Zdzisław Najmrodzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zdzisław Najmrodzki
Saszłyk
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 20 sierpnia 1954
Czermno
Data i miejsce śmierci 31 sierpnia 1995[1]
koło Pepłówka[2]
Przyczyna śmierci wypadek drogowy
Zawód, zajęcie mechanik samochodowy, przestępca

Zdzisław Najmrodzki, ps. „Saszłyk” (ur. 20 sierpnia 1954 w Czermnie[3], zm. 31 sierpnia 1995[4] koło Pepłówka[2]) – polski przestępca, nazywany „królem złodziei” i „mistrzem ucieczek”. Jeden z najsłynniejszych polskich przestępców okresu PRL[5]. W aresztach i zakładach karnych spędził jedenaście lat[2]. Wielokrotnie (29 razy) wymykał się pościgom, uciekał z konwojów lub zakładów penitencjarnych. Uciekał między innymi z: pociągu (wykorzystał pijaństwo konwojujących go milicjantów), okratowanego pomieszczenia sądu w Gliwicach (jego kompani przepiłowali kraty), warszawskiego pałacu Mostowskich (wyszedł w odzieży milicjanta)[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Sabiny i Władysława Najmrodzkich[3], pochodził z obecnego województwa świętokrzyskiego[1]. Miał trzech braci. Uzyskał zasadnicze zawodowe wykształcenie w zawodzie mechanika samochodowego[6][5]. W wieku 19 lat został powołany do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej, w której wyróżniał się sprawnością fizyczną. Otrzymał propozycję wstąpienia do wojsk specjalnych, jednak nie chciał zostać zawodowym żołnierzem, a marzył o karierze kierowcy rajdowego. Jesienią 1975 rozpoczął pracę w warsztacie samochodowym w Gliwicach[2]. W 1977 ożenił się, mieszkał z żoną w Gliwicach[6].

Pierwszy raz na karę pozbawienia wolności (bez zawieszenia jej wykonania) został skazany w wieku dwudziestu dwóch lat, za pobicie (jak się miało okazać – milicjanta)[1] w knajpie pod Żyrardowem[2]. Wyrok 1,5 roku więzienia[6] odbywał w Gliwicach, gdzie w więziennym warsztacie pracował w wyuczonym zawodzie mechanika samochodowego. Uciekł pierwszy raz, gdy po kilku tygodniach pociągiem przewożono go z innym więźniem do Warszawy na proces jednego z aresztantów. Po kilku godzinach podróży w wesołym towarzystwie Najmrodzkiego dwaj konwojenci zdjęli więźniom kajdanki, a po wypitych kilku piwach, kupionych za pieniądze Najmrodzkiego w kolejowym „Warsie[6], zasnęli. Najmrodzki po prostu wyskoczył przez okno wolno jadącego pociągu[2]: „Zobaczyłem bociana za oknem i poczułem zew wolności. Wyskoczyłem bez użycia rąk. Taki skok byłby oceniony na każdej olimpiadzie jako złoty”[7]. Wrócił do Gliwic, gdzie jakiś czas ukrywał się u znajomych, a żonę zmusił do milczenia. Później popełniał inne przestępstwa[6].

Skontaktował się ze znajomym oficerem wojska – a prywatnie przemytnikiem – z czasów, gdy służył w wojsku. Otrzymał od niego robotę, która polegała na osłanianiu konwojów ze szmuglowaną do Polski odzieżą (głównie dżinsami). Najmrodzki za kierownicą Fiata 131 Mirafiori brawurowo odwracał uwagę milicji, by furgonetka z nielegalnym towarem mogła spokojnie dojechać do celu[6]. Po pewnym czasie postanowił pracować na własny rachunek i zorganizował swoją grupę przestępczą. Wyspecjalizował się w okradaniu (ponad 70 razy) na terenie całego kraju sklepów należących do sieci Pewex, oferujących luksusowe i deficytowe w PRL produkty[1]. Sklepy nie posiadały wówczas instalacji alarmowej przeciwwłamaniowej. Najmrodzki opracował metodę kradzieży na tzw. plakat. Włamywacze najpierw wycinali otwór w szybie wystawowej sklepu, a po wejściu do środka, stojący na zewnątrz na czatach członek gangu zaklejał dziurę plakatem zdjętym z ulicznego słupa ogłoszeniowego[6] i w ten sposób nikt nie zauważał włamania. Atrakcyjne towary z Pewexów trafiały na bazary, gdzie były natychmiast nabywane, a Najmrodzki stał się cenionym dostawcą[1]. Sprawa rabunków sklepów Pewex zrobiła się głośna na cały kraj[2].

