Zubrzyca Dolna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 49°31′48″N 19°40′17″E
- błąd 39 m
WD 49°33'N, 19°39'E, 49°31'36.77"N, 19°40'24.31"E
- błąd 19393 m
Odległość 987 m
Zubrzyca Dolna
wieś
Ilustracja
Kościół w Zubrzycy Dolnej
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Jabłonka
Sołectwo Zubrzyca Dolna
Wysokość 635–870 m n.p.m.
Liczba ludności (PKW 2018) 1966
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 34-484
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0429878
Położenie na mapie gminy Jabłonka
Mapa konturowa gminy Jabłonka, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Zubrzyca Dolna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Zubrzyca Dolna”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Zubrzyca Dolna”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Zubrzyca Dolna”
Ziemia49°31′48″N 19°40′17″E/49,530000 19,671389
Strona internetowa
Logo Zubrzycy Dolnej
Zubrzyca Dolna na tle Gminy Jabłonki

Zubrzyca Dolna (słow. Nižná Zubrica) – wieś w Polsce położona na południu Polski w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona w środkowej części Gminy Jabłonka pomiędzy niewysokimi, połogimi i przeważnie bezleśnymi wzniesieniami. Miejscowość należy do krainy historycznej o nazwie Orawa. Przez miejscowość przepływa potok Zubrzycki, który należy do zlewiska Morza Czarnego, tak jak i pozostałe rzeki Orawy, a wieś położona jest wzdłuż niego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała w 1614 roku.

Krótko o Zubrzycy Dolnej i Zubrzycy Górnej[edytuj | edytuj kod]

Dzieje Zubrzycy Dolnej są ściśle związane z Zubrzycą Górną, m.in. nazwą „Zubrzyca”, najprawdopodobniej nazwa ta wzięła się od trawy, którą jadły żubry, a która rosła na tych terenach, inni uważają, że nazwa wzięła się od samych Żubrów, ale nigdy nie udowodniono, by te zwierzęta tu żyły.

Zubrzyca (Zubricza – bez dodatkowego określenia położenia) została wymieniona po raz pierwszy w 1567 r. Niewykluczone jednak, że powstała nieco później, gdyż nie figuruje w oryginalnym spisie podatkowym z tego roku, lecz na osobnej, doklejonej karcie, sporządzonej prawdopodobnie ok. 1580 r. Rejestr podatkowy z 1604 r. podaje, iż są tu cztery domy, lecz nie wiadomo, czy dotyczy to Zubrzycy Górnej, czy Zubrzycy Dolnej.

O Zubrzycy Dolnej[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym sołtysem Zubrzycy Dolnej był Wojciech Szyszka, który miał pod sobą 5 osiedleńców. Wieś w 1609 r. nie płaciła jeszcze podatku. Dopiero w 1619 r. władający Zamkiem Orawskim Elżbieta Czobor i jej syn Emeryk Thurzo na prośbę sołtysa Wojciecha Szyszki udzielili mu i pozostałym mieszkańcom wsi Niznia Zubrycza ulg w podatkach i daninach. W 1622 r. wymienia się nazwę wsi jako „Inferior Zubrica”, a dwa lata później: „Dolnia Zubrice”, w której oprócz osadnika (sołtysa) mieszkało 10 zagrodników. W 1659 r. mieszkało tu już 524 ludzi.
W 1683 r. po wojnach kuruckich liczba mieszkańców dramatycznie spadła a wieś była tak zrujnowana przez kwaterujące tu wojska oraz zniszczona nadmiernymi ciężarami, że wszystkie obrabiane kawałki gruntu stanowiły ledwo połowę posiadłości. Dla zapłacenia danin mieszkańcy zaciągali długi w Polsce. Dopiero XVIII w. sytuacja we wsi się poprawiła. W roku 1712 zasiedlone były 3 role. Liczba ludności stopniowo rosła, w roku 1778 było już 436 mieszkańców.
W tym czasie były tu już 2 młyny, jeden z nich był naprzeciwko dzisiejszego kościoła obok potoka Zubrzyckiego, drugi w południowej części Zubrzycy, obecnie już ich nie ma, a 1800 r. został uruchomiony także browar zarządzany przez dyrektora państwa orawskiego, który jest niedaleko kościoła. Obecnie jest to prywatny opuszczony budynek. Mieszkańcy oprócz rolnictwa zajmowali się uprawą lnu i produkcją płótna.

