Zero Waste

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zero Waste (dosł. tłumacz. "zero odpadów", "zero marnowania"):

1. styl życia, zgodnie z którym człowiek stara się generować jak najmniej odpadów, a tym samym nie zanieczyszczać środowiska[1]. To cel etyczny, ekonomiczny i wizjonerski, który pomaga ludziom naśladować zrównoważone naturalne cykle, w których wszystkie odrzucane materiały mają stać się zasobami[2].

2. podejście polegające na stworzeniu gospodarki o obiegu zamkniętym, w którym używa się zasobów,zamiast tworzyć odpady[3] [4].

Definicja przyjęta przez Zero Waste International Alliance (ZWIA)[5] to:

ZW to ochrona wszystkich zasobów poprzez odpowiedzialną produkcję, konsumpcję, ponowne wykorzystanie i odzyskiwanie wszystkich produktów, opakowań i materiałów, bez ich spalania, oraz bez zrzutów do ziemi, wody lub powietrza, które zagrażają środowisku lub zdrowiu ludzkiemu.

Życie wedle idei Zero Waste sprowadza się do stosowania określonych zasad tzw. 5R[6]:

  • odmawiaj (refuse),
  • ograniczaj (reduce),
  • wykorzystaj ponownie (reuse),
  • recyklinguj (recycle),
  • kompostuj (rot).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Termin „zero waste” został pierwszy raz użyty przez chemika dr. Paula Palmera, w latach 70-tych. Nazwał on swoją firmę Zero Waste Systems Inc. w Oakland, w Kalifornii[7]. Palmer założył również Instytut Zero Waste,który głosi ideę „zero odpadów”, stawiając przede wszystkim na odpowiednie projektowanie produktów, tak aby mogły być wykorzystywane wielokrotnie, bez konieczności ich wyrzucania[8].

Ruch Zero Waste zyskał rozgłos w latach 1998-2002. W 1995 r. Dr Daniel Knapp z firmy Urban Ore z Berkeley w Kalifornii podróżował po Australii i odbył pierwszą z serii rozmów z rządami, przedsiębiorstwami i obywatelami w dużych miastach. Rozmowy te, dotyczyły sposobu maksymalizacji odzyskiwania materiałów i zminimalizowania marnowania poprzez ponowne wykorzystanie, recykling i kompostowanie. W 2003 r. na międzynarodowym spotkaniu w Beaumaris w Walii omawiano i formułowano zasady Zero Waste International Alliance[9].

Problem śmieci[edytuj | edytuj kod]

W XX w. wraz z rozwojem produkcji ropy naftowej, tanie produkty petrochemiczne stały się fundamentem całej klasy towarów i opakowań. Po II wojnie światowej produkcja tworzyw sztucznych eksplodowała i od tamtej pory wykorzystanie plastiku szybko wzrastało. Nowo powstające syntetyczne związki chemiczne oparte na ropie naftowej nie były w tamtych czasach badane pod kątem toksycznego oddziaływania na zdrowie ludzkie i środowisko naturalne, dla globalnego ekosystemu, zdrowia publicznego i bezpieczeństwa stanowi to ogromne zagrożenie.

Utylizacja tworzyw sztucznych jest trudna, a koszty i zagrożenia związane z masami plastikowych śmieci trudno jest nawet oszacować. Plastik jest wszechobecny w codziennym życiu. W 2050r. masa plastikowych odpadów w oceanach przewyższy łączną masę pływających w nich ryb - takie ostrzeżenie znalazło się w raporcie fundacji Ellen MacArthur i firmy McKinsey, sporządzonym w 2014r.[10]. Najtrudniejsze do recyklingu okazują się być jednorazowe kubeczki, opakowania na żywność, tacki na mięso, jak również materiały izolacyjne, śmieci z PVC oraz inne tworzywa służące do wytwarzania nylonowych tkanin, pojemników i butelek[11]. Szacuje się, że od 1950r. powstało 9,2 mld ton materiałów z tworzyw sztucznych, z czego przetworzono zaledwie 9 proc., 12 proc - spalono, a 79 proc. trafiło na wysypiska śmieci i do środowiska - takie dane opublikowali w 2017r. naukowcy z trzech amerykańskich uczelni (University of California, Santa Barbara w Santa Barbara, University of Georgia w Athens) i organizacji Sea Education Association w Woods Hole[12]. Jeśli produkcja utrzyma się na dotychczasowym poziomie to do 2050 r. w środowisku i na wysypiskach będzie zalegać ponad 13 mld ton plastikowych odpadów[13].

