Zdzisław Pacak-Kuźmirski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zdzisław Józef Pacak-Kuźmirski
Andrzej
podpułkownik podpułkownik
Data urodzenia 6 stycznia 1911
Data i miejsce śmierci 27 stycznia 1981
Kraków
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
AK DYSK.png Armia Krajowa
Jednostki 40 Pułk Piechoty Dzieci Lwowskich
Komenda Główna AK
Partyzancka Dywizja Karpacka
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
kampania wrześniowa
powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941)
Tableau słuchaczy IV Doskonalącego Kursu Podoficerów Zawodowych DOK VI zorganizowanego w latach 1938–1939 przy 40 pp. Na tableau m. in. fotografia por. Zdzisława Pacak-Kuźmirskiego

Zdzisław Józef Pacak-Kuźmirski ps. „Andrzej” (ur. 6 stycznia 1911[1], zm. 27 stycznia 1981 w Krakowie) – podpułkownik Wojska Polskiego.

Skwer im. Pułkownika Zdzisława Pacak-Kuźmirskiego w Warszawie

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W latach 1931–1933 był podchorążym Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi-Komorowie. 5 sierpnia 1933 Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go podporucznikiem w korpusie oficerów piechoty ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1933 i 492. lokatą, a minister spraw wojskowych wcielił do 40 pułku piechoty „Dzieci Lwowskich” we Lwowie[2]. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 307. lokatą w korpusie oficerów piechoty[3].

W kampanii wrześniowej 1939 uczestniczył w obronie Warszawy, jako dowódca 8. kompanii 40 pp[4][5]. Bohatersko bronił historycznej reduty 56 przy ul. Wolskiej przed oddziałami niemieckiej 4 Dywizji Pancernej. 9 września do obrony Woli wykorzystał około 100 beczek terpentyny z Fabryki Przetworów Chemicznych „Dobrolin“ przy ul. Wolskiej 157/159[6], które zostały ustawione na odcinku 100-metrowym w odległości około 60 m od reduty[7]. Kilka z nich zapaliło się jeszcze przed atakiem nieprzyjaciela od wybuchu bomb lotniczych wroga. Gdy pierwsze czołgi niemieckie podjeżdżały do barykady zbudowanej w poprzek ul. Wolskiej por. Pacak wydał rozkaz otwarcia ognia. W ciągu paru minut ulica Wolska zamieniła się w wielkie ognisko palącej się terpentyny rozlanej na bruku z rozbitych beczek[8][9].

Po kapitulacji załogi stolicy dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II C Woldenberg. W nocy z 18 na 19 marca 1942 w brawurowy sposób uciekł z obozu z czterema towarzyszami: por. Jerzym Kleczkowskim por. Edwardem Madejem, por. Kazimierzem Nowosławskim i ppor. Zygmuntem Siekierskim. Jeńców wyprowadził wówczas z obozu kpt. Pacak-Kuźmirski wraz z pełniącym rolę „konwojenta” ppor. Siekierskim, który został w tym celu przebrany w mundur wartownika oraz uzbrojony w drewnianą imitację karabinu typu Mauser[10].

Zastępca dowódcy i szefa operacyjnego Komendy Głównej AK „Osa-Kosa” (Organizacja Specjalnych Akcji Bojowych) w stopniu porucznika piechoty. W latach 1943–1944 dowódca Partyzanckiej Dywizji Karpackiej obszaru lwowskiego AK. W latach 1948–1956 więziony przez komunistów we Wronkach i Rawiczu.

Zmarł 27 stycznia 1981 w Krakowie[5]. Został pochowany na Cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty w Krakowie[11].

W kwietniu 2005 nazwę płk. Zdzisława Kuźmirskiego-Pacaka nadano skwerowi znajdującemu się w rejonie ulic Wolskiej i Kasprzaka na warszawskiej Woli[12].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 15 sierpnia 1933 roku, s. 159, tu podano, że urodził się 6 stycznia 1910 roku.
  2. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 15 sierpnia 1933 roku, s. 159, 167.
  3. Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 369.
  4. Grzybowski 1990 ↓, s. 53, 163.
  5. a b Głowacki 1985 ↓, s. 297.
  6. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 23. ISBN 978-83-61253-51-8.
  7. Grzybowski 1990 ↓, s. 67.
  8. Grzybowski 1990 ↓, s. 77.
  9. Głowacki 1985 ↓, s. 82-83.
  10. Jerzy Śląski: Polska walcząca. Warszawa: PAX, 1990, s. 517. ​ISBN 83-211-1428-8​.
  11. Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Zdzisław Pacak-Kuźmirski. rakowice.eu. [dostęp 2018-08-15].
  12. Uchwała Nr XLVII/1227/2005 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 11 kwietnia 2005 r. w sprawie nadania nazw skwerom w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego Nr 96, poz. 2629”, 30 kwietnia 2005. 
  13. Witold Stefan Wróblewski: Ucieczki. W: Oflag IIC Woldenberg. Wspomnienia jeńców. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 169–170. ISBN 83-05-11162-8..
  14. Rómmel 1958 ↓, s. 402.
  15. Grzybowski 1990 ↓, s. 176.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8.
  • Jan Grzybowski: 40 pułk piechoty „Dzieci Lwowskich” w obronie Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07846-7.
  • Juliusz Rómmel: Za honor i ojczyznę. Wspomnienia dowódcy armii „Łódź” i „Warszawa”. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, 1958.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.