Herb Zubrzycy Dolnej[edytuj | edytuj kod]

Sołtysi Zubrzycy Dolnej uwierzytelniali wydawane przez siebie dokumenty pieczęcią. W Muzeum Orawskim Podzamku zachowały się dwie takie stare pieczęcie z lat 1792 i 1805:

  • Na pierwszej z nich widać ptaka, który stoi na jednej nodze, drugą podnosi w górę. Nad nim umieszczono koronę, a w otoku napis: „SIGLU: POS: DO: ZUBRI”. Jej średnica wynosi 26 mm.
  • Na drugiej jest ptak w identycznej pozycji, tak samo, jak na pierwszej korona, a w otoku napis: „SIGILLUM: POS: DO: ZUBRI”

Historia parafii[edytuj | edytuj kod]

W czasach reformacji Zubrzyca Dolna podlegała ewangelickiej parafii w Jabłonce, a potem w Podwilku. Ludność była jednak całkowicie katolicka. Opiekę duszpasterską nad katolikami sprawowali księża z parafii orawczańskiej, a po 1787 r. z nowo utworzonej parafii w Zubrzycy Górnej. Jako samodzielna parafia zaczęła istnieć od 1989 r. kiedy to z inicjatywy zmarłego już ks. Ludwika Kołacza został wybudowany Kościół pod wezwaniem MB Szkaplerznej w Zubrzycy Dolnej, wybudowany został w latach 1982–1984, a konsekrowany w 2000 r.

We wsi znajdują się kamienne figury przydrożne, kapliczki wykonane w warsztacie kamieniarskim w Białym Potoku, najstarszym obiektem sakralnymi jest figura kamienna Trójcy Świętej z 1749 r. Warta wspomnienia jest też drewniana dzwonnica loretańska z początku XIX w, która odgrywała bardzo ważną rolę przed wybudowaniem kościoła, gdyż dzwoniono w niej na Anioł Pański, na rozpędzenie chmur burzowych oraz gdy we wsi był ogień, a także, gdy ktoś we wsi umarł Jednym powodem, dla którego nie dzwoniono, było samobójstwo. Znajduje się ona naprzeciwko kościoła po drugiej stronie Potoka Zubrzyckiego, przy której jest stary cmentarz choleryków i dalej pełni swoją funkcję.

Historia administracji[edytuj | edytuj kod]

Od 23 grudnia 1920 r. Zubrzyca Dolna należała do gminy Zubrzyca Górna. Wkrótce jednak obszar powiatu spisko-orawskiego upodobniono do galicyjskiej części woj. krakowskiego, przez co gminy zbiorowe podzielono na gminy jednostkowe. Brak dokładnej daty przeprowadzenia tego podziału, lecz spis GUS:u wykazujący stan administracyjny na 30 września 1921 r., uwzględnia już gminy jednostkowe (gminę Zubrzyca Górna podzielono na gminy Zubrzyca Górna i Zubrzyca Dolna)[1]. 1 lipca 1925 r. zniesiono powiat spisko-orawski, a jego terytorium włączono do powiatu nowotarskiego[2]. 1 sierpnia 1934 r. zniesiono gminy jednostkowe, a ich obszar włączono do nowo utworzonej zbiorowej gminy Jabłonka (Zubrzyca Górna i Zubrzyca Dolna)[3].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Wieś współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 957.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

We wsi jest używana gwara orawska, zaliczana przez polskich językoznawców jako gwara dialektu małopolskiego języka polskiego, przez słowackich zaś jako gwara przejściowa polsko-słowacka[4].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Jest to spokojna malownicza miejscowość położona z dala od szlaków turystycznych u podnóża gór: Babiej Góry i Policy. Przy dobrej widoczności można zobaczyć tatry. Do głównych atrakcji turystycznych należy:

  • Dzwonnica z XVIII w

W sąsiedniej miejscowości w Zubrzycy Górnej:

Ludzie związani z Zubrzycą Dolną[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. [Dokument elektroniczny]. T. XII, Województwo krakowskie i Śląsk Cieszyński / Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.
  2. Dz.U. z 1925 r. nr 63, poz. 441.
  3. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 594.
  4. Júlia Dudášová-Kriššáková, Goralské nárečia z pohľadu súčasnej slovenskej jazykovedy, Preszów: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity v Prešove, 2016, s. 24–29, ISBN 978-80-555-1714-8 (słow.).
  5. Koszykówka: Paweł Kidoń dołączył do Harlem Globetrotters. sport.tvp.pl. [dostęp 2020-04-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]