Zesłanie Napoleona na Wyspę Świętej Heleny
.jpg)
Zesłanie Napoleona na Wyspę Świętej Heleny – ostatnie sześć lat życia zdetronizowanego cesarza Francuzów Napoleona Bonapartego na Wyspie Świętej Heleny.
Ostatnia podróż
[edytuj | edytuj kod]Po abdykacji 22 czerwca 1815 roku Napoleon udał się na wybrzeże Atlantyku, gdzie rząd francuski pod przywództwem Josepha Fouché zorganizował dwie fregaty, aby ułatwić mu wyjazd do Ameryki. Jednak blokada portów w La Rochelle i Rochefort przez brytyjską eskadrę skutecznie uniemożliwiła mu wyjazd[1]. 15 lipca 1815 roku Napoleon poddał się siłom brytyjskim w pobliżu Île-d’Aix i został przetransportowany do Torbay, a następnie do Plymouth na południowo-zachodnim wybrzeżu Anglii na pokładzie okrętu liniowego HMS Bellerophon. Zakładał, że rząd brytyjski pozwoli mu zamieszkać na angielskiej wsi[2]. Po dowiedzeniu się 31 lipca o zesłaniu na Wyspę Świętej Heleny, Napoleon został przeniesiony 7 sierpnia 1815 roku na okręt HMS Northumberland, którym popłynął na wyspę, co trwało dwa miesiące i siedem dni[3].
Święta Helena to wyspa wulkaniczna położona 1900 kilometrów na zachód od kontynentu afrykańskiego na południowym Oceanie Atlantyckim. Jej izolacja i strome czarne klify, których wysokość waha się od 200 do 300 metrów, uczyniły ją miejscem łatwym do obserwowania i obrony. Wyspa znajdowała się w posiadaniu Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, a nie państwa brytyjskiego, które musiało ją w tym celu wydzierżawić[4].
15 października 1815 roku HMS Northumberland zakotwiczył u wybrzeży Wyspy Świętej Heleny[5]. Następnego dnia Napoleon wysiadł[2]. Obecni byli również między innymi wielki marszałek dworu cesarskiego Henri Gratien Bertrand i jego żona Fanny, generał Gaspard Gourgaud, Emmanuel de Las Cases, generał Charles Tristan de Montholon i jego żona Albine, Louis-Étienne Saint-Denis (znany również jako „mameluk Ali”), Jean Baptiste Cipriani, Louis Joseph Marchand i Jean-Noël Santini. 17 października Napoleon tymczasowo zamieszkał w pawilonie Briars, u rodziny Balcombe, oczekując na przygotowanie stałego miejsca zamieszkania w Longwood House, co miało zająć siedem tygodni[4]. Longwood House, położony na płaskowyżu, umożliwiał łatwiejszą obserwację, ale był stale narażony na pasaty, często spowity mgłą i wilgocią, z nagłymi zmianami ulewnego deszczu i palącego słońca. 10 grudnia 1815 roku Napoleon ostatecznie osiedlił się w swojej ostatniej rezydencji pod nadzorem tymczasowego gubernatora, admirała George’a Cockburna[6].
Samotność w Longwood House
[edytuj | edytuj kod]Napoleon był pod stałym nadzorem. Początkowo spodziewał się, że będzie traktowany jak dostojny gość. Jednak wkrótce zdał sobie sprawę, że tak nie będzie i został poddany licznym upokorzeniom z rąk Hudsona Lowe’a, nowego gubernatora wyspy, którego poznał po raz pierwszy 17 kwietnia 1816 roku[7]. Między Napoleonem a Lowe’em pojawiły się napięcia. Zgodnie z instrukcjami brytyjskiego rządu Lowe odmówił uznania Napoleona za cesarza, a nawet „generała Bonaparte”. Zamiast tego zwracał się do niego Napoleon Bonaparte, usuwając „u” w Buonaparte, oryginalnym nazwisku Napoleona[7].
Jego broń została skonfiskowana, korespondencja sprawdzana (co skłoniło Francuzów do opracowania strategii i werbowania wspólników do wysyłania nieocenzurowanych listów), a jego swoboda poruszania się została poważnie ograniczona. To przymusowe zesłanie nasiliło cierpienie emocjonalne i ułatwiło pojawienie się destrukcyjnych zachowań wśród osób, które dzieliły jego los, a przytłaczający upał i wilgoć pogarszały sytuację. Cesarz rozmyślał o swoim życiu i panowaniu, dyktując swoje wspomnienia swoim towarzyszom nieszczęścia. Tymczasem podróżni zatrzymujący się na Wyspie Świętej Heleny uporczywie prosili strażników Napoleona o zezwolenie na zobaczenie cesarza[8]. 18 lipca 1816 roku na wyspę przybył Claude Marin Henri de Montchenu z zadaniem złożenia sprawozdania francuskiemu rządowi na temat sytuacji. Pod koniec 1816 roku Emmanuel de Las Cases opuścił Wyspę Świętej Heleny (później w 1823 roku opublikował Le Mémorial de Sainte-Hélène)[5].
