Zeughaus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zeughaus
Zeughaus w 2012 roku
Zeughaus w 2012 roku
Państwo  Niemcy
Miejscowość Berlin
Adres Unter den Linden 2, 10117 Berlin[1]
Styl architektoniczny barok
Architekt Johann Arnold Nering, Martin Grünberg, Andreas Schlüter, Jean de Bodt
Inwestor Władze Brandenburgii
Rozpoczęcie budowy 1695
Ukończenie budowy 1730
Zniszczono 1945
Odbudowano 1949–1965
Położenie na mapie Berlina
Mapa lokalizacyjna Berlina
Zeughaus
Zeughaus
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Zeughaus
Zeughaus
Ziemia52°31′04″N 13°23′49″E/52,517778 13,396944
Galeria: Zeughaus
Zeughaus w 1780 roku
Zeughaus w 1828 roku
Zeughaus w 1900 roku
Zeughaus w 2005 roku
Zeughaus od strony Unter den Linden

Zeughaus (pol. Zbrojownia[2]) - budynek dawnego arsenału w Berlinie, znajdujący się przy Unter den Linden. Jest najstarszym zachowanym obiektem przy tej alei, ponadto jest uważany za najbardziej znaczący przykład barokowej architektury w Berlinie[3][4]. W budynku od 2006 roku mieści się stała ekspozycja Niemieckiego Muzeum Historycznego[2].

Historia[edytuj]

Kamień węgielny pod budowę berlińskiego arsenału został położony 25 maja 1695 roku przez elektora Fryderyka III[5]. Wzniesienie budowli planował wcześniej jego ojciec, Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm I, aczkolwiek plany te nie mogły doczekać się realizacji z powodu problemów finansowych. Umowę na projekt arsenału podpisano z Johannem Arnoldem Neringiem, który wcześniej pracował u nadwornego paryskiego architekta François Blondela[5]. Po niespodziewanej śmierci Nehringa w tym samym roku, zarządzanie projektem przekazano Martinowi Grünbergowi, który niedługo później zrezygnował z niego z powodu nadmiaru obowiązków zawodowych. W 1698 roku projekt powierzono Andreasowi Schlüterowi. Podczas prac nad zbrojownią Schlüter dał się poznać jako dobry rzeźbiarz - stworzył m.in. 22 rzeźby głów umierających wojowników na dziedzińcu oraz liczne kamienne dekoracje. Jego rola jako architekta była raczej niewielka[5]. Pewnego razu zauważył na budowanym budynku wady konstrukcyjne, co doprowadziło do wszczęcia dochodzenia w sprawie zaniedbań. Jednak nie mogło to zapobiec zawaleniu się filara wschodniego skrzydła budowli, które nastąpiło w sierpniu 1699 roku. Częste zmiany architektów pracujących przy budowie spowodowały, że ustalenie winnego zaniedbań okazało się niemożliwe[5]. Następcą Schlütera został Jean de Bodt, który wprowadził niezbędne środki bezpieczeństwa na budowie i zmienił stare plany. W 1706 roku na ukończonym głównym portalu arsenału ustawiono popiersie Fryderyka I (w 1701 Fryderyk III został królem Prus i przyjął imię Fryderyk I). Po śmierci Fryderyka I budowa została wstrzymana na wiele lat, gdyż jego syn Fryderyk Wilhelm I z rygorystyczną surowością pilnował tego, aby nie nadwerężać budżetu państwa. Budynek udało się ostatecznie ukończyć w 1730 roku[5].

W Zeughaus decyzją króla nie postawiono bezwartościowych, jego zdaniem, posągów narodowych bohaterów, czy mających jedynie ozdobne funkcje wielkich armat[2]. Znalazły się w nim za to zdobyczne trofea, sztandary, broń, zbroje i imponująca kolekcja artyleryjskich dział - 732 sztuki (z tego 604 pruskich według stanu z 1732 roku)[2]. Podczas wojny siedmioletniej wojska rosyjskie w trakcie zajęcia Berlina w 1760 roku zrabowały zgromadzone w budynku eksponaty. W 1806 roku w czasie najazdu na Berlin wojsk Napoleona Bonaparte zbrojownia została ponownie splądrowana, przy czym była też wykorzystywana jako kuźnia[5]. Prace konserwatorskie przy zniszczonym wskutek tamtych wydarzeń budynku przeprowadzono pod nadzorem architekta Karla Friedricha Schinkla, z kolei za odrestaurowanie rzeźb był odpowiedzialny Johann Gottfried Schadow. W 1831 roku Zeughaus został udostępniony do zwiedzania, z kolei w 1848 roku miało miejsce kolejne splądrowanie budynku - tym razem dokonane w ramach Wiosny Ludów[5].

