Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Szopienice-Borki”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Szopienice-Borki"
Ilustracja
Staw Borki na pograniczu Sosnowca i Katowic
Państwo  Polska
Data utworzenia 2000
Akt prawny Uchwała nr XVI/220.99 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 listopada 1999 r
Powierzchnia 157 ha
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Szopienice-Borki"
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Szopienice-Borki"
Ziemia50°16′04″N 19°06′39″E/50,267778 19,110833

Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Szopienice-Borki” – założony w roku 2000, zespół przyrodniczo-krajobrazowy (UTM CA66/67)[1], położony jest w północno-wschodniej części Katowic. Zespół obejmuje ok. 157 z obszaru ok. 200 ha stawów[1] i ich otoczenia, usytuowanych w dolnych odcinkach dolin rzecznych Brynicy i Rawy, mieszczących się w granicach administracyjnych Katowic, Sosnowca i Mysłowic. Nazwa zespołu pochodzi od Szopienic i Borków, historycznych części Katowic.

Stawy całego kompleksu powstały w miejscu dawnych wyrobisk piasku, który wydobywano (bagrowano) na potrzeby górnictwa oraz jako wynik deformacji powierzchni w wyniku podziemnej eksploatacji górniczej (w rejonie tym prowadzono eksploatację do początku II połowy XX w.). W skład zespołu wchodzą stawy Morawa, Borki i Hubertus. Z większych stawów kompleksu, już poza zespołem, są jeszcze sosnowieckie Stawiki. Woda w stawach posiada pierwszą klasę czystości.

Borki[edytuj | edytuj kod]

Jeden z mniejszych ze stawów kompleksu z taflą wody o wielkości 700 x 100 m[2] o powierzchni 9ha[3]. Jeden z mniej zagospodarowanych. Na obu stronach południowej i północnej istnieją dzikie plaże[2].

Morawa[edytuj | edytuj kod]

Największym ze stawów (ok. 35 ha[3]) i jednocześnie najmłodszym (powstał w latach 60. XX w. po zaprzestaniu odwadniania wyrobiska piasku)[1] jest staw oznaczany na mapach jako staw Morawa. Autochtoniczni mieszkańcy Szopienic dla tego obszaru, a potem stawu używali wyłącznie nazwy Bagier (od bagrowania), zaś mieszkańcy Sosnowca (dokąd sięga dzisiejsza północna krawędź stawu) używali najczęściej nazwy Bagry. W południowo-wschodniej części stawu istnieje infrastruktura rekreacyjna składająca się z uregulowanej plaży, siłowni plenerowej oraz przystani dla kajaków i jachtów żaglowców w należących do 10 Harcerskiej Drużyny Żeglarskiej[2].

Stawy Hubertus[edytuj | edytuj kod]

Staw Hubertus 2 - lęgowisko ptaków
Staw Hubertus 2 - lęgowisko ptaków

Hubertus to w zasadzie grupa stawów[2]: duży staw, na północ od Rawy po wschodniej stronie linii kolejowej, podzielony groblami na 3 części gdzie I i II zajmują 13ha[3] a III 21ha[4], oraz mniejszy, na południe od Rawy, leżący już w granicach Mysłowic Hubertus IV o powierzchni 7ha[4]. Stąd częściej używana nazwa Hubertusy. Przez mieszkańców Szopienic nazwa Hubertus rezerwowana była do stawu mniejszego, zaś dla większego (lub jego części) używane były (często zamiennie) nazwy Ewald i Gliniok. Ewald został przypomniany w powieści Kazimierza Kutza „Piąta strona świata”, której akcja rozgrywa się głównie w Szopienicach.

Stawy te w większości nie są zagospodarowane i służą głównie jako łowiska wędkarskie. Jedynie Hubertus 3 w części leżącej po stronie Mysłowic posiada zagospodarowaną plażę miejską oraz dwupunktowy wyciąg wakeboardingu.

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Staw Hubertus 2 - lęgowisko ptaków
Przyroda w okolicy stawu Morawa
Zachód słońca od strony Mysłowic

Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Szopienice-Borki jest ostoją dla wielu gatunków roślin i zwierząt, głównie ptactwa wodnego. Teren jest zróżnicowany pod względem siedliskowym, stwarza dogodne warunki bytowania i rozrodu wielu gatunków roślin i zwierząt. Brzegi stawów porastają szuwary, tworząc miejscami rozległe i trudno dostępne łany. Na brzegach rośnie m.in. rzadki kruszczyk błotny i centuria pospolita. Z roślin wodnych odnotowano: rdestnicę pływającą, rdestnicę kędzierzawą, rdestnicę trawiastą, wywłócznik kłosowy, rzęsę drobną.

Na terenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego bogata jest fauna bezkręgowców. W wodach występują m.in.: zatoczek rogowy, zatoczek pospolity, błotniarka stawowa, płoszczyca szara. W pobliżu zbiorników liczne są gatunki ważek. W zaroślach wierzbowo-topolowych spotyka się gąsienice nastrosza półpawika, liczne gatunki motyli, szerszenie, chrabąszcze majowe, jest to miejsce występowania jednego z największych chrząszczy Europyrohatyńca nosorożca.

W wodach stawów żyje kilkanaście gatunków ryb, m.in.: płoć, wzdręga, okoń, szczupak pospolity, leszcz, karaś zwyczajny, karaś srebrzysty i słonecznica. Gatunki wprowadzone przez koła wędkarskie to: karp, tołpyga pstra.

