Zygmunt Bauman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zygmunt Bauman
Zygmunt Bauman (2013)
Zygmunt Bauman (2013)
Data i miejsce urodzenia 19 listopada 1925
Poznań
Data i miejsce śmierci 9 stycznia 2017
Leeds
Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: teoria kultury
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Doktorat 1954 – socjologia
Uniwersytet Warszawski
Habilitacja 1960 – socjologia
Uniwersytet Warszawski
Profesura 1968
Doktor honoris causa
(Uniwersytet Karola w Pradze – 2002)
(Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu – 2012)
Kierownik
Katedra Socjologii na Uniwersytecie w Leeds
Okres zatrudn. 1972-1990
Zygmunt Bauman
Ilustracja
1953
major major
Data i miejsce urodzenia 19 listopada 1925
Poznań, Polska
Data i miejsce śmierci 9 stycznia 2017
Leeds, Wielka Brytania
Przebieg służby
Lata służby 19441953
Siły zbrojne Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki 4 Pomorska Dywizja Piechoty

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego

Stanowiska zastępca dowódcy batalionu
starszy wykładowca
starszy instruktor
szef wydziału
szef Oddziału Propagandy i Agitacji
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941) Medal 10-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Zygmunt Bauman (ur. 19 listopada 1925 w Poznaniu, zm. 9 stycznia 2017 w Leeds) – polski socjolog, filozof, eseista, jeden z twórców koncepcji postmodernizmu – ponowoczesności, płynnej nowoczesności, późnej nowoczesności. Profesor nauk humanistycznych. Przez wiele lat pełnił funkcję kierownika Katedry Socjologii na University of Leeds, od 1990 był profesorem emerytowanym tej uczelni. Specjalizował się w teorii kultury[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt Bauman urodził się 19 listopada 1925 roku w rodzinie polskich Żydów, jako syn Zofii i Maurycego[2]. Jego rodzina nie była dobrze sytuowana, gdyż pomimo że Maurycy Bauman pracował okresowo jako księgowy, nie radził sobie w sprawowanym zawodzie. Żydowskie pochodzenie młodego Zygmunta przysparzało mu w szkole problemów z akceptacją ze strony innych uczniów[3].

Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 wraz z rodzicami uciekł do Związku Radzieckiego. Działanie jego rodziny było motywowane koniecznością uratowania się przed działalnością Einsatzgruppen, które podczas niemieckiej agresji na Polskę mordowały Żydów[4]. Przetrwanie rodzina Baumana zawdzięczała matce, która pracowała jako kucharka w robotniczej kantynie i miała możliwość dokarmiania męża i syna. Ten ostatni zajął się dalszą nauką na obczyźnie, a szkołę średnią skończył z wyróżnieniem w 1941 roku[3]. Wstąpił do Komsomołu i w 1943 rozpoczął studia na uniwersytecie w Gorkim. Wkrótce potem został zmobilizowany i wcielony do moskiewskiej milicji, w której służył przez kilka miesięcy[5], regulując ruch na ulicach jako „inspektor ruchu drogowego”[6].

Po zdaniu egzaminu maturalnego w wieku lat dziewiętnastu (1944) wstąpił do 1 Armii Wojska Polskiego[7]. Pełnił funkcję oficera polityczno-wychowawczego, służąc w szeregach 4 Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego. To właśnie tam niezależnie od swego żydowskiego pochodzenia spotkał się z akceptacją, co miało wpływ na jego dalszą karierę[3]. Wziął udział w bitwie o Kołobrzeg, w której został ranny, oraz w bitwie o Berlin[5].

Współpraca z władzą komunistyczną[edytuj | edytuj kod]

Jak wynika z ustaleń Piotra Gontarczyka z Instytutu Pamięci Narodowej, w 1944 roku Zygmunt Bauman podpisał zobowiązanie do współpracy jako agent-informator Informacji Wojskowej o pseudonimie „Semjon”[5]. Część zachowanych raportów określa „Semjona” jako bezwartościowe i niechętne do współpracy źródło informacji, z kolei według innych był dobrze wyszkolonym i cennym analitykiem[5].