Po wojnie francusko-pruskiej cesarz Wilhelm I wydał dekret, na mocy którego arsenał przekształcono w muzeum oręża i miejsce świadczące o dominującej roli Prus w nowo powstałym Cesarstwie Niemieckim[2]. W latach 1877-1880 decyzją cesarza w budynku urządzono Ruhmeshalle (Halę Pamięci[2])[5]. Ruhmeshalle miała świadczyć o dokonaniach armii brandenbursko-pruskiej. Na jej ścianach znalazły się historyczne malowidła przedstawiające momenty chwały z dziejów państwa. Wystawiono w niej również osiem posągów przedstawiających władców z dynastii Hohenzollernów, od Wielkiego Elektora Fryderyka Wilhelma I po cesarza Wilhelma I (od 1961 roku znajdują się one na zamku rodowym w Hechingen). Ruhmeshalle wykorzystywał także przy ważnych wydarzeniach państwowych cesarz Wilhelm II[2].

W czasach istnienia III Rzeszy Zeughaus był wykorzystywany przez Adolfa Hitlera do urządzania propagandowych wystaw (budynek pozostawał otwarty do 1944 roku, kiedy to został zamknięty wraz z innymi muzeami na terenie Berlina)[5]. 21 marca 1943 roku podczas otwarcia wystawy dotyczącej wojny ze Związkiem Radzieckim miał miejsce nieudany zamach na uczestniczącego w tym wydarzeniu Hitlera[5]. Towarzyszący Hitlerowi pułkownik Rudolf-Christoph Freiherr von Gersdorff, członek wojskowego ruchu oporu postanowił go zabić poświęcając przy tym własne życie. Miał on przy sobie w kieszeni płaszcza ładunek wybuchowy z zapalnikiem czasowym. Po aktywowaniu go, bomba nie zdążyła wybuchnąć, bowiem Hitler zbyt szybko opuścił budynek spędzając w nim tylko kilka minut, zamiast planowanego pół godziny[5]. Ładunek zdołano rozbroić w ostatniej chwili[2].

Podczas II wojny światowej gmach dawnej zbrojowni został zniszczony. Jego odbudowa miała miejsce w latach 1949-1965[6], jednakże już wcześniej władze NRD postanowiły ulokować w nim Muzeum Historii Niemiec (Museum für Deutsche Geschichte), którego otwarcie miało miejsce w 1952 roku[5]. Po zjednoczeniu Niemiec, w latach 1999-2003 przeprowadzono gruntowną renowację budynku Zeughaus, a także wybudowano po jego północnej stronie nowoczesną halę dla wystaw czasowych według projektu architekta Ieoh Ming Peia. Otwarcie stałej ekspozycji Niemieckiego Muzeum Historycznego miało miejsce 2 czerwca 2006 roku[2].

Architektura[edytuj]

Budynek składa się z czterech dwukondygnacyjnych skrzydeł otaczających wewnętrzny, kwadratowy dziedziniec[4]. Wszystkie skrzydła są takie same, z wyjątkiem tego od strony Unter den Linden, które posiada bogato zdobiony główny portal wejściowy z widniejącym na nim łacińskim napisem, oznaczającym: "Dla uznania czynów broni, dla odstraszania nieprzyjaciół, dla ochrony narodu i jego sojuszników, Fryderyk I, wzniosły i niezwyciężony król Prus wybudował ten arsenał w 1706 roku, aby pomieścić w nim wszystkie narzędzia wojny oraz wojownicze łupy i trofea"[5][4]. Dolna część fasad gmachu pokryta jest boniowaniem, natomiast górna jest gładka i podzielona pilastrami[5]. Fasady budynku są ponadto udekorowane licznymi rzeźbami o tematyce militarnej. Wśród nich są zworniki w formie hełmów, mitologiczne bóstwa wojny, Mars i Minerwa w otoczeniu niewolników, zbroje, armaty, broń nad którymi króluje pruski orzeł, z kolei przed głównym wejściem widnieją kobiece alegorie praktycznych nauk: mechaniki, geometrii, pirotechniki oraz arytmetyki. Dziedziniec jest ozdobiony 22 rzeźbami przedstawiającymi głowy umierających wojowników autorstwa Andreasa Schlütera[2]. Budynek zwieńczony jest ażurową attyką, na której umieszczone są grupy rzeźb przedstawiające trofea wojenne[5].

Przypisy

  1. Zeughaus/Deutsches Historisches Museum in Berlin (niem.). W: Objekte [on-line]. baunetzwissen.de. [dostęp 2017-01-11].
  2. a b c d e f g h i j Zbrojownia (Zeughaus) (pol.). W: Inne [on-line]. przewodnik-po-berlinie.pl, 2016-12-08. [dostęp 2017-01-11].
  3. Zeughaus, Geschichte im Barockbau (niem.). W: Architektur [on-line]. visitberlin.de. [dostęp 2017-01-11].
  4. a b c Zeughaus (niem.). W: Sehenswürdigkeiten [on-line]. berlin.de. [dostęp 2017-01-11].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o Brigitte Ferlet: Berlin - Impressionen einer Metropole; Zeughaus (niem.). W: Berlin [on-line]. berlin-die-hauptstadt.de, 2009. [dostęp 2017-01-11].
  6. Berlin (pol.). W: Niemcy [on-line]. voyager64.com. [dostęp 2017-01-11].

Linki zewnętrzne[edytuj]