Obszar ten stanowi dogodne miejsce rozrodu wielu gatunków ptaków wodnych, wodno-błotnych i szuwarowych. Gatunki lęgowe ptaków wodno-błotnych to: perkoz dwuczuby, łabędź niemy, kaczka krzyżówka, głowienka, czernica, wodnik, kokoszka wodna, łyska, trzciniak, trzcinniczek, potrzos i mewa śmieszka. Kolonia lęgowa mewy śmieszki na tym terenie jest najliczniejszą w aglomeracji katowickiej, w 1993 roku liczyła 350 gniazd. Gatunki zimujące ptaków wodno-błotnych to: łabędź niemy, kaczka krzyżówka, łyska, mewa śmieszka i mewa pospolita.

W małych stawkach i zarośniętych zatokach rozmnażają się płazy.

Na terenach okalających zbiorniki, bądź przy ich brzegach bytują: jeż europejski, łasica, ryjówka aksamitna i inne drobne gryzonie. Zakłada tam swoje gniazda, sprowadzony z Ameryki Północnej piżmak amerykański[1].

Infrastruktura i rewitalizacja[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu stawów nie znajduje się żadna infrastruktura wypoczynkowa[5] z wyjątkiem zagospodarowanej plaży od Mysłowickiej części stawu Hubertus oraz północnej strony stawu Morawa[2].

W 2015 roku miasto Katowice ogłosiło program rewitalizacji terenów stawów i zagospodarowania na cele rekreacyjne i sportowe. Pierwszym etapem były konsultacje społeczne[5], które odbywały się do stycznia 2016 roku[6]. W wyniku konsultacji powstał plan zagospodarowania który obejmuje powstanie na tym terenie między innymi:

  • dróg i tras rowerowych, w tym połączenie drogą rowerową pod torami i ul.Sosnowiecką stawów Morawa i Hubertus oraz tras łączących kompleks z Parkiem Tysiąclecia w Sosnowcu i trasą rowerową w kompleksie Stawiki w Sosnowcu[7],
  • stworzenie żeglownych przepustów wodnych pomiędzy stawami Borki, Morawa i Hubertus[7],
  • utworzenie promenad wzdłuż brzegu stawu Morawa[7],
  • utworzenie miejsc pod gastronomię[5],
  • ścieżek spacerowych[5],
  • stworzenie kąpielisk[5],
  • wyłączenie terenów zbiorników ze strefy ruchu i utworzenie parkingów[7],
  • uregulowane miejsca palenia ognisk[5].

Kolejny etap rewitalizacji obejmuje inwentaryzację przyrody[8]. W styczniu 2017 został ogłoszony przetarg i wyłoniony wykonawca inwentaryzacji[9], która została wykonana w pierwszym kwartale 2018 roku[7].

W 2017 zarezerwowano środki w budżecie miasta Katowice na opracowanie dokumentacji przyrodniczej i architektoniczno-urbanistycznej[10] a w 2018 na stworzenie dokumentacji projektowej[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Ewa Miłaczewska, Katowice, Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Szopienice-Borki, Ważki [dostęp 2018-01-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-05] (pol.).
  2. a b c d e Borki, Morawa, Stawiki, Śląskie Miasta, 20 czerwca 2017 [dostęp 2018-01-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-05] (pol.).
  3. a b c Dawid Cygal, Łowiska - Spis łowisk okręgu P.Z.W. Katowice - Artykuły, Pokaż Rybę - Portal Społeczności Wędkarskiej, 26 września 2013 [dostęp 2018-01-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-05] (pol.).
  4. a b Tomasz Szewczyk, Program rewitalizacji terenów pokopalnianych po „KWK Mysłowice”, 28 stycznia 2013 [dostęp 2018-05-06] (pol.).
  5. a b c d e f W Katowicach powstanie nowe miejsce rekreacji. Stawy w Szopienicach czekają zmiany, Wyborcza.pl Katowice, 13 kwietnia 2016 [dostęp 2018-01-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-06] (pol.).
  6. Michał Bulsa, Urząd Miasta zapyta mieszkańców o przyszłość stawów Szopienice-Borki, „Info Katowice”, 4 października 2015 [dostęp 2018-01-04] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-23] (pol.).
  7. a b c d e Michał Bulsa, Miasto zleci inwentaryzację przyrodniczą stawów Borki, Morawa i Hubertus w Szopienicach-Burowcu, „Info Katowice”, 29 stycznia 2017 [dostęp 2018-05-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-06] (pol.).
  8. Miasto zleci inwentaryzację przyrodniczą stawów Borki, Morawa i Hubertus w Szopienicach-Burowcu - Infokatowice.pl, „Infokatowice.pl”, 29 stycznia 2017 [dostęp 2018-01-04] (pol.).
  9. Florczyk Renata, Wykonanie inwentaryzacji przyrodniczej wraz z waloryzacją środowiska na potrzeby opracowania koncepcji architektoniczno-urbanistycznej zagospodarowania terenów w okolicy stawów Morawa, Hubertus i Borki., Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Katowice, 23 stycznia 2017 [dostęp 2018-05-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-06] (pol.).
  10. Wydział Budżetu Miasta, Budżet Miasta Katowice na 2017 rok - projekt, 1 listopada 2016 [dostęp 2018-05-06] (pol.).
  11. Wydział Budżetu Miasta, Budżet Miasta Katowice - Projekt, Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miasta Katowice, 1 listopada 2017 [dostęp 2018-05-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]