W czerwcu 1945 wraz z całą 4 Dywizją Piechoty został wcielony do Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW)[5]. Od 6 czerwca w ramach 5 Samodzielnego Batalionu Ochronnego w Bydgoszczy pełnił funkcję zastępcy ds. polityczno-wychowawczych (KBW), a od grudnia funkcję starszego instruktora ds. polityczno-wychowawczych Wydziału Bezpieczeństwa Wewnętrznego (WBW) w Bydgoszczy[2]. W styczniu 1946 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej[8]. 6 lipca objął funkcję starszego wykładowcy ds. polityczno-wychowawczych w Samodzielnym Pułku Szkolnym KBW w Warszawie. Od 1 lipca kolejnego roku objął funkcję starszego instruktora wyszkolenia polityczno-wychowawczego w Wydziale Wyszkolenia Politycznego Zarządu Polityczno-Wychowawczego KBW, 10 lutego 1948 został szefem tego wydziału, a 20 grudnia tego samego roku szefem i jednocześnie zastępcą Wydziału I, Oddziału II. 10 lipca 1949 został mianowany szefem Oddziału Propagandy i Agitacji w Zarządzie Politycznym[2].

W opublikowanym przez IPN w 2006 wniosku awansowym z 1950 widnieje notatka, iż jako szef Wydziału Polityczno-Wychowawczego Bauman brał udział w tłumieniu podziemia niepodległościowego: „przez 20 dni dowodził grupą, która wyróżniła się schwytaniem wielkiej ilości bandytów”, a także został odznaczony Krzyżem Walecznych[9]. Wniosek potwierdzał jego sumienność w wykonywaniu pracy, predyspozycje naukowe, a także dzielenie zaangażowania ideologicznego z jego matką (aktywistką Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej) oraz konflikt z ojcem, który miał się wyrazić w prośbie „o przekazanie Partii sumy powstałej z praw rodziców do spadku rodzinnego w postaci części domu”[5]. 16 marca 1953, dziesięć dni po śmierci Stalina, Bauman został zwolniony z pełnionych funkcji i z zawodowej służby wojskowej ze względu na więź z „burżuazyjną na wskroś rodziną” i niechęć do zerwania stosunków z nią[5], w związku z czym stwierdzono jego „nieprzydatność do dalszej służby w wojsku”[2].

Sugestię Gontarczyka, że Bauman „walczył z bronią w ręku” przeciwko podziemiu niepodległościowemu[5], skomentował sam zainteresowany w wywiadzie udzielonym dziennikowi „The Guardian” w 2007 roku. Bauman wziął na siebie pełną odpowiedzialność za kolaborację z władzą komunistyczną w okresie stalinizmu, przyznając zarazem, że popełnił błąd. Swoją decyzję tłumaczył wiarą w niesienie postępu: „W zubożałym kraju oczekujesz poradzenia sobie z nędzą, upokorzeniem, brakiem ludzkiej godności, z całym szeregiem problemów społecznych i kulturowych. Jeśli się spojrzało na ówczesne spektrum polityczne w Polsce, partia komunistyczna obiecała najlepsze rozwiązanie”[10]. Dodawał jednak, że podczas kolaboracji jego działalność ograniczała się do pisania pamfletów politycznych oraz do wykonywania prac biurowych, a publikacja pomijała jego losy po 1953 roku, kiedy miał być inwigilowany przez władze komunistyczne[10].

