Ziemia nurska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ziemia nurska jako część województwa mazowieckiego w latach 1529-1795
Ziemia nurska, na mapie Księstwa Mazowieckie z XVII wieku

Ziemia nurska – jednostka terytorialna Księstwa Mazowieckiego, a od 1526 roku, Korony Królestwa Polskiego. Jej stolicą był Nur.

Pierwotnie obszar późniejszej ziemi nurskiej zamieszkały przez Jadźwingów, przejęli książęta mazowieccy. Od 1264 roku, skutkiem zwycięskiej dla Polaków bitwy pod Brańskiem i rozgromieniu Jadźwingów, rozpoczyna się na tutejszym terenie osadnictwo polskie. Liczna szlachta mazowiecka, otrzymywała tu lenności, wraz z obowiązkiem obrony tych ziem przed napadami sąsiadujących z nią Litwinów[1].

Za panowania księcia mazowieckiego Ziemowita III, w 1377 w trakcie obrad zjazdu panów mazowieckich w Sochaczewie, zapadła decyzja ustalająca obszar ziemi nurskiej[2] o powierzchni ok. 3500 km², który podzielono na powiaty: kamieniecki, ok. 2000 km², nurski, ok. 1000 km², ostrowski, ok. 500 km². Podział ten trwał aż do III rozbioru Polski[3] Ustalenia dokonane podczas zjazdu sochaczewskiego, są pierwszym dokumentem kodyfikującym prawa dla Księstwa Mazowieckiego, w tym ustalające podział administracyjny kraju na kasztelanie, które od XV wieku, przemianowano na powiaty.

Ziemia nurska obejmowała obszar wschodniego Mazowsza. Jej granice wytyczone były częściowo ukształtowaniem terenu. Określała je rzeka Narew, na wysokości Pułtuska, ciągnąca się aż po samo Podlasie. Ziemia nurska zajmowała obszar 3656 km². Teren ten obejmowały swoją posługą następujące parafie: Andrzejewo, Barcice, Brańsk, Czerwino (wcześniej z siedzibą w Wąsowie),Czyżewo, Dąbrowa Wielka, Dąbrówka, Długosiodło, Goworowo, Jadowo, Jelonki, Kamieniec, Kamionolas, Klembowo, Lubiel, Lubotyń, Niegowo, Nur, Obryte, Ostrowia, Pniewo, Postoliska, Rosochate, Sadoleś, Somowo, Wyszków, Ząbki, Zaręby Kościelne, Zuzela[4].

Zygmunt Gloger, tak oto wspomina o ziemi nurskiej w swoim dziele Geografia Historyczna

Quote-alpha.png
Ziemia Nurska, rozległa mil kwadratowych 661/3, zatem po Łomżyńskiej i Czerskiej trzecia co do wielkości w liczbie 10 ziem województwa Mazowieckiego. Miała trzy powiaty: Nurski, Kamieńczykowski i Ostrowski. Do starostwa grodowego nurskiego należały też grody Kamieńczyk i Ostrów. Sejmikowała w Nurze nad Bugiem. Większa część ziemi leżała na prawym, mniejsza na lewym brzegu tej rzeki. Część środkowa i zachodnia pokryta była w okolicy Kamieńczyka, Ostrowa i Wyszkowa puszczą biskupów płockich, część wschodnia, koło Nura i Czyżewa, zamieszkana prawie wyłącznie przez Mazowiecką szlachtę zagrodową, bezkmiecą.
Powiaty ziemi nurskiej w XVI wieku[5]
Powiat Powierzchnia w mil² Powierzchnia w km²
powiat nurski 18,49 1001,77
powiat ostrowski 9,30 512,47
powiat kamieniecki 38,87 2141,40
Razem Σ 66,36 3655,64

Przypisy

  1. Michał Baliński: starożytna Polska T. I. Warszawa: nakładem: S. Orgelbranda Księgarza, 1843, s. 550-558.
  2. Starodawne prawa polskiego pomniki poprzedzone wywodem historyczno krytycznym tak zwanego Prawodawstwa Wiślickiego Kazimirza Wielkiego w texcie ze starych rękopism krytycznie dobranym › Tom 1. Warszawa: Gustawa Sennewalda, 1865, s. 269.[1].
  3. Witold Suski: Wybór dat,z dziejów powiatu ostrowskiego na tle Mazowsza i Polski (pol.). Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Dąbrowskiej w Ostrowi Mazowieckiej. [dostęp 2012-03-08].
  4. Adam Pszczółkowski: Szlachta Ziemi Nurskiej (pol.). W: SZLACHTA MAZOWIECKA WSTĘP DO SPISU SZLACHTY MAZOWIECKIEJ [on-line]. [dostęp 2012-03-08].
  5. Adolf Pawiński: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 5: Mazowsze. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1895, s. 5.

Bibliografia[edytuj]