Najmrodzki wynajmował pokoje hotelowe na Śląsku i Opolszczyźnie. Wieczory spędzał na suto zakrapianych imprezach w najlepszych restauracjach. Zawsze ubrany w drogi garnitur, ze złotym łańcuszkiem na szyi i złotym zegarkiem na ręce. Wtedy właśnie zyskał ksywę „Saszłyk”, ze względu na zamiłowanie do potrawy szaszłyk oraz wadę wymowy, która powodowała, że zabawnie wymawiał to słowo[6].

Został zatrzymany w 1980, a jego kompani najęli adwokata, który doprowadził do tego, że Najmrodzki został umieszczony znowu w areszcie w Gliwicach. Z aresztu przemycił gryps z planem budynku sądu i pomieszczenia, w którym aresztanci czekali na początek rozprawy. Kompani Najmrodzkiego przepiłowali tam kratę, a 23 lipca 1980 Najmrodzki wyłamał pręty i zjechał po sznurze na wolność[2], do kompana czekającego na motocyklu. Milicjantom nie udało się go upilnować, mimo że zachowywali wobec Najmrodzkiego wszelkie środki ostrożności. Gdy był przewożony, samochód go transportujący podjeżdżał z drzwiami ustawionymi do drzwi budynku, a skuty kajdankami Najmrodzki był wpychany pod eskortą do budynku[1].

Na początku lat 80. zorganizował gang złodziei samochodów[1]. W ciągu trzech lat[2] ukradli ponad 100 polonezów, kradnąc wyłącznie tę markę[8]. Członkowie gangu dokonywali włamań do urzędów, skąd kradli blankiety różnych dokumentów i pieczątki, dzięki czemu dorabiali dokumenty do skradzionych samochodów, które trafiały do sprzedaży na giełdach samochodowych[3]. Milicjanci robili wszystko, żeby rozbić gang. Utworzono specjalną grupę operacyjną MO o kryptonimie „Polonez”. Najmrodzki wymykał się kilkakrotnie z pułapek. Funkcjonariuszom udało się w końcu zatrzymać go 3 marca 1983, po pościgu na podwarszawskich drogach. Trafił do warszawskiego aresztu śledczego na Mokotowie, przy ul. Rakowieckiej. 5 lutego 1985[9] został przetransportowany do stołecznej komendy MO, mieszczącej się w pałacu Mostowskich. Na przesłuchanie był prowadzony przez tylko jednego milicjanta, którego ogłuszył rękoma skutymi w kajdankach. Z kieszeni milicjanta wyjął kluczyk do kajdanek oraz jego legitymację służbową, którą pokazał przy wyjściu z budynku oficerowi dyżurnemu i znów był wolny. Po raz kolejny skompromitował milicję, która poszukiwała go gorliwiej niż działaczy nielegalnej wówczas podziemnej „Solidarności”. W telewizji i gazetach były zamieszczane komunikaty o jego poszukiwaniach, określanego jako „niebezpieczny bandyta”[2].

Najmrodzki rozwiódł się z żoną i związał się z 24-latką, której kupił m.in. willę koło Warszawy. U wielu Polaków jego wyczyny były odbierane z sympatią, ponieważ traktowali go jako człowieka, który w zasadzie zabiera mienie „państwowe”, czyli niczyje[3].

