Zelów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zelów
Urząd miasta w Zelowie
Urząd miasta w Zelowie
Herb
Herb Zelowa
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat bełchatowski
Gmina Zelów
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1957
Burmistrz Urszula Świerczyńska
Powierzchnia 10,75 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

7 717[1]
717,9 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 44
Kod pocztowy 97-425
Tablice rejestracyjne EBE
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Zelów
Zelów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zelów
Zelów
Ziemia51°28′00″N 19°13′17″E/51,466667 19,221389
TERC
(TERYT)
1101301084
Urząd miejski
ul. Żeromskiego 28
97-425 Zelów
Strona internetowa

Zelów (czes. Zelov, niem. Zelow) – miasto w centralno-południowej części województwa łódzkiego, w powiecie bełchatowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zelów (35 sołectw wiejskich). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. piotrkowskiego.

Według danych z 31 grudnia 2011[2] miasto miało 7871 mieszkańców. W 2007 – 8074, 2005 - 8307. W gminie działały w 2005 roku: dom kultury, 3 biblioteki publiczne (z filiami), 1 liceum i 1 zespół szkół zawodowych, 2 gimnazja, 5 szkół podstawowych, 3 przedszkola, 6 klubów sportowych.

Toponimia[edytuj]

Zelów dawniej Żelów należy do nazwań dzierżawczych, pochodzi do nazwy osobowej Żel, która jest pochodną od imienia Żelisław lub Żelistryj, właściciela bądź założyciela osady. Pierwsza wzmianka z 1402 roku w języku łacińskim Zelow czyli Żelów. W 1552 wzmiankowany jako Zeliow[3]. Współczesna forma zapisu Zelów powstała pod wpływem mazurzenia[4].

Historia[edytuj]

Początek miastu dała wieś założona zapewne w XIII wieku, a wzmiankowana w źródłach pisanych (księgach grodzkich sieradzkich) już 1441 w ramach tzw. dóbr pożdżenickich. Pierwotnie wieś ta nosiła nazwę Szelyów, a następnie Zeliów. Do końca XVIII w. Zelów był typową wsią szlachecką, której mieszkańcy trudnili się rolnictwem i hodowlą. W końcu 1802 majątek Zelów, będący wówczas własnością Józefa Świdzińskiego herbu Półkozic, został zakupiony przez przybyłych tu kolonistów czeskich. Byli to ewangelicy – członkowie kościoła braci czeskich. Pierwszymi starszymi zboru, czyli religijnymi przywódcami osadników zostali w czerwcu 1803 Maciej Lukaszek z Sacken, Fryderyk Prowaznik z Taboru Wielkiego i Jan Weselowski z Bachowic. W 1807 roku wybrano po raz pierwszy rychtarza, czyli sołtysa, którym został Jan Andersz, późniejszy wójt Zelowa. Osadnicy czescy rozwinęli na tym terenie przemysł tkacki, przynieśli ze sobą nową religię, ciekawe zwyczaje, własne, inne tradycje budowlane, a nawet kulinarne (knedle kudłate, buchty domowe, staroczeskie ciasto z marchwią). Wiele z nich do dziś można odnaleźć w Zelowie. Przez ponad 100 lat zelowscy Czesi dominowali w tej osadzie, jednak od 2 połowy XIX w. zaczęli pojawiać się w Zelowie też liczniej Polacy, Niemcy oraz Żydzi. Po zakończeniu I wojny światowej i utworzeniu Czechosłowacji pierwsi zelowscy Czesi zaczęli opuszczać Polskę i wracać do ojczyzny. Jedną z charakterystycznych cech ówczesnego Zelowa był rozwój różnych wyznań religijnych. Oprócz dominującego tu Kościoła ewangelicko-reformowanego, nie brakowało tu w początkach XX w. też ewangelików augsburskich (luteran), baptystów, katolików oraz wyznawców religii mojżeszowej. W okresie międzywojennym powstało tu sporo nowoczesnych fabryk włókienniczych. Okres okupacji niemieckiej przyniósł konflikty na tle narodowościowym, wymordowanie całej lokalnej społeczności żydowskiej, represje wobec Polaków i napływ nowych osadników niemieckich. 1943 Niemcy wprowadzili dla miasta okupacyjną nazwę Sellau. Po wojnie do wyjazdu zmuszono społeczność niemiecką, liczba represjonowanych Czechów także znacznie zmalała. Przybyli na ich miejsce Polacy z okolicznych wsi. Do dziś, mimo dawnych konfliktów na tle narodowym i religijnym oraz postępującej polonizacji, Zelów nie stracił swego dawnego charakteru. Pozostaje najsilniejszym ośrodkiem mniejszości czeskiej w środkowej Polsce oraz centrum prężenie działającego kościoła ewangelicko-reformowanego. Sławne są m.in. Zelowskie Dzwonki – jedyny w Polsce zespół grający na dzwonach, kierowany do 2010 przez dyrygenta-założyciela, żonę ówczesnego miejscowego pastora ks. Mirosława Jelinka – ks.Wierę (pierwsza w Polsce kobieta-ksiądz KE-R) oraz Światowe Zjazdy Zelowian. Prawdopodobnie w Zelowie spoczywają prochy Mykoły Liwickiego (ojca prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej)[5] i dziadka Mykoły Liwickiego. 11 marca 1998 Zelów odwiedził ówczesny prezydent Republiki CzeskiejVáclav Havel.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Zelowa w 2014 roku [1].


Piramida wieku Zelow.png

Zabytki[edytuj]

Według rejestru zabytków NID[6] na listę zabytków wpisany jest obiekt:

Pozostałe:

Religia[edytuj]

Kościół katolicki

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Szlaki turystyczne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Zelow, w oparciu o dane GUS.
  2. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2011 r.). [dostęp 11.12.2012].
  3. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo, Wrocław 1984, s. 452
  4. Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Zakład Narodowy im.Ossolińskich Wydawnictwo, Wrocław 1987, s.279
  5. Ukraiński prezydent w Zelowie (pol.). Dziennik Łódzki, 2008-03-07. [dostęp 25 września 2008]. s. 1.
  6. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie (pol.). [dostęp 17 września 2008].
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 26 maja 2014.

Bibliografia[edytuj]

  • Sławomir Papuga, Andrzej Gramsz: Zelów. Wspólnota nacji, wyznań, kultur. Łódź: 2003, s. 367.

Linki zewnętrzne[edytuj]