Śmieciowe lądy[edytuj | edytuj kod]

Między Kalifornią a Hawajami, w północnej części Oceanu Spokojnego znajduje się prawie 3,5 mln ton plastiku[14]. Wielka Pacyficzna Plama Śmieci w 90% składa się z tworzyw sztucznych, które pod wpływem światła słonecznego rozpadają się na mikroplastik, który miesza się z wodą i tworzy gęstą zawiesinę. Naukowcy nazwali tę część ekosystemu plastisferą. Wielką Pacyficzną Plamę Śmieci odkrył w 1997r. żeglarz i oceanograf Charles J. Moore[15]. Wyspę utworzyły oceaniczne prądy, występujące w tej części Pacyfiku, które potrafią przenosić na ogromne odległości plankton, wodorosty, a także to, co trafia do morskich wód z winy człowieka. Wielkość tej pacyficznej plamy plastiku według różnych źródeł rozciąga się na obszarze od 700 tys. do nawet 3,4 mln kilometrów kwadratowych. Bardzo wiele plastikowych odpadów pływa również u wybrzeży Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Plastikowe odpady są także w wodach Bałtyku[16].

Zagrożenie dla zwierząt morskich[edytuj | edytuj kod]

Plastik w oceanach to ogromne zagrożenie dla morskich ekosystemów. Profesor Jan Marcin Węsławski, kierownik Zakładu Ekologii Morza w Instytucie Oceanologii PAN, w artykule "Plastik w Arktyce" wymienia dwa główne zagrożenia[17]:

  • mikroplastiki (mikrogranulki i mikrowłókna) – zwykle fragmenty włókien z tkanin syntetycznych, wypełniaczy kosmetycznych o tak bardzo małych rozmiarach, że zwierze może je filtrować jako pokarm morski zooplankton, biorąc plastik za podobnej wielkości mikroglony, którymi się normalnie odżywia,
  • makroplastiki, które są zjadane przez duże zwierzęta morskie, powodując u nich mechaniczne uszkodzenia przewodu pokarmowego i fałszywe poczucie wypełnienia żołądka.

Badaczy najbardziej martwią składniki odpadów takie jak: chlorek winylu i dioksyny (w PVC), benzen (w polistyrenie) i inne plastyfikatory, bisfenol-A (w poliwęglanach). Są to chemikalia dodawane podczas produkcji do tworzyw sztucznych, w celu nadania im pożądanych właściwości. Część z tych substancji to trwałe zanieczyszczenia organiczne (POP), które są uznawane za najbardziej szkodliwe toksyny na naszej planecie. Pełne tych niebezpiecznych substancji plastikowe drobiny, przedostają się do tkanek ryb i innych organizmów morskich, następnie ptaków i innych zwierząt, a w końcu do organizmów ludzi[18].

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Wielkim problemem pozostaje ogromna ilość odpadów oraz problemy z recyklingiem w krajach rozwijających się. Dochodzi do poważnych zaburzeń i konfliktów wywołanych przez problem śmieciowy. W ramach działań zapobiegających katastrofie ekologicznej w Kraju Środka, Chiny od początku 2018r. zakazały wwożenia z zagranicy na swoje terytorium 24 rodzajów odpadów (tekstyliów, mieszanego papieru oraz niskogatunkowego politereftalanu etylenu stosowanego w butelkach plastikowych, znanego jako PET). Wprowadzono tam także surowe normy w celu uniknięcia importu zanieczyszczonych odpadów. Te działania poważnie zakłócają międzynarodowy biznes recyklingowy[19].

Hierarchia Zero Waste[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym aktem prawnym ustalającym cele i zadania dotyczące właściwego postępowania z odpadami jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19.11.2008r. w sprawie odpadów. Główną ideą aktu, jest tworzenie środków prawnych, promujących koncepcję społeczeństwa, dążącego do eliminacji wytwarzania odpadów i do wykorzystywania odpadów jako zasobu[20].

