Zubrzyca Dolna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zubrzyca Dolna
Herb
Herb
Kościół w Zubrzycy Dolnej
Kościół w Zubrzycy Dolnej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Jabłonka
Sołectwo Zubrzyca Dolna, sołtys Grzegorz Pawlak
Wysokość 635 - 870 m n.p.m.
Liczba ludności (2012) 1852
Strefa numeracyjna (+48) 18
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0429878
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zubrzyca Dolna
Zubrzyca Dolna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zubrzyca Dolna
Zubrzyca Dolna
Ziemia49°31′48″N 19°40′17″E/49,530000 19,671389
Zubrzyca Dolna na tle Gminy Jabłonki

Zubrzyca Dolna (słow. Nižná Zubrica) – wieś w Polsce położona na południu Polski w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka.

Położenie[edytuj]

Wieś jest położona w środkowej części Gminy Jabłonka pomiędzy niewysokimi, połogimi i przeważnie bezleśnymi wzniesieniami . Miejscowość należy do krainy historycznej o nazwie Orawa. Przez miejscowość przepływa potok Zubrzycki który należy do zlewiska Morza Czarnego, tak jak i pozostałe rzeki Orawy, a wieś położona jest wzdłuż niego.

Historia[edytuj]

Wieś powstała w 1614 roku.

Krótko o Zubrzycy Dolnej i Zubrzycy Górnej[edytuj]

Zubrzyca Dolna jest przedłużeniem Zubrzycy Górnej a ich dzieje są ściśle ze sobą związane m.in. nazwą „Zubrzyca“, najprawdopodobniej nazwa ta wzięła się od trawy którą jadły żubry, a która rosła na tych terenach, inni uważają że nazwa wzięła się od samych Żubrów, ale nigdy nie udowodniono by te zwierzęta tu żyły.

Zubrzyca (Zubricza – bez dodatkowego określenia położenia) została wymieniona po raz pierwszy w 1567 r. Niewykluczone jednak, że powstała nieco później, gdyż nie figuruje w oryginalnym spisie podatkowym z tego roku, lecz na osobnej, doklejonej karcie, sporządzonej prawdopodobnie ok. 1580 r. Rejestr podatkowy z 1604 r. podaje, iż są tu cztery domy, lecz nie wiadomo, czy dotyczy to Zubrzycy Górnej czy Zubrzycy Dolnej.

O Zubrzycy Dolnej[edytuj]

Pierwszym sołtysem Zubrzycy Dolnej był Wojciech Szyszka miał pod sobą 5 osiedleńców. Wieś w 1609 r. nie płaciła jeszcze podatku. Dopiero w 1619 r. władający Zamkiem Orawskim Elżbieta Czobor i jej syn Emeryk Thurzo na prośbę sołtysa Wojciecha Szyszki udzielili jemu i pozostałym mieszkańcom wsi Niznia Zubrycza ulg w podatkach i daninach. W 1622 r. wymienia się nazwę wsi jako „Inferior Zubrica“ , a dwa lata później: „Dolnia Zubrice“, w której oprócz osadnika (sołtysa) mieszkało 10 zagrodników. W 1659 r. mieszkało tu już 524 ludzi.
W 1683 r. po wojnach kuruckich liczba mieszkańców dramatycznie spadła a wieś była tak zrujnowana przez kwaterujące tu wojska oraz zniszczona nadmiernymi ciężarami, że wszystkie obrabiane kawałki gruntu stanowiły ledwo połowę posiadłości. Dla zapłacenia danin mieszkańcy zaciągali długi w Polsce. Dopiero XVIII w. sytuacja we wsi się poprawiła. W roku 1712 zasiedlone były 3 role. Liczba ludności stopniowo rosła, w roku 1778 było już 436 mieszkańców.
W tym czasie były tu już 2 młyny, jeden z nich był naprzeciwko dzisiejszego kościoła obok potoka Zubrzyckiego, drugi w południowej części Zubrzycy, obecnie już ich nie ma, a 1800 r. został uruchomiony także browar zarządzany przez dyrektora państwa orawskiego który jest niedaleko kościoła obecnie jest to prywatny opuszczony budynek. Mieszkańcy oprócz rolnictwa zajmowali się uprawą lnu i produkcją płótna.

