Zhang Xueliang

Zhang Xueliang

张学良

少帥

generał
Pełne imię i nazwisko	Peter Hsüeh Liang Chang, 张学良
Data i miejsce urodzenia	3 czerwca 1901 Haicheng, Fengtian
Data i miejsce śmierci	14 października 2001 Honolulu
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Fengtian
Główne wojny i bitwy	konflikt o Kolej Wschodniochińską, incydent Xi’an
Odznaczenia

Zhang Xueliang (chiń. upr. 张学良; chiń. trad. 張學良; pinyin Zhāng Xuéliáng; Wade-Giles Chang Hsüeh-liang; Peter Hsüeh Liang Chang, przydomek: „Młody marszałek” – 少帥, ur. 3 czerwca 1901 (według innych źródeł w 1898 lub w 1900) w Haicheng w prowincji Fengtian zm. 14 października 2001 na Hawajach, Stany Zjednoczone) – chiński polityk i generał, faktyczny rządca (ang. warlord) Mandżurii i dużej części północnych Chin od chwili zamordowania jego ojca Zhanga Zuolina przez Japończyków 4 czerwca 1928 roku.

Za jego sprawą doszło do tzw. incydentu Xi’an, uwięzienia przywódcy Kuomintangu Czang Kaj-szeka, by w ten sposób skłonić go do zakończenia wojny z komunistami i zwrócenia się przeciwko Japończykom, za co spędził większą część swojego życia w areszcie domowym. W Chińskiej Republice Ludowej jest uważany za bohatera narodowego. Odznaczony Orderem Wojskowym Chwały Narodowej.

Życiorys

Odbierał wykształcenie u prywatnych korepetytorów i w przeciwieństwie do swojego ojca szybko zachłysnął się zachodnią kulturą. Później studiował w Akademii Wojskowej w Fengtian i został pułkownikiem w armii tej prowincji. W 1919 r. został szefem ochrony swojego ojca. W 1921 został wysłany na manewry wojskowe do Japonii, gdzie szczególnie zafascynowało go lotnictwo. Następnie brał udział w tworzeniu korpusu lotniczego Armii Fengtian, który walczył w wielu bitwach lat dwudziestych. W 1922 został awansowany do stopnia generała-majora i dowodził oddziałami w sile armii. Dwa lata później był już dowódcą lotnictwa. Po śmierci ojca w 1928 stał się najpotężniejszym militarystą w Mandżurii. W tym samym roku ogłosił swoją wierność rządowi Kuomintangu.

Japończycy uważali, że Zhang, znany kobieciarz i człowiek uzależniony od opium, będzie podatny na ich wpływy. Dlatego też pewien oficer Armii Kwantuńskiej zorganizował zamach bombowy na jego ojca, kiedy ten jechał pociągiem; zamach okazał się udany. Nieoczekiwanie młody Xueliang stał się bardziej niezależny, niż ktokolwiek mógł przewidywać. Przezwyciężył swe uzależnienie od opium i ogłosił swoje wsparcie dla Czang Kaj-szeka. Aby pozbyć się projapońsko nastawionych ludzi ze swojego otoczenia, na przyjęciu dla swoich gości w styczniu 1929 nakazał przeprowadzenie egzekucji dwóch urzędników sprzyjających Japonii. Zhang starał się także osłabić wpływy Związku Radzieckiego w Mandżurii. W tym celu w połowie lipca tego roku jego wojska przejęły jednostronną kontrolę nad Koleją Wschodniochińską, wspólnie administrowaną przez Chiny i ZSRR, aresztując ponad 200 radzieckich pracowników oraz zamykając i pieczętując magazyny gospodarcze należące do radzieckich organizacji. W odpowiedzi Sowieci zerwali stosunki dyplomatyczne z Chinami. Doszło do otwartego konfliktu zbrojnego, w wyniku którego Armia Czerwona zdecydowanie pobiła wojska dowodzone przez Zhanga (patrz: Konflikt o Kolej Wschodniochińską). W międzyczasie rozwinął on jednocześnie bliższe stosunki ze Stanami Zjednoczonymi.

W 1930 kiedy militaryści Feng Yuxiang i Yan Xishan usiłowali obalić Czang Kaj-szeka, Zhang stanął po jego stronie i poparł rząd Kuomintangu w Nankinie, w zamian za kontrolę kluczowych linii kolejowych w prowincji Hebei i wpływy z ceł portowego miasta Tianjin. Po tzw. incydencie mukdeńskim i inwazji Japończyków w Mandżurii armia Zhang Xuelianga wycofała się z zajmowanych terenów i nie podjęła w ogóle walki z najeźdźcą. Odnośnie do tych zdarzeń istnieją spekulacje, czy Czang Kaj-szek nakazał nie nawiązywanie walki z Japończykami, czy też, jak później stwierdził Zhang, to on sam wydał taki rozkaz. Wszystko wskazuje, że bardziej prawdopodobna jest druga opcja ze względu na to, że oddziały Zhanga były bardzo słabe w porównaniu z armią japońską i pragnął on prostu zachować większą liczbę ludzi, aby utrzymać swoją pozycję. Jak by nie było, zachowanie armii Zhanga było zgodne z ogólnymi założeniami strategii Czang Kaj-szeka. Później Xueliang wybrał się w podróż do Europy, a po powrocie dowodził siłami, które walczyły w kampaniach antykomunistycznych, najpierw w regionie Hebei–Henan–Anhui a później na północnym zachodzie kraju.

6 kwietnia 1936 roku Zhang Xueliang spotkał się z Zhou Enlaiem, aby uzgodnić zakończenie wojny domowej pomiędzy komunistami a nacjonalistami z Kuomintangu. W tzw. incydencie Xi’an Zhang i inny generał porwali Czang Kaj-szeka i uwięzili go, obiecując uwolnienie dopiero po złożeniu przez niego obietnicy utworzenia drugiego zjednoczonego frontu razem z komunistami przeciwko Japończykom. Ostatecznie, Czang po długich i delikatnych negocjacjach zgodził się skupić swe główne wysiłki wojskowe przeciwko Japończykom, a nie przeciwko KPCh tak, jak było to do tej pory, ale Zhang w zamian za to miał zostać więźniem nacjonalistów i wycofać się z polityki.

Po uwolnieniu Czanga, Zhang Xueliang był sądzony i został skazany na 10 lat więzienia. Na osobiste polecenie Czang Kaj-szeka umieszczono go w areszcie domowym. W 1949 po wygranej komunistów w wojnie domowej Zhang został przewieziony na Tajwan, podążając tam razem z uciekającymi członkami Kuomintangu. Przebywał tam dalej w areszcie domowym i zajmował się studiowaniem poezji z okresu dynastii Ming. Dopiero w 1990 po śmierci syna i następcy Czanga, Chiang Ching-kuo odzyskał wolność. Zhang był najprawdopodobniej najdłużej odbywającym swą karę więźniem politycznym.

Po swoim uwolnieniu wyjechał do Honolulu na Hawajach w 1993 r. Otrzymał tam wiele próśb, aby zgodził się odwiedzić Chiny kontynentalne (ChRL), ale Zhang odmówił twierdząc, iż jest politycznie neutralny zarówno wobec rządu komunistycznego, jak i Kuomintangu na Tajwanie. Zmarł na zapalenie płuc w wieku 100 lat i został pochowany na Hawajach.

Bibliografia

• L. Eastman, The Abortive Revolution: China under Nationalist Rule, 1927-1937, Cambridge (Massachusetts), 1974
• J. Gray, Rebellions and Revolutions, China the 1800s to the 1980s, Oksford, 1990