Zmiana językowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zmiana językowa – nowy element powstały na gruncie danego systemu językowego; zmiana w jego wewnętrznej strukturze[1]. Jest to utrwalona innowacja językowa, powstała albo wskutek ewolucji reguł języka, albo też jako efekt celowego działania jego użytkowników[2]. Może służyć zaspokojeniu nowych potrzeb komunikacyjnych, bywa uwarunkowana kontaktem językowym lub wpływem oświaty, niekiedy także błędem ludzkim[2][3].

Zmiany językowe dokonują się na rozmaitych płaszczyznach systemu, a innowacje obserwowane na pojedynczej płaszczyźnie mogą owocować przeobrażeniami na pozostałych poziomach języka[1][4]. Zmiany dźwiękowe przejawiają się w postaci innowacji fonetycznych (takich jak redukcje, asymilacja, dysymilacja); zmiany morfologiczne, konstytuujące się w strukturze fleksyjnej i słowotwórczej, mogą zaś powstawać w odpowiedzi na wyrównania analogiczne lub innowacje fonetyczne[1].

Zmiany językowe mogą być umotywowane czynnikami wewnętrznymi (np. ekonomią języka) bądź zewnętrznymi (np. wpływem innych języków lub modą)[1]. Utrwalają się w różnym stopniu – bywają zakorzenione i trudne od zauważenia[5], ale mogą być także właściwe dla mowy pewnego regionu[6], mowy określonej grupy wiekowej itp.[5] Częstym wyjaśnieniem dla zmian językowych jest zjawisko analogii[7].

Zmiany językowe są zjawiskiem naturalnym i typowym dla języków żywych, w tym ich form literackich. Zachodni językoznawcy, stosujący podejście opisowe, odstępują przeważnie od prób ich hamowania[8] czy też wartościowania poszczególnych zjawisk jako dobrych lub złych[3][9][10]. Nie jest prawdziwe przekonanie, jakoby zmiany językowe prowadziły do uproszczenia mowy i zubożenia jej potencjału ekspresyjnego[11]. John Lyons zaznacza, że każde ewentualne kryterium, którego używa się do ewaluacji zmian, powinno być oparte na świadomości rozmaitych zastosowań, jakie dany język znajduje w posługującym się nim społeczeństwie[12].

Tradycyjne koncepcje kultywacji języka i potoczne stanowiska często uznają zmienność języka za zjawisko ujemne, świadczące o jego degradacji, upadku norm[13][11]. Negatywny stosunek do zmian językowych może wynikać ze złudnego przeświadczenia, jakoby współcześnie ich tempo było szczególnie nasilone[11]. Przekonanie to jest potencjalnie kształtowane przez dzisiejszy wpływ mediów (w tym telewizji) oraz powszechność podróży[11]. Czynniki te przyczyniają się bowiem do większej wiedzy na temat istnienia różnic językowych oraz częstszego niż dawniej kontaktu ze zjawiskami wariantywności i zmienności mowy[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 693, ISBN 83-04-04445-5.
  2. a b Innowacja językowa, [w:] Andrzej Markowski, Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa 2010, s. 1581–1582, ISBN 978-83-01-14198-1.
  3. a b Richard Hudson, Some issues on which linguists can agree, „Journal of Linguistics”, 17 (2), 1981, s. 333–343, DOI10.1017/S0022226700007052, ISSN 0022-2267 (ang.).
  4. Václav Cvrček i inni, Mluvnice současné češtiny I. Jak se píše a jak se mluví, Uniwersytet Karola w Pradze, Karolinum Press, 2015, s. 36, ISBN 978-80-246-2812-7 (cz.).i inni
  5. a b Jan Pokorný, Lingvistická antropologie: jazyk, mysl a kultura, Grada Publishing a.s., 2010, s. 123–124, ISBN 978-80-247-2843-8 (cz.).
  6. Karel Horálek, Úvod do studia slovanských jazyků, Nakladatelství ČSAV, 1955, s. 36 (cz.).
  7. Proč se jazyk mění, jazykový koutek, 16 listopada 2015 [dostęp 2020-01-18] (cz.).
  8. Loreta Vaicekauskienė, Lithuanian Language Ideology: A History of Ideas, Power and Standardisation [dostęp 2019-03-22] [zarchiwizowane z adresu 2019-12-24] (ang.).
  9. Joan Bybee, Language Change, Cambridge University Press, 2015, s. 10–11, ISBN 978-1-107-02016-0 (ang.).
  10. Lyle Campbell, Historical Linguistics: An Introduction, MIT Press, 2004, s. 3–4, ISBN 978-0-262-53267-9 (ang.).
  11. a b c d e Dick Smakman, Discovering Sociolinguistics: Theory and Practical Applications, Macmillan International Higher Education, 2017, s. 96–97, ISBN 978-1-137-51908-5 (ang.).
  12. John Lyons, Introduction to Theoretical Linguistics, Cambridge University Press, 1968, s. 42–44, ISBN 978-0-521-09510-5 (ang.).
  13. Klára Sándor, Secular linguistics and education: questions of minority bilingualism, 1998, s. 144 (ang.).