Herb Zubrzycy Dolnej[edytuj]

Sołtysi Zubrzycy Dolnej uwierzytelniali wydawane przez siebie dokumenty pieczęcią. W Muzeum Orawskim Podzamku zachowały się dwie takie stare pieczęcie z lat 1792 i 1805:

  • Na pierwszej z nich widać ptaka, który stoi na jednej nodze, drugą podnosi w górę. Nad nim umieszczono koronę, a w otoku napis: „SIGLU : POS : DO : ZUBRI“. Jej średnica wynosi 26 mm.
  • Na drugiej jest ptak w identycznej pozycji, tak samo jak na pierwszej korona, a w otoku napis: „SIGILLUM : POS : DO : ZUBRI“

Historia parafii[edytuj]

W czasach reformacji Zubrzyca Dolna podlegała ewangelickiej parafii w Jabłonce, a potem w Podwilku. Ludność była jednak całkowicie katolicka. Opiekę duszpasterską nad katolikami sprawowali księża z parafii orawczańskiej, a po 1787 r. z nowo utworzonej parafii w Zubrzycy Górnej. Jako samodzielna parafia zaczęła istnieć od 1989 r. kiedy to z inicjatywy zmarłego już ks. Ludwika Kołacza został wybudowany Kościół pod wezwaniem MB Szkaplerznej w Zubrzycy Dolnej, wybudowany został w latach 1982-1984, a konsekrowany w 2000 r.

We wsi znajdują się kamienne figury przydrożne, kapliczki wykonane w warsztacie kamieniarskim w Białym Potoku, najstarszym obiektem sakralnymi jest figura kamienna Trójcy Świętej z 1749 r. Warta wspomnienia jest też drewniana dzwonnica loretańska z początku XIX w która pełniła bardzo ważną rolę przed wybudowaniem kościoła, gdyż dzwoniono w niej na Anioł Pański, na rozpędzenie chmur burzowych oraz gdy w we wsi był ogień, a także gdy ktoś we wsi umarł, jednym powodem gdy nie dzwoniono było samobójstwo, znajduje się ona naprzeciwko kościoła po drugiej stronie Potoka Zubrzyckiego przy której jest stary cmentarz choleryków i dalej pełni swoją funkcje.

Historia administracji[edytuj]

Od 23 grudnia 1920 r. Zubrzyca Dolna należała do gminy Zubrzyca Górna. Wkrótce jednak obszar powiatu spisko-orawskiego upodobniono do galicyjskiej części woj. krakowskiego, przez co gminy zbiorowe podzielono na gminy jednostkowe. Brak dokładnej daty przeprowadzenia tego podziału, lecz spis GUS:u wykazujący stan administracyjny na 30 września 1921 r., uwzględnia już gminy jednostkowe (gminę Zubrzyca Górna podzielono na gminy Zubrzyca Górna i Zubrzyca Dolna)[1]. 1 lipca 1925 r. zniesiono powiat spisko-orawski, a jego terytorium włączono do powiatu nowotarskiego[2]. 1 sierpnia 1934 r. zniesiono gminy jednostkowe, a ich obszar włączono do nowo utworzonej zbiorowej gminy Jabłonka (Zubrzyca Górna i Zubrzyca Dolna)[3].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Wieś współcześnie[edytuj]

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 957.

Turystyka[edytuj]

Jest to spokojna malownicza miejscowość położona z dala od szlaków turystycznych u podnóża gór: Babiej Góry i Policy. Przy dobrej widoczności można zobaczyć tatry. Do głównych atrakcji turystycznych należy:

  • Dzwonnica z XVIII w

W sąsiedniej miejscowości w Zubrzycy Górnej:

Przypisy

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. [Dokument elektroniczny]. T. XII, Województwo krakowskie i Śląsk Cieszyński / Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925
  2. Dz. U. z 1925 r. Nr 63, poz. 441
  3. Dz. U. z 1934 r. Nr 68, poz. 594

Linki zewnętrzne[edytuj]