Zmrocznik przytuliak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zmrocznik przytuliak
Hyles gallii[1]
(Rottemburg, 1775)
Zmrocznik przytuliak
Zmrocznik przytuliak
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada uskrzydlone
Rząd motyle
Rodzina zawisakowate
Rodzaj Hyles
Gatunek zmrocznik przytuliak
Synonimy
  • Sphinx gallii (Rottemburg, 1775[2]
  • Sphinx gallii (Denis & Schiffermüller, 1775)
  • Celerio gallii (Rottemburg, 1775)[3][2]
  • Deilephila gallii (Rottemburg, 1775)[4]
  • Deilephila canadensis Guenée, 1868
  • Deilephila chamaenerii Harris, 1839
  • Deilephila galii Kirby, 1892
  • Deilephila intermedia Kirby, 1837
  • Deilephila oxybaphi Clemens, 1859
  • Sphinx epilobii Harris, 1833
  • Celerio galii Kuznetsova, 1906
Podgatunki[2]
  • H. gallii gallii Rottemburg, 1775
  • H. gallii chishimana Matsumura, 1929
  • H. gallii sachaliensis Matsumura, 1929)
  • H. galii nepalensis Daniel, 1960
  • H. galii tibetanica Eichler, 1971
  • H. gallii flavescens Closs, 1920
  • H. gallii grisea Tutt, 1904
  • H. gallii grisescens Bandermann, 1932
  • H. gallii heliophila Eichler, 1971
  • H. gallii incompleta Tutt, 1904
  • H. gallii lata Tutt, 1904
  • H. gallii pallida Tutt, 1904
  • H. gallii postrufescens Lempke, 1959
  • H. gallii pallida Tutt, 1904
  • H. gallii postrufescens Lempke, 1959
  • H. gallii cuspidata Fritsch, 1916
  • H. gallii dentata Gschwandner, 1912
  • H. gallii lutea Gschwandner, 1912
  • H. gallii maculifera Klemensiewicz, 1912[5]

Zmrocznik przytuliak (Hyles gallii) – gatunek motyla z rodziny zawisakowatych (Sphingidae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Jest to gatunek o zasięgu holarktycznym[6]. Zajmuje Eurazję od północno-zachodniej Francji, Wyspy Brytyjskie, kraje Europy Zachodniej, Środkowej i Wschodniej, Półwysep Iberyjski i Bałkański, północną Turcję, północną Fennoskandię, dalej Rosję, Afganistan, Kazachstan, Tybet, Nepal po Chiny, Koreę i Japonię[7].

Zasięg występowania tego gatunku w Ameryce Północnej obejmuje północną Kalifornię, Kolorado, Pensylwanię i stan Nowy Jork[7].

W Polsce podawany jest już z końca XIX wieku[5]. Znany z całej Polski[6], choć po 1960 roku nie wykazywany z województwa zachodniopomorskiego[8][9]. Zmrocznik przytuliak uważany jest za motyla raczej rzadko spotykanego w Polsce[6][10].

Cechy[edytuj | edytuj kod]

Motyl o rozpiętości skrzydeł 64–72 mm[6]. Przednie skrzydła są brunatne z ciągnącą się od nasady do wierzchołka skrzydła białożółtą smugą[6]. Cechą rozpoznawczą tego gatunku jest smuga kostalna, która jest jednolita[10]. Przy nasadzie skrzydła sterczące białe i czarno-błękitne włoski[2]. Tylne skrzydła przy nasadzie czarne, środkowa część skrzydeł przy wierzchołku żółtawa, w środku ceglastoczerwona, przy kącie tylnym skrzydeł biała[6][2]. Zewnętrzna część skrzydeł czarna z wąskim szarobrunatnym brzegiem zewnętrznym, natomiast strzępina jest biała[6][2]. Odwłok oliwkowo-brunatny, dwa pierwsze segmenty z szerokimi, białymi i czarnymi paskami po bokach[6][2]. Po bokach 5 i 6 segmentu znajdują się niewielkie, poprzeczne białe paski. Na grzbietowej stronie odwłoka czasem zaznaczona wąska jasna linia i rząd białych kropek[6][2].

