Zoe Paleolog

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zoe Paleolog
Ilustracja
Herb
Paleolog
Rodzina Paleologowie
Data urodzenia ok. 1455
Data śmierci 7 kwietnia 1503
Ojciec Tomasz Paleolog
Matka Katarzyna Zaccaria
Mąż

Iwan III Srogi

Dzieci

Wasyl III
Helena
Andrzej

Zoe (Zofia) Paleolog (gr. Ζωή Παλαιολόγου, ros. Софья Фоминична Палеолог, ur. ok. 1456, zm. 7 kwietnia 1503) - wielka księżna moskiewska, żona Iwana III Srogiego

Życiorys[edytuj]

Pochodziła z bizantyjskiej dynastii Paleologów. Była najmłodszą córką despoty Morei, Tomasza Paleologa i Katarzyny Zaccarii.

Pierwsze lata swojego życia spędziła na Peloponezie w Karytenie, gdzie rezydował dwór jej ojca. W 1460 roku po upadku despotatu Morei wraz z rodziną znalazła się na Korfu. Przebywała tam do 1465 roku. Później znalazła się w Rzymie, gdyż Tomasz Paleolog szukał pomocy u papieża, otrzymując wsparcie finansowe. Po śmierci matki (w 1462 roku) opiekę nad nią sprawował ojciec, a gdy zmarł w 1466 roku Zoe wraz z rodzeństwem adoptował papież Paweł II. W czerwcu 1466 roku poślubiła włoskiego arystokratę Caracciolo. Niebawem została jednak wdową. Jej włoscy opiekunowie szukali dla niej męża odpowiedniego rangą (pochodziła z rodu cesarskiego), ale nie posiadała majątku wystarczającego na posag. Jednym z kandydatów był Jakub II Cypryjski.[1]

W 1469 roku Paweł II postanowił wydać ją za wielkiego księcia Moskwy, Iwana III Srogiego. Posunięciem tym chciał uzyskać Rosyjski Kościół Prawosławny dla unii z Kościołem rzymskokatolickim.

W 1471 roku opiekę nad Zoe objął papież Sykstus IV. Kontynuował on przedsięwzięcie wyswatania bizantyjskiej księżniczki z ruskim władcą. W 1472 roku osiągnął sukces i 12 listopada w Moskwie małżeństwo Iwana III z Zoe zostało zawarte. Wówczas Zoe przyjęła imię Zofii. Z uwagi na greckokatolickie wyznanie panny młodej przewidywano, że pod jej wpływem ożywią się stosunki między Stolicą Apostolską i prawosławną metropolią moskiewską a władcy rosyjscy staną się bardziej tolerancyjni wobec katolików. Rachuby te okazały się płonne, a małżeństwo Zoe z Iwanem zostało wykorzystane przez Rosjan do lansowania teorii o Trzecim Rzymie oraz wzmocnienia pozycji dynastii Rurykowiczów.

Będąc żoną Iwana III zyskała pewien wpływ na swojego męża. W literaturze podnosi się, że wprowadzała na dwór wielkoksiążęcy wzory bizantyjskie. Prawdopodobnie przyczyniła się do sprowadzenia do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego artystów z Włoch, którzy rozpoczęli przebudowę Kremla oraz ukształtowali styl będący połączeniem wzorów bizantyjskich i ruskich z renesansem.

Nie cieszyła się popularnością wśród swoich ruskich poddanych. Oskrażano ją o wywieranie złego wpływu na męża, nazywano ją "grecką czarownicą", oskarżano o współudział w zabójstwie syna Iwana III z pierwszego małżeństwa z Marią Twerską - Iwana Iwanowicza.[2]

Z małżeństwa z Iwanem doczekała się licznego potomstwa, w tym Helenę - żonę Aleksandra Jagiellończyka, Wasyla III oraz Andrzeja księcia starickiego (1490 - 1536). Krótko przed śmiercią przekonała swojego męża, aby następcą tronu uczynił Wasyla w miejsce wcześniej desygnowanego na to miejsce, koregenta Dymitra Iwanowicza. Dymitr był wnukiem Iwana III, a synem Iwana Iwanowicza (pasierba Zoe)[3].

Przypisy

  1. M.B. Leszka, Zoe Paleolog, [w:] Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 48 - 49.
  2. M.B. Leszka, Zoe Paleolog, [w:] Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 48 - 49.
  3. Słownik władców Europy średniowiecznej, red. J. Dobosz, M. Serwański, Poznań 1998, s. 148.

Bibliografia[edytuj]