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

Służbę w wojsku Bauman łączył ze studiami wieczorowymi z filozofii i socjologii. Najpierw studiował na Akademii Nauk Społecznych i Politycznych, a po wojnie – na Uniwersytecie Warszawskim. Przed obroną pracy magisterskiej w 1954 roku został zatrudniony na uniwersytecie jako asystent Juliana Hochfelda. Radykalnie lewicowe poglądy Baumana uległy w miarę pracy uniwersyteckiej złagodzeniu, gdy przyszły socjolog zaczął rozumieć rozdźwięk między teorią marksistowską a rzeczywistością[11]. W 1956 roku obronił rozprawę doktorską na temat brytyjskiego socjalizmu, a rok później – w czasie odwilży popaździernikowej – zdobył stypendium umożliwiające mu roczny pobyt na London School of Economics. Swoje zainteresowanie brytyjskim ruchem robotniczym zgłębił w rozprawie habilitacyjnej Klasa, ruch, elita. Studium socjologiczne dziejów angielskiego ruchu robotniczego, którą obronił w 1960 roku[12]. Odtąd kariera Baumana zaczęła się rozwijać: został redaktorem naczelnym pisma naukowego „Studia Socjologiczne”, objął również po Hochfeldzie Katedrę Socjologii Ogólnej Uniwersytetu Warszawskiego[12].

Po wojnie sześciodniowej, podczas której blok Układu Warszawskiego poparł arabską stronę konfliktu, w Polsce narastały wobec Żydów oskarżenia o syjonizm. Podczas wydarzeń marcowych Bauman znalazł się wśród profesorów uczelni oskarżonych o rzekome podjudzanie studentów do protestów[13]:

Ci pracownicy nauki, tacy jak profesorowie Brus, Baczko, Morawski, Kołakowski, Bauman, zwalczając od wielu lat politykę naszej partii – świadomie i z premedytacją sączyli wrogie poglądy polityczne w umysły powierzonej ich pieczy młodzieży, byli duchowymi inicjatorami wichrzycielskich poczynań... Jest dla nas oczywiste, że ta grupa politykierów z tytułami naukowymi podjęła próbę wywalczenia sobie prawa do zalegalizowanej antysocjalistycznej działalności w naszym kraju i stawia swoje grupowe interesy ponad dobro nauki polskiej i młodzieży studenckiej.

Władysław Gomułka

W następstwie postępującej nagonki antysemickiej, 25 marca 1968 roku Bauman wraz z wieloma innymi naukowcami z Uniwersytetu Warszawskiego (w tym Leszkiem Kołakowskim, Włodzimierzem Brusem oraz Marią Hirszowicz) został usunięty z uczelni[14]. W obliczu nieprzyjaznej atmosfery towarzyszącej wydarzeniom marcowym w czerwcu wyjechał wraz z rodziną z Polski[15]. W nowej ojczyźnie, Izraelu, spędził trzy lata. Nauczywszy się języka hebrajskiego, wykładał na uniwersytecie w Tel Awiwie. Uznał jednak ostatecznie, że „trudno leczyć rany przez nacjonalizm zadane innym nacjonalizmem”[16], po czym przeniósł się do Wielkiej Brytanii. Tam związał się z uniwersytetem w Leeds, a w 1972 został kierownikiem Katedry Socjologii, obejmując to stanowisko do roku 1990[17].

Odtąd publikował już przeważnie w języku angielskim, a do świadomości zachodnioeuropejskiej przebił się za sprawą dwóch książek. Pierwsza z nich, opublikowana w 1987 roku pod nazwą Legislators and Interpreters (Prawodawcy i tłumacze), stanowiła studium na temat malejącej od XVIII wieku roli intelektualistów w społeczeństwie[16]. W drugim głośnym studium, Modernity and the Holocaust (Nowoczesność i Zagłada) z 1989 roku, socjolog po raz pierwszy wypowiedział się na temat doświadczenia antysemityzmu w Europie i oskarżył prądy modernistyczne o przygotowanie gruntu pod zbiurokratyzowaną machinę Szoah[18]. W 1990 roku przeszedł na emeryturę, nadal jednak pisał szereg książek poświęconych współczesnym tendencjom społeczeństw europejskich[16]. Publikował na łamach takich pism, jak „Gazeta Wyborcza”, „Polityka”, „Kultura Liberalna” oraz „Znak[16].