Hierarchia Zero Waste to zestaw procesów, które mają na celu ochronę środowiska naturalnego ze znacznie szerszej perspektywy, niż powszechnie znana hierarchia sposobów postępowania z odpadami. Reguły Zero Waste komunikują, że nacisk należy położyć na zasoboszczędność i unikanie powstawania odpadów[21].

Refuse (odmawiaj)[edytuj | edytuj kod]

Odmowa wszelkich produktów wyprodukowanych ze szkodą dla środowiska, generujących niepotrzebne odpady i zanieczyszczenia, np. ulotek reklamowych, jednorazowych plastikowych opakowań[22].

Reduce (ograniczaj)[edytuj | edytuj kod]

Unikanie generowania odpadów; zmniejszenie ich ilości, czyli ograniczenie konsumpcji niepotrzebnych produktów, zbędnych rzeczy oraz towarów nadmiernie opakowanych i jednorazowych czy o niskiej jakości, które szybko stają się śmieciami.

Reuse (wykorzystaj ponownie)[edytuj | edytuj kod]

Ponowne wykorzystanie produktu, które ma się już w posiadaniu. Gdy w obecnej postaci nie znajdują już zastosowania, można je wykorzystać do nowej funkcji. Przykładem działania według tej zasady jest wykorzystanie szklanej butelki jako wazon lub oddanie nienoszonej odzieży osobom potrzebującym[23].

Recycle (recyklinguj)[edytuj | edytuj kod]

Segregacja i poddawanie odpadów procesowi recyklingu.

Rot (kompostuj)[edytuj | edytuj kod]

Kompostowanie i nabywanie takich produktów, które ulegną rozkładowi i powrócą do środowiska w przyjaznej dla niego formie.

Różnica między ideą Zero Waste, a recyklingiem[edytuj | edytuj kod]

Recykling definiuje się jako wykorzystywanie odpadów, jako surowca wtórnego w procesach przemysłowych; szeroko pojęte przyrodnicze ich zagospodarowanie[24]. Jednak recykling bezpośrednio koncentruje się na problemie śmieci, a nie na źródle problemu. Zero Waste zaś, dąży do inteligentnego przeprojektowania praktyk przemysłowych i handlowych w celu wyeliminowania odpadów, które trzeba by było zbierać, sortować, przetwarzać, doczyszczać i dopiero po tych kosztownych procesach kierować do recyklingu. Zero Waste to koncepcja, zgodnie z którą, produkty i ich opakowania są wytwarzane w sposób umożliwiający ich naprawę, odnowę, przetwórstwo i ponowne wykorzystanie w innych, pokrewnych zastosowaniach.

Zero Waste nie ogranicza racjonalnego gospodarowania odpadami, ale proponuje optymalizację dotychczasowych działań recyklingowych. Dąży do kreowania i stosowania nowych, innowacyjnych metod, które mają minimalizować ilość odpadów[25][26].

Koncepcja Zero Waste pretenduje do bycia wyższą formą dbałości o środowisko naturalne niż jedynie odzysk i recykling.

Zero Waste na świecie[edytuj | edytuj kod]

Polityka odpadowa na świecie opiera się m.in. na rozszerzonej odpowiedzialności producenta (Extended Producer Responsibility - EPR). EPR stanowi łańcuch kontroli produkcji, który obejmuje cały cykl życia produktu. W Kanadzie każda prowincja przyjęła ustawodawstwo w zakresie EPR, co przyczyniło się do powstania szeregu nowych programów recyklingu sprzętu elektronicznego, zużytych olejów, farb, opon, farmaceutyków, rozpuszczalników, pestycydów i pojemników na napoje. W Niemczech, przepisy wprowadzające EPR obowiązują od 1991r. Dzięki temu zanotowano tam wzrost efektywności na wielu poziomach gospodarki. Już w pierwszych latach obowiązywania nowych przepisów, w okresie 1992-1998, udało się osiągnąć redukcję ilości produkowanych opakowań o 1,1 miliona ton[27].

Kalifornia to pierwszy stan w Ameryce, w którym w 2001r. stworzono konkretne cele związane z ideą Zero Waste. W efekcie, w San Francisco udało się zredukować w 80% powstawanie odpadów. Dzięki temu San Francisco stało się najczystszym miastem w Ameryce Północnej[28].

