Ziemioryjka hotentocka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Ziemioryjka)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ziemioryjka hotentocka
Cryptomys hottentotus[1]
Lesson, 1826
Okres istnienia: pliocenholocen
Ziemioryjka hotentocka
Ziemioryjka hotentocka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd jeżozwierzowce
Infrarząd jeżozwierzokształtne
(bez rangi) Phiomorpha
Rodzina kretoszczury
Rodzaj Cryptomys
Gatunek ziemioryjka hotentocka
Synonimy
  • C. amatus (Wroughton, 1907)[2]
  • C. hottentotus (Roberts, 1913) (podgat. mahali)[2]
  • C. hottentotus Roberts, 1913 (podgat. natalensis)[2]
  • C. hottentotus (de Winton, 1896) (podgat. nimrodi)[2]
  • C. hottentotus (Roberts, 1913) (podgat. pretoriae)[2]
  • C. whytei Thomas, 1897[2]
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Ziemioryjka hotentocka[3] (Cryptomys hottentotus) – gatunek gryzoni z rodziny kretoszczurów, obejmujący dwa podgatunki[4][5] szeroko rozpowszechnione w Afryce Południowej: w Lesotho, Malawi, Mozambiku, RPA, Suazi, Tanzanii, Zambii, Zimbabwe[2].

Historia odkrycia i badań[edytuj | edytuj kod]

W 1826 roku René Primevère Lesson, który w latach 1822-25 był aptekarzem załogi statku La Coquille odbywającego rejs dookoła świata, opublikował pracę Voyage autour du monde entrepris par ordre du Gouvernement sur la corvette La Coquille[6]. Opisał w niej – jako pierwszy – nowy gatunek południowoafrykańskiego gryzonia, którego zaliczył do rodzaju Bathyergus i nadał u nazwę Bathyergus hottentotus, a także wskazał typową lokalizację – okolice Paarl (Kraj Przylądkowy)[6][7]. Rok później, te same zwierzęta opisał niemiecki zoolog A. Brants nadając im nazwę Bathyergus caecutiens ze wskazaniem typowej lokalizacji w zachodznie części przylądka Dobrej Nadziei[8][7], a w 1829 opisał je także (jako Bathyergus ludwigii) szkocki zoolog Andrew Smith[7]. W 1864 brytyjski zoolog John Edward Gray zaproponował ustanowienie kladu Cryptomys jako podrodzaju rodzaju Georychus, wskazał na potrzebę rewizji podziału systematycznego afrykańskich kretoszczurów klasyfikowanych dotychczas w rodzaju Bathyergus[9]. Nazwy rodzajowe Bathyergus i Cryptomys były stosowane zamiennie, a ówczesne rozumienie definicji rodzaju było znacznie mniej rygorystyczne od obecnie obowiązującego. Z tego powodu wczesne opisy gatunku określały zwierzęta jako B. hottentotus, B. caecutiens lub B. ludwigii, zaś później już jako różne gatunki Georychus lub Cryptomys[7]:

  • Bathyergus hottentotus Lesson, 1826
  • Bathyergus caecutiens Brants, 1827
  • Bathyergus ludwigii A. Smith, 1829
  • Georychus exenticus Troessart, 1899
  • Georychus jorisseni Jameson, 1909
  • Georychus albus Roberts, 1913
  • Georychus vandami Roberts, 1917
  • Cryptomys cradockensis Roberts, 1924
  • Cryptomys transvaalensis Roberts, 1924
  • Cryptomys hottentottus talpoides Thomas i Schwann, 1906

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Do gatunku ziemioryjka hotentocka zaliczano siedem podgatunków (C. h. amatus, C. h. bocagei, C. h. damarensis, C. h. darlingi, C. h. hottentatus, C. h. natalensis, C. h. whytei), lecz pięć z nich zostało ostatecznie uznanych za odrębne gatunki[4]. Obecnie klad obejmuje[4][5]:

