Zofia Dłużewska-Kańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zofia Dłużewska-Kańska
Zofia Dłużewska
Data i miejsce urodzenia 19 grudnia 1900
Dłużew
Data i miejsce śmierci 21 sierpnia 1979
Warszawa
Zawód inżynier rolnik
Alma Mater Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie i Uniwersytet Warszawski

Zofia Dłużewska-Kańska (ur. 19 grudnia 1900 w Dłużewie, zm. 21 sierpnia 1979 w Warszawie) – polska działaczka społeczna, harcmistrzyni.

Życiorys[edytuj]

Ukończyła SGGW w Warszawie z dyplomem inżyniera rolnika, a następnie Uniwersytet Warszawski na Wydziale Filozofii, pisząc pracę o Ludwice Śniadeckiej[1]. W 1931 roku uzyskała doktorat[2].

W czasie I wojny światowej i w dwudziestoleciu międzywojennym czynnie działała w wielu ideowych organizacjach młodzieży szkolnej i akademickiej: działała w harcerstwie, będąc członkinią Głównej Komendy Żeńskiej ZHP i redaktorką „Skrzydeł”[3], należała do Bratniej Pomocy, Organizacji Młodzieży Narodowej Szkół Wyższych (od 1923 roku była członkinią Zarządu OMN[4]. Od co najmniej 1920 roku należała do tajnego „Zet”-u[5], co najmniej od 1922 roku była siostrą zetową w Kole Braterskim „Zet”-u[6], a co najmniej od wiosny 1923 roku – członkinią Wydziału Wykonawczego „Zet”-u[7], a od października 1923 roku – członkinią Centralizacji „Zet”-u[8].

Współpracowała z Polskim Słownikiem Biograficznym, pisząc do niego szereg haseł biograficznych. Swoje biogramy zawdzięczają jej: Michał Byszewski, Jan Nepomucen Dłużewski (powstaniec styczniowy, brat dziadka Zofii), Eustachy Leon Dobiecki, Eustachy Onufry Dobiecki, Adam Domaradzki, Jan Dzierżanowski, Jan Dzierżawski, Kazimierz Gnoiński, Jan Grzywaczewski, Władysław Hedinger, Celina Iwanowska, Helena Jamonttówa, Stanisław Janicki (1899–1959), Mieczysław Łętowski (współautorka), Wanda Łowińska (współautorka), Andrzej Łukoski (współautorka), Władysława Martynowicz, Franciszek Piltz (współautorka) i Stanisław Rudnicki.

Niektóre prace[edytuj]

  • Wraz ze Stefanem Szwedowskim rozszerzyła i przeredagowała spis członków „Zet” autorstwa Tomasza Piskorskiego, nadając mu tytuł Niepełny wykaz członków Związku Młodzieży Polskiej – ZET i Związku Patriotycznego oraz organizacji pochodnych i starszego społeczeństwa „Przyszłość” – PET. Organizacja Młodzieży Narodowej Szkół Wyższych i Średnich – OMNSW i OMNSŚ, Grupy Narodowe, Związek Młodej Polski, Związek Rad Ludowych i inne ekspozytury zewnętrzne w okresie 1886–1966 (maszynopis w posiadaniu Tadeusza W. Nowackiego, Warszawa, 1967)[9].
  • W 1978 roku opublikowała w Londynie książkę pt. Diariusz z lat 1939–1940, opisującą jej losy w czasie II wojny światowej.
  • W 1989 roku wyszły drukiem w 3 numerach Przeglądu Katolickiego (47, 49 i 51) jej wspomnienia pod tytułem Dom w dolinie Świdra.

Życie prywatne[edytuj]

Dwór w Dłużewie zaprojektowany przez Jana Fryderyka Heuricha, dom dzieciństwa Zofii, wybudowany w 1902 roku, stan w 2013 roku, obecnie dom plenerowy Akademii Sztuk Pięknych

Zofia Dłużewska była córką Stanisława (1865–1935) i Anny Wilhelminy z domu Werner (1875–?). Urodziła się w rodzinie ziemiańskiej, w majątku Dłużew, będącym własnością jej rodziców. Miała młodszą siostrę Wandę Marię (1904–2011), późniejszą Rzewuską. W 1928 roku wyszła za mąż za Celestyna Kańskiego, rotmistrza 7 Pułku Ułanów Lubelskich[2], który najprawdopodobniej zginął w czasie kampanii wrześniowej w 1939 roku. Mieli troje dzieci: Józefa (ur. w 1928 roku), Aleksandrę, późniejszą Wojtaś, i Urszulę, późniejszą Kubicę[10].

Od co najmniej 1933 roku mieszkała w domu rodzinnym w Dłużewie[11], była ostatnią właścicielką Dłużewa, będącego w posiadaniu tej rodziny od 1530 roku[12]. W domu tym kręcono wtedy sceny do filmu Śluby ułańskie w reżyserii Mieczysława Krawicza. Po śmierci Stanisława majątek przeszedł na własność córek: Zofii i Wandy. Zofia w 1937 roku spłaciła Wandę i stała się jedyną właścicielką Dłużewa.

W czasie okupacji niemieckiej, na przełomie września i października 1939 roku mieszkała tu Zofia Nałkowska, w latach 1941–1943 mieszkał we dworze syn generała Władysława Andersa, Jerzy. W posiadłości przeżył wojnę także Józef Skrzynecki, brat Piotra. Ich ojciec, Marian, był ostatnim dowódcą 7 Pułku Ułanów Lubelskich w Mińsku Mazowieckim[13].

Po II wojnie światowej majątek został znacjonalizowany, a dom początkowo przeznaczony na szkołę, a w 1979 roku – na dom plenerowy Akademii Sztuk Pięknych. Dom był również wykorzystywany do tworzenia wielu filmów, m.in. kręcono tu Panny z Wilka Andrzeja Wajdy (1979), a potem pojawił się w kolejnych filmach: Białym małżeństwie Magdaleny Łazarkiewicz (1992), w serialu Sława i chwała Kazimierza Kutza (1997), i w Prawie ojca Marka Kondrata (1999)[14].

Została pochowana w Siennicy[2].

Przypisy

  1. Józef Kański. Zofia Dłużewska-Kańska. „Gazeta Wyborcza (Gazeta Stołeczna)”. 196, 1999-08-23. [dostęp 2016-12-11]. 
  2. a b c „Wędrowniczki po Zachodnim Stoku” – Zespół instruktorek dawnej Oganizacji Harcerek, Warszawa 2010.
  3. Nowacki 1996 ↓, s. 189–190.
  4. Tomasz Piskorski, Pamiętniki, zeszyt 164 (1923), Archiwum Akt Nowych.
  5. Nowacki 1996 ↓, s. 245–246, 351.
  6. Tomasz Piskorski, Pamiętniki, zeszyt 139 (1922), Archiwum Akt Nowych.
  7. Tomasz Piskorski, Pamiętniki, zeszyt 152 (1923), Archiwum Akt Nowych.
  8. Tomasz Piskorski, Pamiętniki, zeszyt 161 (1923), Archiwum Akt Nowych.
  9. Nowacki 1996 ↓, s. 8,51.
  10. Profil Zofii Dłużewskiej na stronie Wielkiej genealogii Marka Minakowskiego [dostęp 2016-12-11].
  11. Tomasz Piskorski, Pamiętniki, zeszyt 329 (1933), Archiwum Akt Nowych.
  12. Małolepszy 2010 ↓, s. 38.
  13. Małolepszy 2010 ↓, s. 41.
  14. Małolepszy 2010 ↓, s. 43.

Bibliografia[edytuj]