzisław Chrząstowski (ur. 29 listopada 1891, zm. 6 września 1939 w Łodzi) – podpułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W czasie I wojny światowej pełnił służbę w 1 pułku ułanów, z którym szarżował pod Krechowcami, a następnie w I Korpusie Polskim w Rosji. W maju 1918, po kapitulacji korpusu, przedostał się do Murmańska i Archangielska skąd ewakuowany został do Francji. Do Polski powrócił w maju 1919 z Armią Hallera i wziął udział w wojnie polsko-ukraińskiej, a później wojnie z bolszewikami.

17 kwietnia 1919 we Francji objął obowiązki dowódcy II plutonu w 4 szwadronie II grupy szwadronów 1 pułku szwoleżerów[1]. Po powrocie do kraju i zakończeniu walk z Ukraińcami, do stycznia 1920 pełnił służbę graniczą na Śląsku. Stacjonował wówczas w Dąbrowie Górniczej. Od stycznia do maja 1920 uczestniczył w zajęciu Pomorza. W maju skierowany został na front północno-wschodni do Nowych Święcian. Dowodził 4 szwadronem, który przydzielony został do 11 Dywizji Piechoty, w charakterze kawalerii dywizyjnej. W czerwcu objął dowództwo II dywizjonu 4 pułku strzelców konnych. W następnym miesiącu, osłaniał odwrót 11 DP, działając dywizjonem jako strażą tylną. W sierpniu 1920 na czele dywizjonu wziął udział w bitwie warszawskiej. W dniach 6–8 września 1920 w rejonie Małoryty, razem z grupą majora Liwacza, prowadził skuteczne działania przeciwko dwóm sowieckim pociągom pancernym zakończone wykolejeniem jednego z nich, za co przedstawiony został do odznaczenia Krzyżem Virtuti Militari. 11 września uczestniczył w zdobyciu Kobrynia, a 18 września zdał dowództwo dywizjonu rotmistrzowi Romanowi Węgłowskiemu.

W latach 1922–1923 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 października 1923, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu naukowego oficera Sztabu Generalnego, otrzymał przydział do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi. Z dniem 1 stycznia 1924 został odkomenderowany z DOK IV do Doświadczalnego Centrum Wyszkolenia w Rembertowie, na sześć miesięcy, w charakterze wykładowcy taktyki jazdy[2]. Z dniem 1 czerwca tego roku został przydzielony z DOK IV do DCW na stanowisko wykładowcy działania kawalerii[3]. Z dniem 15 listopada 1924 został wyznaczony na stanowisko szefa sztabu 1 Dywizji Kawalerii w Białymstoku, dowodzonej przez generała brygady Juliusza Rómmla[4][5]. 14 października 1926 został powołany do Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych i mianowany oficerem sztabu gen. bryg. Juliusza Rómmla, wówczas generała do prac przy Generalnym Inspektorze Sił Zbrojnych[6]. W listopadzie 1928 został przeniesiony do 1 pułku ułanów krechowieckich w Augustowie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[7]. W marcu 1931 przeniesiony został do Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych na stanowisko oficera sztabu Inspektora Armii we Lwowie[8][9]. W latach 1936-1938 dowodził 4 pułkiem ułanów zaniemeńskich w Wilnie. Następnie pełnił obowiązki zastępcy szefa Wojskowego Instytutu Naukowo-Oświatowego w Warszawie[10].

W kampanii wrześniowej 1939 pełnił funkcję sztabowego oficera do zleceń dowódcy Armii „Łódź”, gen. dyw. Juliusza Rómmla. Zginął w godzinach rannych 6 września 1939, w trakcie bombardowania Kwatery Głównej Armii „Łódź” rozmieszczonej w Łodzi przy ulicy Zgierskiej 133, w pałacu Heinzla, w parku Julianowskim.

Z natury łagodny, a nawet nieśmiały, o dużej kulturze, był nieugięty w sprawach etyki i honoru żołnierskiego. Miał swoje zasady, od których nigdy nie odstąpił. Nic dziwnego, że nie był lubiany przez klikę, która panoszyła się na szczytach hierarchii wojskowej. Ludzie uważający się za "wodzów", a w rzeczywistości nieucy i analfabeci, spowodowali, że odebrano mu 4 Pułk Ułanów, którym dobrze dowodził. Przyczynił się do tego jeden z inspektorów armii, znany z tego, że osobiście rozstawiał karabiny maszynowe, a plan działania armii opierał na wynikach rozpoznania patroli nocnych piechoty, które miały przynieść rewelacyjne wiadomości nad ranem. Chrząstowskiego zdjęto z pułku przed samą wojną. Przyjechał do mnie zmartwiony i rozżalony. Skorzystałem z tego i wziąłem go do swojego sztabu jako oficera do zleceń. Oddał mi nieocenione usługi jako uczciwy człowiek i niezłomny żołnierz. Każde zadanie, które mu dawałem, wykonywał sumiennie. Od pierwszego dnia wojny wysyłałem go na odcinki najbardziej zagrożone. Zawsze przywoził mi prawdziwe wiadomości i przekazywał słuszną i sumienną ocenę ludzi i ich działalności. To że teraz mogłem tak szczegółowo przedstawić bieg wypadków we wszystkich dywizjach armii i dać sprawiedliwą ocenę dowódców, jest jego dużą zasługą. I wreszcie zginął sam, ratując mnie od śmierci[11].

W 1935 w Warszawie opublikowane zostały jego wspomnienia zatytułowane Legenda murmańska. Wspomnienia z nieznaną balladą Eugeniusza Małaczewskiego i przedmową.

Ponadto opublikował artykuł: „Rajdy i zawody konne kombinowane”, Przegląd Kawaleryjski Nr 11 (49), Warszawa 1929.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

  • kornet
  • rotmistrz – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów jazdy
  • major – 3 maja 1926 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925 i 8. lokatą w korpusie oficerów kawalerii
  • podpułkownik – ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 w korpusie oficerów kawalerii

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 18 września 1919 II grupa szwadronów 1 Pułku Szwoleżerów przemianowana została na II dywizjon 4 Pułku Dragonów Kresowych, a 25 września 1919 na II dywizjon 4 Pułku Strzelców Konnych. 30 października 4 psk przemianowany został na 6 Pułk Strzelców Konnych. 3 czerwca 1921 II dywizjon przeformowany został w 3 szwadron 6 psk. 29 października 3/6 psk wcielony został do 10 Pułku Strzelców Konnych jako jego 1 szwadron.
  2. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 10 stycznia 1924 roku, s. 5.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 52 z 29 maja 1924 roku, s. 303.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 110 z 15 października 1924 roku, s. 612.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 116 z 31 października 1924 roku, s. 650, przesunięto termin odejścia z DCW z 15 października 1924 na dzień 15 listopada 1924.
  6. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 44 z 14 października 1926 r., s. 355.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 341.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 103.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 285.
  10. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 494.
  11. Rómmel 1958 ↓, s. 132-133.
  12. Mazurkiewicz 1930 ↓, s. 43.
  13. Dekret Wodza Naczelnego L. 2973 z 13 maja 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 822
  14. M.P. z 1933 r. nr 235, poz. 255.
  15. „W zamian za otrzymane wstążeczki biało-amarantowe b. armii gen. Hallera”, Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2097 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 42, s. 1667)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]