  • C. h. hottentotus Lesson, 1826 (kariotyp tworzy 27 par (2n=54) chromosomów; FN=106)
  • C. h. natalensis Roberts, 1913 (kariotyp tworzy 27 par (2n=54) chromosomów; FN=104)

Kopalne ślady występowania gatunku w pliocenie odkrywano w Afryce Południowej[10].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Ziemioryjka hotentocka jest zaliczana do małych lub średnich gryzoni, o masie ciała od 27 do 84 g[11] przy długości ciała ok.120 mm. Ma krótki ogon o długości około 17-27 mm. Sierść jest gruba, wełnista, w części grzbietowej wybarwiona na kolor cynamonowy, czerwono-szary lub zbliżony do barwy gliny, a na części brzusznej jasny. Podeszwy łap mają barwę różową, ale u okazów muzealnych ich kolor jest przyciemniony, lub jasnobrązowy. Ogon pokryty jest sierścią o wybarwieniu podobnym do reszty ciała. Sierść młodych osobników jest wyraźnie ciemniejsza niż u dorosłych. Samice mają trzy pary sutek – 2 piersiowe i 1 pachwinową[7].

Zęby ziemioryjki hotentockiej są białe, rosną przez całe życie zwierzęcia. Mocne górne siekacze (o długości 45-66 mm) znacznie wystają. Na wolności podlegają ścieraniu podczas jedzenia oraz kopania tuneli. Podczas budowy tuneli kretoszczur kruszy ziemię przed sobą za pomocą siekaczy, zaś kończyny służą głównie do usuwania skruszonej gleby[7].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Ziemioryjka hotentocka jest zwierzęciem socjalnym. Wiedzie podziemne życie w rodzinnej kolonii liczącej od 5-14[2][5] (lub 4-18[12]) osobników, w której tylko jedna para największych osobników[5] ma przywilej rozrodu. Okres godowy nie jest związany z konkretną porą roku. Po ciąży trwającej 55-66 dni[5][13] samica z dominującej pary rodzi od 1 do 6 młodych w miocie[2][13]. W ciągu roku możliwe są dwa mioty. Po narodzinach ciała małych kretoszczurów osiągają 2-2,5 cm długości, przy masie ciała ok. 7,9 g[13]. Młode zaczynają opuszczać gniazdo już w 5 dni po narodzinach, a stały pokarm przyjmują już w 10 dniu życia. Pod opieką samicy pozostają przez pierwsze 4 tygodnie[5]. Orientacyjny czas życia wynosi 3 lata[2].

Do drążenia podziemnych tuneli ziemioryjka hotentocka używa silnie wykształconych siekaczy, a spulchnioną glebę przesuwa za siebie za pomocą przednich łap[14]. Niewiele wiadomo o trybie życia tych zwierząt. Funkcjonują głównie pod ziemią, jednak najprawdopodobniej wychodzą w nocy ponad powierzchnię ziemi, o czym świadczy obecność szczątków ziemioryjek hotentockich w gniazdach płomykówki zwyczajnej[7].

Cykl dobowy[edytuj | edytuj kod]

Kolonie ziemioryjki hotentockkiej nie wykazują jednolitego rytmu dobowej aktywności. Naukowcy wskazali na brak związku aktywności życiowej zwierząt z cyklami światła i ciemności w ciągu doby[12].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Ziemioryjka hotentocka jest szeroko rozpowszechniony w Afryce Południowej w: Lesotho, Malawi, Mozambiku, RPA, Suazi, Tanzanii, Zambii, Zimbabwe[2].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Ziemioryjka hotentocka jest roślinożercą[13]. Żywi się korzeniami bulwiastymi, bulwami (np. z rodzaju Moraea), [11][7], kłączami i cebulkami, lub innymi nadziemnymi częściami roślin. 25–41% diety badanych zwierząt stanowiły kosaćcowate geofity z rodzaju Romulea[11]. C. hottentotus są uznawane za szkodniki upraw. Do roślin które chętnie zjadają należą także agapant afrykański, dalie, ziemniak, cebula i Iris spuria[7].

