Znak menniczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Znak menniczy – oznaczenie mennicy, w której została wybita moneta, jej pracowników – mincmistrzów, mincerzy i probierzy lub urzędników odpowiadających za skarb państwa. Znak wyrażany najczęściej w postaci jednej lub kilku liter umieszczanych na monecie, a także znak figuralny.

Polska[edytuj | edytuj kod]

Uchwałą sejmu warszawskiego z roku 1598 zakazano umieszczania na monetach herbów i znaków innych, niż znaki podskarbich[1].

Mennice oznaczano wyłącznie pierwszą literą nazwy miasta, w którym się znajdowała. Na monetach wybitych widnieje:

Oraz:

  • WM lub MW- mennica warszawska (lata 1792-1795),
  • MW – mennica warszawska (lata 1834-1850),
  • B.M. (od rosyjskiego – Варшавскaя Moneta, czytaj warszawskaja monieta) – znak mennicy warszawskiej (lata 1850-1864),
  • znak podobny do strzały, pochodzący z herbu Kościesza (lata 1925-1939),
  • monogram "mw" (od roku 1965).

W numizmatyce polskie monety nie posiadające znaku menniczego oznaczane są jako 'b.z.' lub 'b.z.m.'

Kraje niemieckie[edytuj | edytuj kod]

W okresie cesarstwa znak menniczy umieszczano najczęściej po obu stronach ogona orła niemieckiego (dwie takie same literki np. D D). Wyjątek stanowi tu 1/2 marki (od 1877), gdzie znak ten występował jako pojedyncza litera pod wieńcem oraz 25 fenigów, gdzie umieszczono go poniżej nominału. Natomiast monety 10 fenigów z lat 1917-1922 znaku menniczego w ogóle nie posiadają.

Rosja i ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Na monetach Imperium Rosyjskiego najczęściej występują:

Rzadziej spotkać można takie znaki mennicze jak IM, KM, SM, SPM. W okresie ZSRR monety znaków menniczych nie posiadały, z wyjątkiem emisji obiegowych z roku 1991 i części kolekcjonerskich z lat 1988-1991) oraz okolicznościowych rubli z lat 1977-1980 (olimpiada w Moskwie). Były to:

  • L / monogram LM – Leningrad,
  • M / monogram MM – Moskwa.

Część późniejszych monet także posiada powyższe znaki mennicze.

Stany Zjednoczone[edytuj | edytuj kod]

Nie wszystkie monety amerykańskie posiadają znaki mennicze. Początkowo, gdy w Stanach Zjednoczonych istniała tylko jedna mennica, nie było potrzeby oznaczania jej na monetach. Znaki mennicze zaczęto stosować w 1838, początkowo dla oznaczenia monet pochodzących z innych, niż filadelfijska, mennic. Znak tej ostatniej pojawił się po raz pierwszy dopiero w 1942. W latach 1965-67, nie widniały one na żadnych monetach USA. Obiegowe jednocentówki z początku lat osiemdziesiątych bite w San Francisco i West Point również ich nie posiadają[2].

Szwajcaria[edytuj | edytuj kod]

Monety ze znakami menniczymi BA i S emitowane były w czasach Republiki Helweckiej[3].

W latach 1970-1985, monety bite w mennicy berneńskiej nie posiadały znaku menniczego[4].

Monety półfrankowe z lat 1968-1969, jednofrankowe i dwufrankowe z roku 1968 oraz te o nominale 2 rappen z 1969, wszystkie bez znaku menniczego, pochodzą z mennicy londyńskiej. Część nakładu monet jednofrankowych z 1969 posiadających znak B oraz półfrankowych z 1970 bez znaku również została wybita w Londynie[5].

Wielka Brytania[edytuj | edytuj kod]

Początkowo nazwa miasta, w którym dana moneta została wybita, była umieszczana w legendzie, często w formie skróconej. Od 1334 do 1662 na monetach pojawiały się znaki mennicze w formie różnych symboli, znaków graficznych, niekiedy liter[6]. W tym okresie poszczególne mennice często zmieniały stosowane oznaczenia. Znaki mennicze jedynie sporadycznie spotykane są na nowożytnych i współczesnych monetach brytyjskich. Należą do nich:

  • B - Bristol (1696-1697),
  • C - Chester (1696-1697),
  • E - Exeter (1696-1697),
  • E - Edynburg (1707-1709),
  • H - Ralph Heaton & Sons, Birmingham (1874-1876, 1881-1882, 1912, 1918-1919)
  • KN - Kings Norton Metal Company, Birmingham (1918-1919),
  • N - Norwich (1696-1697),
  • SOHO - Soho Mint, Handsworth, obecnie Birmingham (1797, 1799, 1806-1807),
  • Y - York (1696-1697).

Oprócz tego, znaki mennicze umieszczane były na złotych monetach bitych w oddziałach mennicy brytyjskiej w koloniach[7] za czasów panowania Wiktorii, Edwarda VII i Jerzego V:

  • C - Ottawa (1908-1911, 1913-1914, 1916-1919),
  • I - Bombaj (1918),
  • M - Melbourne (1872-1926, 1928-1931),
  • P - Perth (1899-1931),
  • S - Sydney (1871-1926),
  • SA - Pretoria (1923-1932).

Ponadto, od 1662 do 1747, znaki graficzne lub oznaczenia literowe były stosowane celem oznaczenia pochodzenia kruszcu użytego do wybicia monet.

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Monety bez znaku menniczego z lat 1862-1866 zostały wybite w Paryżu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dariusz Ejzenhart: Herby i znaki mennicze na trojakach polskich. Wrocław: 2008, s. 13. ISBN 978-83-926876-0-3​​.
  2. Mint Marks (ang.). United States Mint, 2016-11-15. [dostęp 2018-04-14].
  3. Paul F. Hofer. Die Münzprägungen der Helvetischen Republik. „Schweizerische numismatische Rundschau”. 2, s. 155, 1934. Berno (niem.). [dostęp 2018-04-16]. 
  4. FAQ - Frequently asked questions (ang.). Swissmint. [dostęp 2018-04-17]. s. 8.
  5. Ruedi Kunzmann. Die Silbermünzenkrise der Schweiz von 1968 und die Tätigkeit der Royal Mint, London. „Schweizer Münzblätter”. 50, s. 72, 2000 (niem.). [dostęp 2018-04-17]. 
  6. All About Mintmarks (ang.). Heritage Auctions. [dostęp 2018-04-19].
  7. Royal Mint Branch Mints (ang.). Chard. [dostęp 2018-04-19].
  8. Nichelino o 20 centesimi (wł.). Numismatica Italiana. [dostęp 2018-04-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Kowalski, Vademecum kolekcjonera monet i banknotów. Wrocław, 1988. ​ISBN 83-04-02598-1
  • Tadeusz Kałkowski, Tysiąc lat monety polskiej. Kraków, 1974.
  • Dariusz Ejzenhart, Herby i znaki mennicze na trojakach polskich. Wrocław, 2008. ​ISBN 978-83-926876-0-3