Związek zawodowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Związek zawodowy – masowa organizacja społeczna zrzeszająca na zasadzie dobrowolności ludzi pracy najemnej. Jej celem jest obrona interesów społeczno-ekonomicznych[1]. Tworzona może być według kryteriów gałęzi produkcji, zawodu lub regionu w którym operuje. Związki ponadto rozwijając mogą działalność samopomocową, edukacyjną czy kulturalną[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze organizacje związkowe (znane jako kluby zawodowe[2]) utworzone zostały już w XVIII wieku w Wielkiej Brytanii. Początkowo miały one charakter cech zrzeszających pracowników jednej specjalności i były rozdrobnione. W połowie wieku XIX istniało w Wielkiej Brytanii około 1600 takich związków. Organizacje zaczęły się jednoczyć z inspiracji Roberta Owena który w 1833 roku utworzył Krajowy Związek Zawodowy. W 1868 roku powołano ogólnokrajową centralę Krajowy Związek Zawodowy. W tym czasie w innych krajach powstawały podobne organizacje, w Stanach Zjednoczonych Ameryki była to Amerykańska Federacja Pracy, Powszechna Unia Pracujących w Hiszpanii, w Niemczech Komisja Generalna Związków Zawodowych a we Francji Powszechna Konfederacja Pracy. Na terenie Rosji i całej Europy Wschodniej wraz z opóźnieniami związanymi ze słabym rozwojem przemysłu pierwsze związkowe organizacje powstawały dopiero na początku XX wieku. Od początku działania związki współpracowały z partiami robotniczymi a ich liczba ciągle wzrastała. W 1914 roku związki liczyły na całym świecie 15 milionów osób, w 1939 roku 60 milionów a współcześnie 300 milionów[1][2].

Rządy już od XVIII wieku starały się represjonować związki wprowadzając zakaz ich działania i traktując je jako grupy spiskowe. Zakazy zrzeszania się w związkach wprowadzono w m.in. Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji, Niemczech i USA. Prawny status związków został unormowany w konwencjach Międzynarodowej Organizacji Pracy powstałej w 1919 roku[1].

Zasady działania[edytuj | edytuj kod]

Związki przyjęły zasadę dobrowolnego zrzeszania się. Powszechnie akceptują one prawo pracowników do strajku (postrzegając go jednak jako metodę ostateczną)[1]. Choć stopniowo zezwalano na działanie związków które wcześniej działały nielegalnie lub półlegalnie w wielu krajach pozostały instrumenty prawne celowo ograniczające ich działalność[2].

Podział związków[edytuj | edytuj kod]

Związki ze względu na różnice ideologiczne można podzielić na te związane z komunizmem, reformistyczne (współpracujące z partiami socjalistycznymi czy socjaldemokratycznymi), liberalne[2],solidarystyczne a więc powiązane z kościołami chrześcijańskimi, anarchistyczne i żółte powiązane z partiami o profilu chrześcijańsko-demokratycznym[1].

Współpraca związkowa[edytuj | edytuj kod]

Niektóre związki współpracują ze sobą na scenie międzynarodowej. Pierwsze takie przypadki znane są jeszcze z czasów I Międzynarodówki. Do XX wieku utworzone zostały międzynarodowe sekretariaty zawodowe. Oprócz tego powstawały organizacje grupujące związki o określonej orientacji. Były to m.in. powstała w 1919 i istniejąca do 1939 socjalistyczna Międzynarodową Federację Związków Zawodowych, powołana w 1920 roku Międzynarodowa Konfederacja Chrześcijańskich Związków Zawodowych (od 1945 roku Światowa Konfederacja Pracy), utworzona w 1921 komunistyczna Czerwona Międzynarodówka Związkowa, tzw. Profintern działający do roku 1937[1] i niewielkie Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników (Międzynarodówka Anarchistyczna)[2].

