Zgorzel siewek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zgorzel siewek wywołana przez Gibberella avenacea
Phytophthora cactorum
Rozmnażanie Phytophtora
Phomopsis

Zgorzel siewekgrzybowa choroba siewek. Wywoływana jest przez liczną grupę patogenów powszechnie występujących w glebach leśnych i rolnych. Choroba ta występuje bardzo wcześnie po skiełkowaniu. Poraża szeroką grupę kiełkujących roślin nasiennych. Prowadzi do powstawania pustych miejsc w uprawach monokulturowych: na plantacjach, w szkółkach, na trawnikach (szczególnie polach golfowych). Niekiedy rośliny porażone walczą i nie zamierają, rosną jednak wolniej i są bardziej narażone na opanowanie przez inne patogeny[1][2].

Objawy[edytuj]

W zależności od terminu występowania wyróżnia się dwa rodzaje zgorzeli siewek[2]:

  • zgorzel przedwschodowa – przed ukazaniem się nadziemnych części rośliny. Prowadzi do obumarcia kiełków przed wydostaniem się na powierzchnię.
  • zgorzel powschodową – na formujących się liścieniach, łodyżkach oraz liściach właściwych. Powodowana jest przez grzyby, które obejmują swym porażeniem szyję korzeniową. Siewki kiełkują, ale słabo rosną, więdną, żółkną i przeważnie obumierają. W miejscu infekcji następuje najczęściej silne przewężenie prowadzące do obumierania rośliny.

Zgorzel siewek jest jedną z form fuzariozy zbóż[3] .

Etiologia[edytuj]

Grzyby i grzybopodobne organizmy najczęściej wywołujące zgorzel siewek[2][1] (nazwy naukowe na podstawie aktualizowanej klasyfikacji Index Fungorum[4]):

Patogeny zgorzelowe oddziałują początkowo na siewki produktami swego metabolizmu. Objawem tego jest utrata przez siewki turgoru. Następnym etapem jest przenikanie strzępek do wnętrza tkanek siewki. Atak grzyba uruchamia reakcje obronne siewki: następuje zwiększenie przemiany materii, szczególnie wzrasta aktywność enzymów oddechowych. Młode siewki wykazują zwykle wysoką podatność na patogeny grzybowe. Wyjątkiem jest Phytophthora coctorum, który – jak się wydaje – w krajowych szkółkach atakuje tylko buka, pozostałe patogeny zgorzeli siewek porażają zarówno siewki iglaste, jak i liściaste, powodując typową zgorzel przedwschodową kiełkujących roślin. Miejsce infekcji i szczegółowy przebieg choroby są specyficzne dla rodzaju patogenu[1].

W warunkach uznawanych za naturalne patogeny zgorzelowe ograniczane są przez swoje antagonisty (naturalne inhibitory), co pozwala zachować równowagę biologiczną w zbiorowisku grzybów glebowych. W szkółkach o długim okresie eksploatacji obserwuje się pogarszanie się warunków bytowania saprofitów. W związku z tym występuje tendencja do ich zanikania, co z kolei pozwala na rozwój grzybów zgorzelowych[2].

Ochrona[edytuj]

Można zapobiec zgorzeli siewek przez[2][1]:

  • używanie kwalifikowanego materiału siewnego
  • zaprawianie nasion lub otoczkowanie ich
  • wysiewanie nasion w zalecanej dawce
  • pod szkółki leśne należy wybierać gleby piaszczysto-gliniaste o pH wyższym od 5
  • w szkółkach leśnych unikać nawożenia azotem przed wschodami siewek i przez 6 tygodni po wschodach
  • stwarzanie warunków do szybkich wschodów przez niezbyt głębokie wysiewanie nasion do ogrzanej gleby
  • w uprawach pod osłonami stosowanie podłoża przepuszczalnego i odkażonego (np. termicznie)
  • umiejętne podlewanie – wczesnym przedpołudniem, tak, by rośliny i podłoże zdążyły obeschnąć
  • zamiast fungicydów do zaprawiania nasion stosowanie w uprawach ekologicznych preparatów biologicznych z mikroorganizmami hamującymi rozwój grzybów.

Zaprawianie nasion odgrywa ważną rolę, jednak tylko częściowo chroni przed patogenami glebowymi, nie pomaga też, gdy nasiona są już silnie porażone. Istotne w zwalczaniu zgorzeli siewek jest kompleksowe stosowanie wszystkich metod ochrony[2].

Przypisy

  1. a b c d Karol Mańka: Fitopatologia leśna. Warszawa: PWRiL, 1992. ISBN 83-09-01507-0.
  2. a b c d e f red.: Selim Kryczyński i Zbigniew Weber: Fitopatologia. Tom 2. Choroby roślin uprawnych. Poznań: PWRiL, 2011, s. 228-231. ISBN 978-83-09-01077-7.
  3. Zofia Fiedorow, Barbara Gołębniak, Zbigniew Weber: Choroby roślin rolniczych. Poznań: Wyd. AR Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, 2008. ISBN 978-83-7160-468-3.
  4. Index Fungorum (gatunki) (ang.). [dostęp 2016-11-18].