Ponownie został złapany ponad rok później, w kwietniu 1986, a trafił do aresztu w Białołęce w Warszawie. 19 października 1987 został skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Warszawie za wcześniejsze przestępstwa na 15 lat pozbawienia wolności. Karę zaczął odbywać znowu w Gliwicach. Nieustannie myślał o ucieczce i kontaktował się w tej sprawie z matką[2]. Po ponad trzech latach uwięzienia, 3 września 1989 spektakularnie uciekł z gliwickiego aresztu, dosłownie zapadając się pod ziemię ze spacerniaka w trakcie spaceru[1] za pomocą wykonywanego kilka tygodni przez jego kompana i matkę podkopu, do czekającego motocykla[5]. Matka na bieżąco kontaktowała się z nim w areszcie i przekazywała informacje o postępie prac[2]. W celi Najmrodzki pozostawił do naczelnika aresztu list, w którym podziękował mu za gościnę[1]. Motyw tej ucieczki został wykorzystany w polskim filmie sensacyjnym V.I.P. z 1991 (reż. Juliusz Machulski)[10]. Była to już jednak ostatnia ucieczka Najmrodzkiego.

Został ostatecznie złapany jeszcze w 1989[1]. 19 listopada tego roku w Krakowie prowadzony przez pijanego Najmrodzkiego (miał we krwi 2,1 promila alkoholu) Fiat 132p uderzył w słup latarni ulicznej. Ranny Najmrodzki uciekł z rozbitego samochodu, skradzionego kilka dni wcześniej we Wrocławiu, ale został zatrzymany po bójce z milicjantami. Miał dowód osobisty wystawiony na fałszywe nazwisko, jednak został prawidłowo zidentyfikowany po wykonaniu badań daktyloskopijnych i znowu znalazł się w areszcie. Sąd Rejonowy dla Krakowa Krowodrzy 3 grudnia 1990 skazał go za ucieczkę i włamania na 7,5 roku pozbawienia wolności. Jako niebezpieczny recydywista został skierowany do odbywania kary w więzieniu w Strzelcach Opolskich[2]. W międzyczasie (w kwietniu 1990) Milicja Obywatelska została przekształcona w Policję[11].

Łącznie został skazany na 20 lat pozbawienia wolności za kradzieże i na 7 lat za ucieczki. W trakcie odsiadywania ostatniej kary wydał w 1990 w Oficynie Wydawniczej Galicja tom wierszy i aforyzmów „Oblicza prawdy”, który znalazł 7 tysięcy nabywców[12], a jego recenzja ukazała się w Słowie Powszechnym. Najmrodzki nie otrzymał jednak żadnych pieniędzy z tytułu honorarium[13].

15 listopada 1994 prezydent RP Lech Wałęsa ułaskawił Najmrodzkiego[4] jako osobę zresocjalizowaną. Lech Falandysz, ówczesny doradca prezydenta, stwierdził: „Kiedy przedterminowo wypuszczono na wolność Grzegorza Piotrowskiego, zabójcę księdza Popiełuszki, to zwykłym odruchem sprawiedliwości prezydenta stało się ułaskawienie Najmrodzkiego”[2]. Najmrodzki zarzekał się wtedy, że nie wróci już na drogę przestępczą, a poświęci się biznesowi, względnie rolnictwu. Zginął niecały rok później, 31 sierpnia 1995, w wypadku drogowym koło Mławy. Prowadzone brawurowo przez Najmrodzkiego BMW[1] wpadło w poślizg i uderzyło w jadący z przeciwka samochód ciężarowy LIAZ. Jak się okazało samochód, którym jechał Najmrodzki, był kradziony, tablice rejestracyjne były fałszywe, a on sam miał przy sobie dowód osobisty na inne nazwisko. Podróżujący wraz z Najmrodzkim 12-letni Marcin S. i 14-letni Tomasz S., synowie przyjaciela, także zginęli na miejscu. Identyfikacja Najmrodzkiego była utrudniona, ponieważ w ostatnim czasie zmienił nazwisko na panieńskie matki. Tożsamość ofiary potwierdził jednak ojciec zmarłych chłopców[8]. Trzej pozostali bracia Zdzisława Najmrodzkiego również już nie żyją[5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Oblicza prawdy, 1990, Oficyna Wydawnicza Galicja[14]