W pierwszych miesiącach 1818 roku generał Gourgaud był zmuszony pożegnać się z Longwood House, ponieważ oddalił się od Napoleona. Następnie, w lipcu 1819 roku, kochanka Napoleona, Albine de Montholon, wróciła do Europy ze wszystkimi swoimi dziećmi. W miarę jak Longwood House stopniowo pustoszał, pojawił się wszechobecny letarg. We wrześniu 1819 roku przybyła mała grupa nowych towarzyszy, głównie Korsykanów przesiedlonych z Włoch przez rodzinę Bonaparte, co na krótko przerwało panującą monotonię, lecz w dłuższej perspektywie nie spełnili oczekiwań Napoleona ani jego najwierniejszych towarzyszy[4].
Nuda, godzina policyjna i niezdrowy klimat sprawiły, że Napoleon stopniowo ograniczył spacery, czy to pieszo, konno, czy powozem. Następnie przeniósł się całkowicie do Longwood House, gdzie egzekwował cesarską etykietę i utrzymywał wysoki standard życia, szacowany na 19 000 funtów szterlingów rocznie[7]. Napoleon większość czasu spędzał w sypialni lub łazience, a nie w gabinecie, co przyczyniało się do jego rosnącej otyłości. Pomimo okoliczności, były cesarz trzymał się nadziei, że zmiana w brytyjskim rządzie mogłaby ułatwić mu spokojne zamieszkanie w Anglii lub dołączenie do brata Józefa w Ameryce. Cieszyło go poparcie Brytyjskiej Partii Wigów, która postrzegała go jako sukcesora rewolucji. Ponadto nie był już postrzegany jako zagrożenie przez Święte Przymierze. Jednakże aspiracje Napoleona zostały zniweczone po kongresie w Akwizgranie w listopadzie 1818 roku, kiedy alianci postanowili zatrzymać go na wyspie aż do jego śmierci. Dowiedziawszy się o tej decyzji, jego nastrój gwałtownie się pogorszył[9].
Śmierć Napoleona
[edytuj | edytuj kod]
Napoleon Bonaparte zmarł na raka żołądka 5 maja 1821 roku na Wyspie Świętej Heleny. W 1840 roku szczątki cesarza powróciły do Francji.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Thierry Lentz: Napoléon en 100 questions. Tallandier, 2017, s. 154. ISBN 979-10-210-2388-8.
- ↑ a b Thierry Lentz: Napoléon. Éditions La Boétie, 2013, s. 82. ISBN 978-2-36865-001-1.
- ↑ Jacques-Olivier Boudon: Napoléon Ier et son temps. Vuibert, 2004, s. 247. ISBN 978-2-7117-4432-9.
- ↑ a b c Jacques Macé, Thierry Lentz: La mort de Napoléon. Place des éditeurs, 2021, s. 10, 11, 78. ISBN 978-2-262-09535-2.
- ↑ a b Emmanuel de Las Cases: Le Mémorial de Sainte-Hélène. s. 132, 714. [dostęp 2025-05-03]. (fr.).
- ↑ Mark Benson: Sailing into exile. Royal Museums Greenwich. [dostęp 2025-05-03]. (ang.).
- ↑ a b c Paul Ganière: Napoléon à Sainte-Hélène. Perrin, 1998, s. 98, 99. ISBN 978-2-262-01411-7.
- ↑ Christian Ignatius Latrobe: Le journal du pasteur Latrobe. L’autre Sainte-Hélène. [dostęp 2025-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (fr.).
- ↑ Jacques Macé, Thierry Lentz: La mort de Napoléon: Mythes, légendes et mystères. Librairie Académique Perrin, 2009, s. 15. ISBN 978-2-262-03013-1.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Pierre Branda: Napoléon à Sainte-Hélène. Perrin, 2021. ISBN 978-2-262-06995-7.
- Charles-Éloi Vial: Napoléon à Sainte-Hélène: l’encre de l’exil. BnF éditions, 2018. ISBN 978-2-262-06680-2.
- Bernard Chevallier, Michel Dancoisne-Martineau, Thierry Lentz: Sainte-Hélène, île de mémoire. Fayard, 2005. ISBN 978-2-213-62645-1.
- Jacques Jourquin: La dernière passion de Napoléon: la bibliothèque de Sainte-Hélène. Passés-composés, 2021. ISBN 978-2-37933-732-1.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]
- Ilustrowana chronologia zesłania Napoleona na Wyspę Świętej Heleny. L’autre Sainte-Hélène. [dostęp 2025-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (fr.).