Do 2020 roku japońskie Kamikatsu ma stać się miastem, które nie produkuje odpadów[29]. Kamikatsu do projektu „zero-waste” przystąpiło w 2003r. Początkowo wprowadzono tam obowiązek segregacji odpadów na 9 kategorii, następnie rozszerzono listę do blisko 40 frakcji. Swoje odpady mieszkańcy zanoszą do Stacji Odpadów, gdzie znajdują się pojemniki służące do segregacji, np. osobne pojemniki na zużyty olej spożywczy, tkaniny, koce i dywany, czy nawet na pałeczki jednorazowe. Dodatkowo każdy mieszkaniec Kamikatsu ma obowiązek kompostowania odpadów organicznych[30].

Znaną popularyzatorką ruchu Zero Waste na świecie jest Francuzka mieszkająca w Kalifornii, Bea Johnson, która przez rok w czteroosobowej rodzinie zredukowała objętość powstających odpadów do jednego słoika. Stopniową rezygnację z zakupów, które generują śmieci, oraz sposoby na ponowne wykorzystywanie odpadów Bea Johnson opisała w swojej książce „Pokochaj swój dom”, której podtytuł brzmi: „Zero Waste Home, czyli jak pozbyć się śmieci, a w zamian zyskać szczęście, pieniądze i czas”. Książka została przetłumaczona na 17 języków[31].

Dzisiaj koncepcja Zero Waste jest standardem dla wielu lokalnych, krajowych i międzynarodowych organizacji. Należą do nich liczne lokalne stowarzyszenia Zero Odpadów w USA, Zero Waste San Diego[32], Zero Waste Detroit[33], Zero Waste Frederick, Carroll i Prince George's Counties[34].

W Australii, w Queensland sieci supermarketów Woolworths i Coles wprowadziły zakaz używania plastikowych toreb. Sieci Coles i Woolworths zamiast plastikowych toreb jednorazowych zaoferowały klientom torby wielokrotnego użytku w cenie 15 centów. Pozwoliło to wyeliminować aż 1,5 miliarda foliowych torebek od czasu wprowadzenia nowych regulacji. Dzięki temu Australia w 3 miesiące ograniczyła zużycie plastikowych toreb jednorazowych o 80%[35].

Zero Waste w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Polskie Stowarzyszenie Zero Waste zostało zarejestrowane w marcu 2017r. Działa ono na rzecz zmiany świadomości społecznej dotyczącej zasobów, promując styl życia wedle idei zero odpadów.

Cele Polskiego Stowarzyszenia Zero Waste:

  1. działania na rzecz ochrony środowiska,
  2. ochrona zdrowia i życia ludzi przed szkodliwym oddziaływaniem zanieczyszczeń i odpadów,
  3. eliminacja z produkcji i stosowania substancji chemicznych i produktów mających negatywny wpływ na środowisko i zdrowie ludzi,
  4. zapobieganie zanieczyszczeniom i odpadom u źródeł ich powstawania,
  5. zapobieganie marnotrawstwu surowców oraz niewłaściwemu zagospodarowaniu i unieszkodliwianiu odpadów,
  6. wdrażanie zasad gospodarki bezodpadowej oraz gospodarki o obiegu zamkniętym,
  7. zapobieganie międzynarodowemu obrotowi odpadami, a zwłaszcza odpadami niebezpiecznymi,
  8. pobudzanie świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz kształtowanie korzystnych dla środowiska naturalnego postaw i zachowań obywateli,
  9. podejmowanie działań na rzecz rozwoju demokracji lokalnej, pobudzanie aktywności społecznej i dalszego upodmiotowienia społeczeństwa, a także upowszechnianie oraz ochrona wolności i praw człowieka,
  10. zwiększenie dostępu społeczeństwa do informacji o powstających zanieczyszczeniach i odpadach[36].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Polskie Stowarzyszenie Zero Waste, Polskie Stowarzyszenie Zero Waste [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  2. Pal Martensson: Definicja zero waste, według ZWIA. 09.03.2014. [dostęp 2018-12-04].
  3. Estera KOWACKA, Klaudia MALIK: "KONCEPCJA „ ZERO ODPADÓW ” JAKO ELEMENT SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU". W: KONCEPCJA „ ZERO ODPADÓW ” JAKO ELEMENT SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZ IALNOŚCI BIZNESU [on-line]. s. 3. [dostęp 2018-12-04].
  4. About Zero Waste, Going Zero Waste [dostęp 2018-12-19] (ang.).
  5. ZW Definition | Zero Waste International Alliance, zwia.org [dostęp 2018-12-19].
  6. Czy życie zero waste jest łatwe? Zasada 5R. 06.11.2017. [dostęp 2018-12-04].
  7. FAQs | The Zero Waste Institute [dostęp 2018-12-19] (ang.).
  8. g, Co to jest Zero – Waste, czyli o życiu bez śmieci, Eco Waste BLOG, 5 maja 2018 [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  9. Neil Seldman |, Zero Waste: A Short History and Program Description, Institute for Local Self-Reliance, 20 stycznia 2016 [dostęp 2018-12-19] (ang.).
  10. Ellen MacArthur Foundation The New Plastics Economy, www.ellenmacarthurfoundation.org [dostęp 2018-12-19].
  11. Wyzwanie: odpady, zwłaszcza plastik. Nie wystarczy posprzątać, https://mlodytechnik.pl [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  12. Na świecie powstało już ponad 9.1 mld ton plastiku, większość trafiła na śmietniki | Nauka w Polsce, naukawpolsce.pap.pl [dostęp 2019-02-01] (pol.).
  13. Wyprodukowaliśmy ponad 8 mld ton plastiku. Większość trafiła na śmietnik, dzienniknaukowy.pl [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  14. Michał Strzałkowski, Plastikowe morze problemów - odpady z tworzyw sztucznych w środowisku morskim, euractiv.com, 7 grudnia 2017 [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  15. Alicja Karasińska, Wielka Pacyficzna Plama Śmieci jest większa, niż przypuszczano. I rośnie, www.polityka.pl, 2018 [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  16. Michał Strzałkowski, Plastikowe morze problemów - odpady z tworzyw sztucznych w środowisku morskim, euractiv.com, 7 grudnia 2017 [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  17. Plastik w Arktyce, dzikiezycie.pl [dostęp 2018-12-19] (ang.).
  18. Charles Moore o oceanach plastyku.
  19. Wyzwanie: odpady, zwłaszcza plastik. Nie wystarczy posprzątać, https://mlodytechnik.pl [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  20. https://ekocykl.org/wp-content/uploads/2018/03/7_AMilczarek_MPerzanowski.pdf
  21. Zero Odpadów – utopia czy rozwiązanie problemu zbyt rozwiniętego konsumeryzmu?, www.researchgate.net [dostęp 2019-01-06].
  22. Czym jest zero waste?, Polskie Stowarzyszenie Zero Waste [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  23. Esbud, Na czym polega zasada 5R? - Zrównoważone gospodarowanie odpadami, Esbud, 16 października 2015 [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  24. recykling - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  25. FAQs | The Zero Waste Institute [dostęp 2018-12-19] (ang.).
  26. Rewolucja Zero Waste. Dołączysz?. Polskie Stowarzyszenie Zero Waste
  27. Czy musimy zaśmiecać świat?, https://mlodytechnik.pl [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  28. Kalifornia, idea Zero Waste, ekocykl.org [dostęp 2018-12-19].
  29. Dariusz W, Japońskie miasto Kamikatsu do 2020 roku może stać się pierwszą miejscowością, która nie produkuje odpadów, Dobre Wiadomości, 9 lutego 2016 [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  30. g, Co to jest Zero – Waste, czyli o życiu bez śmieci, Eco Waste BLOG, 5 maja 2018 [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  31. Dzień Dobry TVN, Życie bez śmieci? To możliwe! | Dzień Dobry TVN, dziendobry.tvn.pl, 16 września 2017 [dostęp 2018-12-19] (pol.).
  32. Zero Waste San Diego, zerowastesandiego.org [dostęp 2018-12-28].
  33. Zero Waste Detroit, zerowastedetroit.org [dostęp 2018-12-28].
  34. Neil Seldman |, Zero Waste: A Short History and Program Description, Institute for Local Self-Reliance, 20 stycznia 2016 [dostęp 2018-12-19] (ang.).
  35. Australia w 3 miesiące ograniczyła zużycie plastikowych toreb jednorazowych o 80% - K MAG MAGAZYN, k-mag.pl [dostęp 2019-02-01] (pol.).
  36. http://zero-waste.pl/wp-content/uploads/2017/08/PSZW_statut_stowarzyszenia-4.pdf