W 1945 roku powołano Światową Federację Związków Zawodowych do której przystąpiły niemal wszystkie ówczesne związki. W 1949 roku doszło do rozłamu w wyniku którego reformiści utworzyli odrębną Międzynarodową Konfederację Wolnych Związków Zawodowych. Integracja zaszła również w trzecim świecie gdzie utworzono ośrodki kontynentalne lub regionalne. Jedną z takich regionalnych struktur była utworzona w 1956 roku Międzynarodowa Konfederacja Arabskich Związków Zawodowych[1].

Związki zawodowe w Polsce[edytuj | edytuj kod]

PRL (1944–1989); stan na 1 VIII 1980[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie wymienione poniżej związki były skupione w Zrzeszeniu Związków Zawodowych w Polsce, którego organem wykonawczym była Centralna Rada Związków Zawodowych.

Po 1989 roku[edytuj | edytuj kod]

W Polsce, zgodnie z ustawą z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Jest on niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji, a organy państwowe, samorządu terytorialnego i pracodawcy obowiązani są traktować jednakowo wszystkie związki zawodowe.

Założenie i członkostwo[edytuj | edytuj kod]

Związek zawodowy powołuje co najmniej 10 osób, którym prawo nadaje taką możliwość. Zanim zostanie dokonana rejestracja członkowie związku muszą uchwalić statut, wybierany jest także komitet założycielski w liczbie od 3 do 7 osób. Następnie składany jest wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym. Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem zarejestrowania

Prawo tworzenia lub wstępowania do związków zawodowych mają:

Statut związku zawodowego powinien w szczególności zawierać:

  1. nazwę związku,
  2. siedzibę związku,
  3. terytorialny i podmiotowy zakres działania,
  4. cele i zadania związku oraz sposoby i formy ich realizacji,
  5. zasady nabywania i utraty członkostwa,
  6. prawa i obowiązki członków,
  7. strukturę organizacyjną związku ze wskazaniem, które z jednostek organizacyjnych związku mają osobowość prawną,
  8. sposób reprezentowania związku oraz osoby upoważnione do zaciągania zobowiązań majątkowych w imieniu związku,
  9. organy związku, tryb ich wyboru i odwołania, zakres ich kompetencji oraz okres kadencji,
  10. źródła finansowania działalności związku oraz sposób ustanawiania składek członkowskich,
  11. zasady uchwalania i zmian statutu,
  12. sposób rozwiązania związku i likwidacji jego majątku.

Uprawnienia związków zawodowych[edytuj | edytuj kod]

Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej. W szczególności nie może to być warunkiem nawiązania stosunku pracy i pozostawania w zatrudnieniu oraz awansowania pracownika. Ponadto:

  • prawo reprezentowania interesów pracowniczych na forum międzynarodowym,
  • współuczestnictwo w tworzeniu korzystnych warunków pracy, płacy i wypoczynku,
  • prawo tworzenia ogólnokrajowych zrzeszeń (federacji) związków zawodowych,
  • opiniowanie założeń i projektów aktów w zakresie objętym zadaniami tego związku,
  • opiniowanie dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej w zakresie zadań objętych zadaniami związków zawodowych,
  • występowanie z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami związku zawodowego,
  • prowadzenie rokowań zbiorowych,
  • zawieranie układów zbiorowych pracy i innych porozumień przewidzianych przepisami prawa pracy
  • kontrola nad przestrzeganiem prawa pracy,
  • uczestnictwo w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Likwidacja związku zawodowego[edytuj | edytuj kod]

Wykreślenie związku zawodowego z KRS, czyli jego likwidacja, może nastąpić z następujących względów:

  • złamania prawa przez związek zawodowy,
  • reprezentowania przez związek zawodowy mniej niż 10 pracowników przez okres dłuższy niż 3 miesiące,
  • likwidacja zakładu pracy równoznaczna jest z likwidacją związku zawodowego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Związki zawodowe (pol.). W: Portal Wiedzy [on-line]. http://portalwiedzy.onet.pl.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 związki zawodowe (pol.). W: Encyklopedia PWN [on-line]. http://encyklopedia.pwn.pl/.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Artykuł uwzględnia ograniczony pod względem terytorialnym stan prawny na 13 stycznia 2010. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.