Zuzanna Ginczanka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zuzanna Ginczanka
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 9 marca 1917
Kijów
Data i miejsce śmierci pod koniec 1944
Kraków
Zawód poetka

Zuzanna Ginczanka, właściwie Sara Polina Gincburg (ur. 9 marca 1917 w Kijowie, zm. najprawdopodobniej[1] pod koniec 1944 roku w Krakowie) – polska poetka pochodzenia żydowskiego.

Biografia[edytuj]

Urodziła się w Kijowie w rodzinie zasymilowanych rosyjskich Żydów. Jej rodzice wyjechali do Polski niedługo po wybuchu rewolucji październikowej. Zamieszkali w Równem na Wołyniu, w którym osiedlili się również dziadkowie Ginczanki. Babka Zuzanny, Klara Sandberg, prowadziła tam ekskluzywny skład apteczny.

Zuzanna Ginczanka zaczęła pisać wiersze już w wieku 10 lat. Te pierwsze opublikowane ukazywały się w gimnazjalnej gazetce „Echa szkolne”. Za namową Juliana Tuwima wzięła udział w konkursie poetyckim w 1934 roku ogłoszonym przez „Wiadomości Literackie” i zdobyła w nim wyróżnienie. Wiosną 1935 roku rozpoczęła współpracę z „Wiadomościami Literackimi”; należała do kręgu Skamandrytów.

Po ukończeniu gimnazjum przeniosła się do Warszawy, gdzie rozpoczęła studia pedagogiczne. W 1936 roku zaczęła pisać do „Szpilek”, publikowała w tym czasopiśmie m.in. wiersze satyryczne. Bywała w Małej Ziemiańskiej, słynnym miejscu spotkań warszawskich literatów; przyjaźniła się między innymi z Witoldem Gombrowiczem. W 1936 wydała swój jedyny tomik poezji zatytułowany O centaurach.

Po wybuchu II wojny światowej uciekła do Lwowa. Wyszła za mąż za krytyka sztuki Michała Weinziehera[1]. 17 września 1940 roku wstąpiła do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy[2]. Publikowała swoje i tłumaczone na język polski wiersze innych autorów w „Nowych Widnokręgach” oraz w „Almanachu Literackim”. Po zajęciu Lwowa przez hitlerowskie Niemcy w czerwcu 1941 roku ukrywała się w tym mieście do 1943 roku. Z tego okresu pochodzi wiersz „Non omnis moriar”, w którym utrwaliła nazwisko właścicielki mieszkania, w którym się ukrywała, a która wkrótce ją wydała[3]. Po tym jak udało jej się uciec, zaczęła się ukrywać od roku 1943 wraz z mężem w Krakowie. Jesienią 1944 roku wskutek kolejnego[1] donosu sąsiadów została aresztowana przez Gestapo i wkrótce później rozstrzelana na dziedzińcu więzienia przy Montelupich[4][5].

Zbiory poezji[edytuj]

  • 1936: O centaurach [6]
  • 1953: Wiersze wybrane
  • 1991: Udźwignąć własne szczęście
  • 2010: Krzątanina mglistych pozorów. Wiersze wybrane / Un viavai di brumose apparenze. Poesie scelte (wersja dwujęzyczna polsko-włoska)
  • 2014: Wniebowstąpienie ziemi (wiersze zebrane przez Tadeusza Dąbrowskiego)

Upamiętnienie[edytuj]

Na motywach historii Zuzanny Ginczanki Tomasz Bochiński oparł opublikowane w antologii Niech żyje Polska. Hura! – tom 2 opowiadanie Cudowny wynalazek pana Bella. Maciej Woźniak poświęcił jej zamieszczony w tomie Obie strony światła wiersz „Zuzanna Ginczanka, list z tamtej strony światła”[7]. W 2015 r. Muzeum Literatury w Warszawie pokazało wystawę czasową upamiętniającą poetkę „Tylko szczęście jest prawdziwym życiem”[8].

Publikacje na temat Zuzanny Ginczanki
  • „Zuzanna Ginczanka. Życie i twórczość”[9]
  • „Wypowiadam wam moje życie. Melancholia Zuzanny Ginczanki”[10]

Przypisy

  1. a b c Izabela Fietkiewicz-Paszek: Jakże się światu cała opowiem? Zuzanna Ginczanka. ArtPubLiteratura, 2012-05-09. [dostęp 2016-08-11].
  2. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza czyli uśmiech Stalina, t. 1, Warszawa 1998, s. 123
  3. Zuzanna Ginczanka. [http://www.demusica.pl/cmsimple/images/file/ginczanka_muzykalia_13_judaica_4(1).pdf
        • (Non omnis moriar...)]. „Muzykalia XIII/Judaica 4”, 2012-05. Stowarzyszenie De Musica. 
  4. Zuzanna Ginczanka podwójnie stracona. Artykuł Andrzeja Zawady w portalu onet.pl.
  5. Profil poetki w internetowej bazie Świeccy Żydzi.
  6. Ginczanka, Zuzanna (1917-1944): O centaurach, polona.pl [dostęp 2016-09-26].
  7. Zuzanna Ginczanka, list z tamtej strony światła. 2003-07-22. [dostęp 2015-11-18].
  8. „Zuzanna Ginczanka. Tylko szczęście jest prawdziwym życiem” – katalog wystawy. Muzeum Literatury. [dostęp 2016-07-07].
  9. Izolda Kiec: Zuzanna Ginczanka. Życie i twórczość. Poznań: Obserwator, 1994. ISBN 8390172003.
  10. Agata Araszkiewicz: Wypowiadam wam moje życie. Melancholia Zuzanny Ginczanki. Warszawa: Fundacja Ośka, 2001. ISBN 8390982080.

Bibliografia[edytuj]

  • Izolda Kiec: Zuzanna Ginczanka. Życie i twórczość. Poznań: Obserwator, 1994. ISBN 8390172003.

Linki zewnętrzne[edytuj]