Zwierzyniec (Kraków)

Zwierzyniec
	; Wisła i ujście Rudawy. Za nią klasztor i kościół ss. norbertanek. Powyżej osiedle Salwator i dalej Kopiec Kościuszki. Po lewej zabudowa wzdłuż ul. Księcia Józefa. Po prawej budynki Półwsia.
Państwo	Polska
Miasto	Kraków
Dzielnica	Dzielnica VII Zwierzyniec
Poprzednia nazwa	Dzielnica XIII Zwierzyniec
	Położenie na mapie Krakowa Zwierzyniec
	Położenie na mapie Polski Zwierzyniec
	Położenie na mapie województwa małopolskiego Zwierzyniec
	50°03′12″N 19°54′11″E/50,053333 19,903056
	Multimedia w Wikimedia Commons

Zwierzyniec – obszar Krakowa wchodzący w skład dzielnicy VII. Dawna wieś, która została włączona do Krakowa 13 listopada 1909 jako XIII dzielnica katastralna.

Rozciąga się między Rudawą na północy i wschodzie a Wisłą na południu. Od zachodu graniczy z Przegorzałami i z Wolą Justowską, od północy z Czarną Wsią a od wschodu z Półwsiem Zwierzynieckim. Na Zwierzyńcu powstało osiedle Salwator.

Historia

Tereny te były niegdyś własnością Piotra Włostowica, wielkorządcy Bolesława Krzywoustego, a w XII w. przeszły w posiadanie Jaksy Gryfity, zięcia Włostowica. Jaksa ufundował tu w 1162 klasztor Norbertanek. W dokumencie fundacyjnym klasztoru po raz pierwszy wymieniona została nazwa "Zwierzyniec"^[1].

Wieś położona w powiecie proszowskim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku była własnością klasztoru norbertanek na Zwierzyńcu w Krakowie^[2].

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 213 budynkach w Zwierzyńcu na obszarze 356 hektarów mieszkały 2976 osoby, z czego 2870 (96,4%) było katolikami, 40 (1,3%) wyznawcami judaizmu, 13 (0,4%) grekokatolikami, a 53 (1,8%) było innej religii lub wyznania; 2543 (85,5%) było polsko-, 256 (8,6%) niemiecko-, 11 (0,4%) rusko-, a 101 (3,4%) innojęzycznymi^[3].

Podczas II wojny światowej na tzw. Glinniku położonym na terenie Zwierzyńca blisko granicy miasta Krakowa z lat 1910-1941 Niemcy rozstrzeliwali Polaków przetrzymywanych w więzieniu św. Michała i więzieniu przy ul. Montelupich. W 2014 r. pochowano 66 odnalezionych ciał. Dokładna liczba i tożsamość wszystkich zamordowanych nie jest znana.^[4]

Nazwa Zwierzyniec jest tradycyjnie powiązana ze służebną funkcją obszarów myśliwskich dla dworu królewskiego, brak jednak dowodów iż istniały na tym terenie wydzielone miejsca do polowań. Najstarszy znany zapis obecnej nazwy Dzielnicy pochodzi z XIII wieku (łac. Sverincia lub Zwerincia), natomiast polski zapis Zwierzyniec jest nam znany dopiero z roku 1422. Pochodną nazwą Zwierzyńca jest Półwsie Zwierzynieckie. Półwsie jest dawnym śladem podziału wsi Zwierzyniec na dwie części – właśnie Zwierzyniec i Półwsie.

Cały obszar Zwierzyńca znajduje się w granicach parafii Parafia Najświętszego Salwatora.

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Zwierzyńcem (Kraków).

Ulice

Na terenie Zwierzyńca znajdują się następujące ulice:

Władysława Anczyca
Klemensa Bąkowskiego
Ludomira Benedyktowicza
Białe Wzgórze
Piotra Borowego
św. Bronisławy
Bruzdowa
Do Przystani
Drożyna
Emaus
Erazma i Stanisława Fabiańskich
Mahatmy Ghandiego
Gontyna
Vlastimila Hofmana
Jaxy Gryfity
Kamedulska (nr 1–17 i 2–14)
Józefa Korzeniowskiego
św. Królowej Jadwigi (do nr parzystego 202 i nieparzystego 181)
Ludwika Krzywickiego
Księcia Józefa (do nr parzystego 84 i nieparzystego 125)
Tadeusza Kudlińskiego
Lajkonika
Leszczynowa
Ludwika Węgierskiego
Łowiecka
Jacka Malczewskiego
Antoniego Odyńca
doktora Mieczysława Owcy-Orwicza
Pajęcza (nr 246)
Franciszka Pększyca-Grudzińskiego
Piastowska
Pod Kopcem
Pod Sikornikiem
Polnych Kwiatów
Przegon
Jana Z. Robla
Eugeniusza Romera
Rybna (nry parzyste)
Jana Sawickiego
Słonecznikowa
Strzelnica
Stanisława Tondosa
Kornela Ujejskiego
Ukryta
al. Jerzego Waszyngtona
Wioślarska
Wodociągowa
Leona Wyczółkowskiego
Zygmunta Wyrobka
Tadeusza „Wyrwy”-Furgalskiego
Zaścianek
Zimorodków
Złota

Ulica Emaus biegnąca wzdłuż Rudawy – widok z Al. Focha na wschód
Willa Pod Matką Boską
ul. Księcia Józefa 29,
gdzie mieszkał i miał pracownię Jacek Malczewski
Ulica Królowej Jadwigi
Budynek komory zasuw zbiornika "Kościuszko"
Wodociągów Miejskich
Kraków ul. Wodociągowa 23
(1901 rok)
Ulica Władysława Anczyca
Ulica św. Bronisławy
Aleja Jerzego Waszyngtona

Zobacz też

Salwator

Przypisy

↑ Marek Żukow-Karczewski, Zwierzyniec – nie tylko Emaus, "Echo Krakowa", 17,18,19 III 1989 r., nr 55 (12864).
↑ Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 103.
↑ Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
↑ Telewizja PolskaT.P. S.A Telewizja PolskaT.P., Szczątki 66 osób ofiar II wojny złożono w zbiorowej mogile [online], krakow.tvp.pl [dostęp 2022-09-11] (pol.).

Linki zewnętrzne

Zwierzyniec, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 685 .
VII Dzielnica, Kraków, Zwierzyniec
Rzecz o Salwatorze. icm.com.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-05-04)].
https://zwierzyniec.dworek.eu/

[1] Marek Żukow-Karczewski, Zwierzyniec – nie tylko Emaus, "Echo Krakowa", 17,18,19 III 1989 r., nr 55 (12864).

[2] Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 103.

[3] Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.

[4] Telewizja PolskaT.P. S.A Telewizja PolskaT.P., Szczątki 66 osób ofiar II wojny złożono w zbiorowej mogile [online], krakow.tvp.pl [dostęp 2022-09-11] (pol.).

[1]

[2]

[3]

[4]

dawne wsie	Bielany Chełm Olszanica Półwsie Zwierzynieckie Przegorzały Wola Justowska Zwierzyniec
osiedla	Salwator (Zwierzyniec) Zakamycze (Chełm)