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Habitat tego zawisaka to łąki[11], śródleśne łąki, zręby, nasłonecznione stoki, parki i ogrody[6].

Pojaw stadiów i rośliny żywicielskie[edytuj | edytuj kod]

Dorosłe osobniki (imagines) spotykane są od maja do lipca, czasem występuje druga generacja w sierpniu i wrześniu[6][10]. Larwy (gąsienice), przeważnie na roślinach żywicielskich, obserwuje się w maju i czerwcu, później jeszcze w sierpniu do października[12].

Gąsienica żeruje na różnych gatunkach przytulii tj. na przytulii pospolitej (Galium mollugo)[3], przytulii właściwej (Galium verum)[6][12] i na przytulii czepnej (Galium aparine)[13]. Za roślinę żywicielską podaje się też wierzbówkę kiprzycę (Chamaenerion angustifolium)[6][12][13], babkę zwyczajną (Plantago major), a także gatunki wierzbownicy (Epilobium sp.)[5], fuksji (Fuchsia sp.), i czartawy (Circaea sp.)[13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Hyles gallii, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h Grzegorz Banasiak: Hyles gallii (Rottemburg, 1775) w: Zawisaki (Lepidoptera, Sphingidae) Polski (pol.). [dostęp 2011-11-05].
  3. a b Manfred Koch: Schmetterlinge. Leipzig: Neumann Verlag, 1998, s. 242-243. ISBN -3-7402-0052-9.
  4. Arno Bergmann: Die Großschmeterlinge Mitteldeutschlands. Band 3. Tagfalter. Jena: Urania – Verlag GMBH, 1953, s. 355-360.
  5. a b c Jan Romaniszyn, Fryderyk Schille: Fauna Motyli Polski I. Prace monograficzne Komisyi Fizyograficznej. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1929, s. 197-198.
  6. a b c d e f g h i j k l m Jarosław Buszko: Atlas motyli Polski. Część II. Prządki, zawisaki, niedźwiedziówki. Warszawa: Image, 1997, s. 116-117. ISBN 83-85461-43-4.
  7. a b A.R. Pittaway, I.J. Kitching: HYLES GALLII (von Rottemburg, 1775) in: Sphingidae of the Eastern Palaearctic species list (ang.). [dostęp 2011-11-05].
  8. Jarosław Buszko, Janusz Nowacki: The Lepidoptera of Poland – A distributional checklist. Polish Entomological Monographs Vol. I. Poznań – Toruń: Polskie Twowarzystwo Entomologiczne, 2000, s. 86. ISBN 83-88518-03-8.
  9. Zawisaki Polski. Baza Danych. Zmrocznik przytuliak Hyles gallii (Rott.) (pol.). [dostęp 2011-11-05].
  10. a b c Jarosław Buszko: Motyle – Lepidoptera, Zawisaki – Sphingidae z serii "Klucze do oznaczania owadów Polski", Część XXVII, Nr 59. Wrocław: Polskie Twowarzystwo Entomologiczne Biologia Silesiae, 1992, s. 20.
  11. Marcin Kutera: 13.17 Bezkręgowce w: Paulina Dzierża (red.)Program współpracy na szczeblu lokalnym na rzecz ochrony przyrody obszaru Natura 2000 – Bagno Całowanie. Warszawa, MŚ,NFOŚiGW,UE nr PL2004/IB/EN-03: 2008, s. 93-98.
  12. a b c Vladimír Bělín: Nočni Motýli České a Slovenské republiky / Nachtfalter der Tschechischen und Slowakischen Republik. Zlín: Kabourek, 2003, s. 102, tablica 15. ISBN 80-86447-02-2.
  13. a b c Krzysztof Jonko: Hyles gallii (Rottemburg, 1775) w: Motyle Europy (pol.). [dostęp 2011-11-05].