Zdzisław Tarnowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zdzisław Tarnowski
Ilustracja
Zdzisław Tarnowski w stroju sarmackim
(przed ślubem syna - Artura - 15 lipca 1931 r.)
Data i miejsce urodzenia 5 czerwca 1862
Warszawa
Data i miejsce śmierci 24 listopada 1937
Dzików (Tarnobrzeg)
senator
Przynależność polityczna Stronnictwo Prawicy Narodowej
Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Order Franciszka Józefa (Austro-Węgry)
Zdzisław Jan Tarnowski
Herb
Tarnowski hrabia, odmiana Leliwa
Rodzina Tarnowscy herbu Leliwa
(linia wielowiejsko-dzikowska)
Ojciec Jan Dzierżysław Tarnowski
Matka Zofia z Zamoyskich
Żona

Zofia z Potockich

Dzieci
  • Róża, żona Władysława Tyszkiewicza-Łohojskiego,
    * Jan Juliusz,
    * Zofia, żona Andrzeja Marii Franciszka Potockiego,
    * Artur, mąż Róży Marii Zamoyskiej,
    * Maria, , żona Artura Antoniego Potockiego
    * Andrzej, mąż Zofii Róży Marii Tarnowskiej, córki Hieronima Jana, oraz Wendy Mary Kimpson
Zdzisław hr. Tarnowski - fotografia wykonana w okresie działania atelier J. Miena i J. Sebalda przy ul. Sławkowskiej, to znaczy w latach 1890-1893
Bogusław Adamowicz Zdzisław Tarnowski - miniatura z 1905 r. - akwarela i gwasz na kości słoniowej. Miniatura w zbiorach miniatur Zamku w Dzikowie.

Zdzisław Jan Tarnowski (ur. 5 czerwca 1862 w Warszawie[1][2][3][4][5][6]; zm. 24 listopada 1937 w Dzikowie) – ziemianin, przemysłowiec, działacz gospodarczy, społeczny i kulturalny, założyciel i fundator licznych placówek pożytku publicznego, polityk: tajny radca, dziedziczny członek Izby Panów w Reichsracie, poseł na galicyjski Sejm Krajowy, prezes Stronnictwa Prawicy Narodowej, członek Naczelnego Komitetu Narodowego, senator II kadencji (1928-30) z listy BBWR, w 1922 roku posiadał majątki ziemskie o powierzchni 24 800 ha[7].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Hrabia, od 1894 r. właściciel i administrator Dzikowa, dziś w dzielnicy miasta Tarnobrzeg. Ojcem Zdzisława Tarnowskiego był Jan Dzierżysław Tarnowski, marszałek galicyjskiego Sejmu Krajowego, a matką Zofia z Zamoyskich, córka Zdzisława Zamoyskiego. Pojął za żonę Zofię z Potockich, córkę Artura Władysława Potockiego.

Zdzisław Tarnowski był posłem na galicyjski Sejm Krajowy i przywódcą stronnictwa konserwatywnegoStronnictwa Prawicy Narodowej. W roku 1904 ufundował szpital w Tarnobrzegu, dziś noszący imię Zofii z Zamoyskich Tarnowskiej. Jako lider partii współtworzył (i aktywnie w nim działał) powstały 16 VIII 1914 r. w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy koordynujący walkę o sprawę polską, początkowo jako reprezentacja wszystkich stronnictw galicyjskich i Koła Polskiego, później mniej reprezentatywny, który był najwyższą instancją w zakresie władzy politycznej, skarbowej i wojskowej polskich sił zbrojnych, tj. Legionów Polskich, de facto zakończył działalność w roku 1917, a formalnie w roku 1920. Opowiadał się za ścisłym współdziałaniem z Austro-Węgrami, z tych powodów zesłany przez władze carskie. Wraz z żoną Zofią wspierał miejscową ludność miejska i wiejską, tak polską, jak i żydowską w czasie wojennej biedy i głodu (Tarnobrzeg znajdował się stale na froncie albo między frontami), m.in. rozdając lub sprzedając za ułamek wartości żywność, leki i ubrania. W 1920 roku był członkiem prezydium Komitetu Obrony Państwowej w Krakowie[8]. W czasie wojny z bolszewikami własnym kosztem wystawił pluton konnych ochotników, który walczył w składzie 8 pułku ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego. W szeregach tego oddziału walczyło dwóch jego synów. 10 grudnia 1928 roku został uhonorowany przez korpus oficerski 8 pułk ułanów odznaką pamiątkową[9]. Ufundował też sierociniec w Tarnobrzegu, prowadzony przez siostry służebniczki (początek XX w.), oraz kościół we wsi Tarnowska Wola budowany w latach 1922–1928, a w latach 1924–1926 także kościół pod wezwaniem św. Stanisława w miejscowości Chmielów. Stronnictwo pod kierownictwem Zdzisława Tarnowskiego, wbrew namowom części członków, potępiło przewrót majowy 1926 r., jednocześnie starając się o wyciągniecie z dokonanego już zamachu stanu korzyści dla kraju, m.in. przez sformułowanie ex post celu zamachu i idącego za nim programu politycznego. W roku 1927, w dniach od 14 do 16 września, zorganizował w Dzikowie kongres konserwatystów, w którym wzięli udział współpracownicy marszałka J. Piłsudskiego, m.in. płk.Walery Sławek, w wyniku którego zawarto tzw. porozumienie dzikowskie, udzielające poparcia rządowi.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ród TARNOWSKI , h. Leliwa, and their Relatives (ang.). [dostęp 2012-04-04].
  2. Descendants of Prince Adam Kazimierz Czartoryski (ang.). [dostęp 2012-04-04].
  3. Zdzisław Jan Tarnowski (1862 - 1937). [dostęp 2012-04-04].
  4. Zdzisław Jan Tarnowski b. 1862 d. 1937. [dostęp 2012-04-04].
  5. Marek Jerzy Minakowski: Zdzisław Jan hr. Tarnowski z Tarnowa h. Leliwa. [dostęp 2012-04-04].
  6. Urodzony w Dzikowie według Tarnowski Zdzisław 1862-1937 w bazie Parlamentarzyści RP Biblioteki Sejmowej. [dostęp 2012-04-04].
  7. Wojciech Roszkowski, Lista największych właścicieli ziemskich w Polsce w 1922 r., w: Przegląd Historyczny, 1983, Tom 74 , Numer 2, s. 283
  8. Obrona państwa w 1920 roku, Warszawa 1923, s. 475.
  9. W uznaniu zasług obywatelskich. 8 p.uł. ks. Józefa Poniatowskiego wręczył swą odznakę p. Tarnowskiemu, „Polska Zbrojna” Nr 344 z 12 grudnia 1928 roku, s. 4.
  10. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 16.
  11. Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 160

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Dokumenty Naczelnego Komitetu Narodowego”, 1914—1917, Kraków 1917.
  • „Powstanie II Rzeczypospolitej”, red. Haliny Janowskiej i Tadeusza Jędruszczaka, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1984.
  • Matylda z Windisch-Graetzów Sapieżyna „My i nasze Siedliska”, Wydawnictwo Literackie 2004.
  • Stanisław Kłos „Małopolska południowo-wschodnia”, Sport i turystyka, Muza SA, 1998.
  • Jerzy Kwiatek, Teofil Lijewski „Leksykon Miast Polskich”, Muza SA 1998.
  • Andrzej Garlicki „Józef Piłsudski 1867-1935”, Wydawnictwo Znak, 2008.