Ziemioryjka hotentocka pada ofiarą wielu wrogów. Pod ziemią poluje na niego kobra przylądkowa, która wdziera się do tuneli. Węże Pseudaspis cana z rodziny połozowatych mieszkają przeważnie w opuszczonych norach zwierząt i polują na nie. Szczątki odkryto w gniazdach płomykówki zwyczajnej oraz w brzuchu Aspidelaps scutatusjadowitego węża z rodziny zdradnicowatych, który został schwytany w pułapce zastawionej w norze C. hottentotus. Czaszki odkrywano w gniazdach czapli siwej. Podczas analizy zawartości żołądka szakala czaprakowego i lisa kapskiego także odnajdywano szczątki C. hottentotus[7].

Na C. hottentotus pasożytuje Eulinognathus hilli – gatunek wszy z rodziny Polyplacidae, płazińce Inermicapsifer madagascariensis roztocza Haemolaelaps capensis, Haemolaelaps natalensis i Myonyssoides capensis, kleszcze Ixodes alluaudi, a także pchły Cryptopsylla ingrami, Xenopsylla pirei i Procaviopsylla creusae[7].

Siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Ziemioryjka hotentocka zasiedla tereny o zróżnicowanym podłożu: od piaszczystych iłów, przez łupki po obszary kamieniste. Spotykany jest jednak także w pobliżu siedzib człowieka, gdzie zasiedla trawniki, pola golfowe i ogrody[2].

Przypisy

  1. Cryptomys hottentotus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Cryptomys hottentotus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. 4,0 4,1 4,2 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Cryptomys hottentotus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 28 czerwca 2014]
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Nigel C. Bennett. The social structure and reproductive biology of the common mole-rat, Cryptomys h. hottentotus and remarks on the trends in reproduction and sociality in the family Bathyergidae. „Journal of Zoology”. 219, s. 45–59, 1989. DOI: 10.1111/j.1469-7998.1989.tb02564.x (ang.). 
  6. 6,0 6,1 René Primevère Lesson: Voyage autour du monde entrepris par ordre du Gouvernement sur la corvette La Coquille. Paryż: 1826-30, seria: Zoologie.
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 Gerrit De Graaff. A systematic revision of Bathyergidae (Rodentia) of South Africa: Cryptomys hottentotus (Lesson), 1826. „Doctoral Thesis”, 1964. Pretoria University (ang.). 
  8. A. Brants: Het Geslacht der Muizen door Linnaeus opgesteld. Berlin: Akademische Boekdrukkery, 1827, s. 190.
  9. John Edward Gray. Notes on the species of sand-moles (Georychus). „Proceedings of the Zoological Society of London”, s. 123–125, 1864. Zoological Society of London (ang.). 
  10. Cryptomys hottentotus Lesson 1826 (common mole rat) (ang.). Paleobiology Database. [dostęp 2014-06-30].
  11. 11,0 11,1 11,2 Gillian N. Robb, Stephan Woodborne. Subterranean Sympatry: An Investigation into Diet Using Stable Isotope Analysis. „PLOS ONE”. 7 (11), 2012. DOI: 10.1371/journal.pone.0048572 (ang.). 
  12. 12,0 12,1 Julia Negroni, Nickel C. Bennett, Howard M. Cooper. Organization of the circadian system in the subterranean mole rat, Cryptomys hottentotus (Bathyergidae). „Brain Research”. 967, s. 48-62, 2003. Elsevier (ang.). 
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Virginia Douglass Hayssen, Ari Van Tienhoven: Asdell's Patterns of Mammalian Reproduction: A Compendium of Species-specific Data. Cornell University Press, 1993, s. 1023. ISBN 9780801417535.
  14. Judith Banke, Andréa Mess. Functional morphology of the rostral head region of Cryptomys hottentotus (Bathyergidae, Rodentia). „African Small Mammals / Petits mammifères africains”, s. 231-241, 2001 (ang.).