Postać Najmrodzkiego w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Bohater fabularyzowanego filmu dokumentalnego Arsen Lupin po polsku[15], fabularyzowanej biografii książkowej Poszukiwany Zdzisław Najmrodzki (Wrocław, 1991), napisanej przez Józefa Łozińskiego[16]. Poświęcono mu program telewizyjny z cyklu Wielkie napady PRL-u, emitowany przez TVP3 oraz TVP Historia.

W 2018 Teatr Miejski w Gliwicach wystawił o Najmrodzkim spektakl muzyczny pt. Najmrodzki, czyli dawno temu w Gliwicach[5].

Na jesień 2020 roku planowana była premiera filmu fabularnego pt. Najmro. Kocha, kradnie, szanuje, inspirowanego historią życia Najmrodzkiego. Producentami filmu są TV & Film Production, Telewizja Polsat oraz Mazowiecki i Warszawski Fundusz Filmowy[17]. Z uwagi na pandemię, premiera produkcji została przesunięta na 17 września 2021 roku.[18]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Do Rzeczy Historia, nr 8(66)/2018 sierpień 2018, s. 40-43
  2. a b c d e f g h i j k l m n Zdzisław Najmrodzki: król złodziei i ucieczek. Wymykał się milicji 29 razy!. focus.pl, 16 lipca 2020. [dostęp 15 listopada 2020].
  3. a b c d Serial dokumentalny Archiwum zbrodni, odc. Król ucieczek, 2015
  4. a b Najmrodzki zginął w wypadku, Rp.pl, 02.09.1995. Artykuł opublikowany dwa dni później.
  5. a b c d e To był mój syn - mówi Sabina Najmrodzka, matka króla złodziei z PRL-u. fakt.pl, 12 marca 2019. [dostęp 15 listopada 2020].
  6. a b c d e f g h Detektyw extra 1/2016. magazyndetektyw.pl. [dostęp 16 listopada 2020].
  7. 30 UCIECZEK ZDZISŁAWA NAJMRODZKIEGO. menway.interia.pl, 6 lipca 2017. [dostęp 1 czerwca 2021].
  8. a b Fakt podany w audycji telewizyjnej pt. „Uciekinier Najmrodzki” z serii „Wielkie napady PRL-u” (odc. 7) wyemitowana w TVP Historia 22.02.2010 roku.
  9. Złodziej w podkopie. facet.wp.pl. [dostęp 1 czerwca 2021].
  10. V.I.P.. film.org.pl.
  11. 25 LAT GDAŃSKIEJ POLICJI. pomorska.policja.gov.pl, 17 lipca 2015. [dostęp 1 czerwca 2021].
  12. Magdalena Strzebońska: Honorarium dla Najmrodzkich. Dziennik Polski, 2001-04-20. [dostęp 2011-01-24].
  13. Autobiografia przestępcy, 12.12.1998.
  14. Polska Bibliografia Literacka.
  15. Najsmaczniejszy „szaszłyk” PRL, czyli historia króla złodziei Zdzisława Najmrodzkiego. twojahistoria.pl, 9 listopada 2020. [dostęp 1 czerwca 2021].
  16. Biblioteka Narodowa
  17. „Najmro” reż. Mateusz Rakowicz. [dostęp 2019-09-06].
  18. NAJMRO - KOMEDIA AKCJI Z GWIAZDORSKĄ OBSADĄ | W KINACH OD 17 WRZEŚNIA, najmro.pl [dostęp 2021-09-09] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]