Ziarnopłon wiosenny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ziarnopłon wiosenny
Ziarnopłon wiosenny: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj ziarnopłon, jaskier
Nazwa systematyczna
Ficaria verna Huds.
Fl. Angl. 214 1762[2]
Synonimy

Caltha hiranoi Tamura
Chelidonium minus Garsault (nom. inval.)
Ficaria ambigua Boreau
Ficaria aperta Schur
Ficaria boryi Heldr. ex Nyman
Ficaria bulbifera (Á.Löve & D.Löve) Holub
Ficaria communis Dum.Cours.
Ficaria degenii Harv.
Ficaria ficaria (L.) H.Karst. (nom. inval.)
Ficaria holubyi Schur
Ficaria intermedia Schur
Ficaria peloponnesiaca Nyman
Ficaria polypetala Gilib. (nom. inval.)
Ficaria pumila Velen. ex Bornm.
Ficaria ranunculiflora Moench ex St.-Lag.
Ficaria ranunculoides Roth (nom. illeg.)
Ficaria robertii F.W.Schultz
Ficaria rotundifolia Schur
Ficaria stepporum P.A.Smirn.
Ficaria transsilvanica Schur
Ficaria varia Otsch.
Ficaria verna subsp. bulbifera Á.Löve & D.Löve
Ficaria verna f. divergens (F.W.Schultz) Soó
Ficaria verna f. marmorata Priszter
Ficaria vulgaris J.St.-Hil.
Ranunculus ficaria L.
Ranunculus ficaria var. bulbifera Albert
Ranunculus vernus f. divergens F.W.Schultz[2]

Ziarnopłon wiosenny, jaskier wiosenny, zwyczajowa nazwa pszonka (Ficaria verna Huds.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jaskrowatych.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Zasięg gatunku obejmuje niemal całą Europę, poza tym Azję Zachodnią, rejon Kaukazu i Syberię Zachodnią, a także w Afryce Północnej[3]. W Polsce jest gatunkiem rodzimym, pospolitym na terenie całego kraju[4].

Jako gatunek inwazyjny rośnie w Ameryce Północnej[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Morfologia
Łodyga
Pojedyncza lub rozgałęziona o długości do 30 cm, płoży się nie korzeniąc się w węzłach, podnosi się do wysokości 15 cm.
Korzeń
Obok cienkich korzeni obecne są także bulwy korzeniowe o maczugowatym kształcie.
Liście
Mięsiste, błyszczące i nagie. Są całobrzegie lub karbowane na brzegu. Blaszka liściowa o średnicy 2–4 cm ma okrągłosercowaty kształt, osadzona jest na długim ogonku liściowym. Liście wyrastają na łodydze skrętolegle. Czasem w kątach dolnych liści wyrastają jajowate bulwki[6].
Kwiaty
Kwiaty o średnicy 2–3 cm mają okwiat złożony z 3 wolnych, zielonożółtych działek kielicha o wymiarach 4-9 × 3-6 mm oraz 8–12 wolnych, żółtych płatków korony o wymiarach 10-15 × 3-7 mm. Kwiaty osadzone są na krótkich szypułkach. Poszczególne części składowe kwiatu osadzone są spiralnie.
Owoc
Omszone niełupki o wymiarach 2,6-2,8 × 1,8-2 mm bez dzióbka[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Kwitnąca kępa ziarnopłonu
Kwiat
Bulwy korzeniowe

Bylina, geofit. Kwitnie od marca do maja, pręciki i słupki dojrzewają równocześnie[6]. Kwiaty mają miodniki i są zapylane przez owady (błonkówki i muchówki)[6]. Nasiona posiadają elajosom i roznoszone są przez mrówki, roślina jednak rzadko wytwarza owoce – większość kwiatów pozostaje bezpłodnych[7]. Roślina częściej rozmnaża się wegetatywnie za pomocą bulw korzeniowych oraz bulwek łodygowych, które są rodzajem rozmnóżek[7]. Spotkać go można najłatwiej w żyznych lasach liściastych, zwłaszcza w lasach łęgowych, poza tym występuje na wilgotnych łąkach, w zaroślach, nad brzegami potoków i źródeł. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Fagetalia, związku (All.) Allo-Ulmion, zespołu (Ass.) Ficario-Ulmetum[8]. Cała roślina, jak wszystkie jaskry, jest trująca[9].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Bywa uprawiany jako roślina ozdobna, szczególnie jako roślina okrywowa pod drzewami. Jego walorem jest fakt, że zakwita bardzo wcześnie i podobnie, jak w środowisku naturalnym może rosnąć w cieniu, gdyż większość jego cyklu życiowego przebiega wczesną wiosną, zanim drzewa rozwiną liście. Oprócz typowej formy gatunku uprawia się bardziej ozdobne kultywary, np. `Albus` o kremowobiałych i lśniących kwiatach, `Brazen Hussy` o żółtych na górnej stronie, a brązowych na spodniej kwiatach i brązowo-zielonych liściach[10]. Rozmnaża się go głównie wegetatywnie, nie ma szczególnych wymagań co do gleby, ale powinna ona być wilgotna.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

W obrębie tego gatunku oprócz podgatunku nominatywnego wyróżniono pięć podgatunków[2]:

  • Ficaria verna subsp. bulbilifera Á.Löve & D.Löve
  • Ficaria verna subsp. calthifolia (Rchb.) Nyman – ziarnopłon kusy
  • Ficaria verna subsp. chrysocephala (P.D.Sell) Stace
  • Ficaria verna subsp. fertilis (A.R.Clapham ex Laegaard) Stace
  • Ficaria verna subsp. ficariiformis (Rouy & Foucaud) B.Walln.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Ziele ziarnopłonu (Herba Ficariae) ma pewne własności lecznicze i dawniej było używane w medycynie ludowej. Zawiera garbniki, alkaloidy i duże ilości witaminy C[9]. Zbiera się je przy bezdeszczowej pogodzie i suszy w miejscu zacienionym. Dawniej zielem ziarnopłonu leczono hemoroidy i brodawki[9].
  • Młode liście są jadalne, dawniej ludność wiejska wczesną wiosną (na tzw. przednówku) z głodu spożywała młode liście ziarnopłonu, uważając je za smaczne warzywo[7]. Jednak starsze liście stają się gorzkie i trujące.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. 2,0 2,1 2,2 Ficaria verna Huds. (ang.). The Plant List. [dostęp 12 czerwca 2015].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  4. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  5. 5,0 5,1 Ranunculus ficaria (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-03-02].
  6. 6,0 6,1 6,2 Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  7. 7,0 7,1 7,2 František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
  8. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  9. 9,0 9,1 9,2 Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  10. zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.