Związek zawodowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Związek zawodowy – masowa organizacja społeczna zrzeszająca na zasadzie dobrowolności ludzi pracy najemnej. Jej celem jest obrona interesów społeczno-ekonomicznych[1]. Tworzona może być według kryteriów gałęzi produkcji, zawodu lub regionu, w którym operuje. Związki ponadto mogą rozwijać działalność samopomocową, edukacyjną czy kulturalną[2].

Historia[edytuj]

Pierwsze organizacje związkowe (znane jako kluby zawodowe[2]) utworzone zostały już w XVIII wieku w Wielkiej Brytanii. Początkowo miały one charakter cech zrzeszających pracowników jednej specjalności i były rozdrobnione. W połowie wieku XIX istniało w Wielkiej Brytanii około 1600 takich związków. Organizacje zaczęły się jednoczyć z inspiracji Roberta Owena który w 1833 roku utworzył Krajowy Związek Zawodowy. W 1868 roku powołano ogólnokrajową centralę Krajowy Związek Zawodowy. W tym czasie w innych krajach powstawały podobne organizacje, w Stanach Zjednoczonych Ameryki była to Amerykańska Federacja Pracy, Powszechna Unia Pracujących w Hiszpanii, w Niemczech Komisja Generalna Związków Zawodowych a we Francji Powszechna Konfederacja Pracy. Na terenie Rosji i całej Europy Wschodniej wraz z opóźnieniami związanymi ze słabym rozwojem przemysłu pierwsze związkowe organizacje powstawały dopiero na początku XX wieku. Od początku działania związki współpracowały z partiami robotniczymi a ich liczba ciągle wzrastała. W 1914 roku związki liczyły na całym świecie 15 milionów osób, w 1939 roku 60 milionów a współcześnie 300 milionów[1][2].

Rządy już od XVIII wieku starały się represjonować związki wprowadzając zakaz ich działania i traktując je jako grupy spiskowe. Zakazy zrzeszania się w związkach wprowadzono w m.in. Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji, Niemczech i USA. Prawny status związków został unormowany w konwencjach Międzynarodowej Organizacji Pracy powstałej w 1919 roku[1].

Zasady działania[edytuj]

Związki przyjęły zasadę dobrowolnego zrzeszania się. Powszechnie akceptują one prawo pracowników do strajku (postrzegając go jednak jako metodę ostateczną)[1]. Choć stopniowo zezwalano na działanie związków które wcześniej działały nielegalnie lub półlegalnie w wielu krajach pozostały instrumenty prawne celowo ograniczające ich działalność[2].

Podział związków[edytuj]

Związki ze względu na różnice ideologiczne można podzielić na te związane z komunizmem, reformistyczne (współpracujące z partiami socjalistycznymi czy socjaldemokratycznymi), liberalne[2], solidarystyczne (a więc powiązane z kościołami chrześcijańskimi), anarchistyczne i żółte powiązane z partiami o profilu chrześcijańsko-demokratycznym[1].

Współpraca związkowa[edytuj]

Niektóre związki współpracują ze sobą na scenie międzynarodowej. Pierwsze takie przypadki znane są jeszcze z czasów I Międzynarodówki. Do XX wieku utworzone zostały międzynarodowe sekretariaty zawodowe. Oprócz tego powstawały organizacje grupujące związki o określonej orientacji. Były to m.in. powstała w 1919 i istniejąca do 1939 socjalistyczna Międzynarodową Federację Związków Zawodowych, powołana w 1920 roku Międzynarodowa Konfederacja Chrześcijańskich Związków Zawodowych (od 1945 roku Światowa Konfederacja Pracy), utworzona w 1921 komunistyczna Czerwona Międzynarodówka Związkowa, tzw. Profintern działający do roku 1937[1] i niewielkie Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników (Międzynarodówka Anarchistyczna)[2].

W 1945 roku powołano Światową Federację Związków Zawodowych do której przystąpiły niemal wszystkie ówczesne związki. W 1949 roku doszło do rozłamu w wyniku którego reformiści utworzyli odrębną Międzynarodową Konfederację Wolnych Związków Zawodowych. Integracja zaszła również w trzecim świecie gdzie utworzono ośrodki kontynentalne lub regionalne. Jedną z takich regionalnych struktur była utworzona w 1956 roku Międzynarodowa Konfederacja Arabskich Związków Zawodowych[1].

Związki zawodowe w Polsce[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g Związki zawodowe (pol.). W: Portal Wiedzy [on-line]. http://portalwiedzy.onet.pl.
  2. a b c d e f związki zawodowe (pol.). W: Encyklopedia PWN [on-line]. http://encyklopedia.pwn.pl/.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Scale of justice gold.png Artykuł uwzględnia ograniczony pod względem terytorialnym stan prawny na 13 stycznia 2010. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.