Zmarł 9 stycznia 2017 roku w Leeds[19]. Przyczyną jego śmierci była niewydolność serca. Po skromnej uroczystości pogrzebowej jego ciało zostało skremowane, a prochy rozrzucone na terenie posiadłości Baumanów[16].

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Nowoczesność[edytuj | edytuj kod]

Myśli filozoficzne Zygmunta Baumana były skoncentrowane wokół zagadnień nowoczesności i ponowoczesności. Nowoczesność Bauman definiował jako moment w historii ludzkości, w którym gwałtowny rozwój myśli indywidualistycznej, przemiany gospodarcze, naukowe i techniczne oraz zeświecczenie społeczeństwa zaburzyły monotonię życia przednowoczesnego[20]. W nowoczesności, zdaniem Baumana, człowiek zdaje sobie sprawę, że to on ma siłę sprawczą, nie zaś platoński Demiurg. W konsekwencji człowiek postrzega świat jako niedoskonały i próbuje go naprawić. Polski socjolog używa dla takiej kultury metafory ogrodu – człowiek pielęgnuje świat Natury, podporządkowując go Rozumowi[21].

Wraz z nastaniem nowoczesności pogłębiła się przepaść między elitą intelektualną a ulicznym, nieoświeconym tłumem, a głównym nadzorcą porządku społecznego stało się państwo. Technicyzacja świata nowoczesnego, określana przez Baumana mianem kultury porządkowania, doprowadzała do wytworzenia różnic pomiędzy ładem społecznym a elementami chaosu, który był tępiony – poprzez segregację, deportację obcych, nowe przepisy prawne. Kulturę polegającą na wyrywaniu społecznych chwastów oraz tworzeniu idealnego społeczeństwa Bauman nazywał ogrodniczą[22]. Chwastem w rozumieniu Baumana jest obcy, który wymyka się kontroli społecznej i zaburza ustanowiony ład[23].

Nowoczesność, jak twierdził Bauman, wynikała bezpośrednio z oświeceniowej wiary w możliwości opisania świata przez naukę i medycynę. Ta ostatnia w epoce nowoczesnej zastąpiła dyskurs dotyczący śmierci dyskursem poświęconym trosce o zdrowie. Zdaniem Baumana zepchnięcie śmiertelności na margines życia społecznego paradoksalnie przyczyniło się do eskalacji lęku przed obcym, które zaowocowało ludobójstwem na szeroką skalę[24]. Tutaj Bauman nawiązywał bezpośrednio do Zagłady Żydów podczas II wojny światowej. Według niego Zagłada była fenomenem specyficznym dla kulturowej nowoczesności. Żydzi, jako naród bez państwa, znajdowali się poza społeczeństwem i mogli z łatwością przekraczać granice. Dlatego też społeczeństwa europejskie traktowały ich jako przybyszy z zewnątrz, którzy byli wszędzie i nigdzie – a zatem stawali się nieuchwytni, co wywoływało agresję wobec nich[25]. Według Baumana sam proces Zagłady Żydów był logiczną, choć wynaturzoną, konsekwencją nowoczesności[26]. Ku temu stwierdzeniu skłonił go racjonalizm, z jakim naziści wdrażali ludobójczą machinę, posługując się zdobyczami techniki i medycyny do mordowania Żydów. Dlatego też nowoczesność według Baumana jawi się jako proces usypiania moralności[27].

Ponowoczesność[edytuj | edytuj kod]

Mural upamiętniający Zygmunta Bumana w Warszawie przy dworcu stacji Warszawa-Gdańska zrealizowany przez Fundację Klamra w ramach galerii – Witamy w domu.

W myśli socjologicznej Baumana uprzywilejowane miejsce zajmuje więc ponowoczesność. Polski socjolog dowodził, że epoka ponowoczesna przyczyniła się do powolnego rozpadu państwowości rozumianej jako samowystarczalność gospodarczą, militarną oraz kulturalną[28]. Powstaje coraz większa liczba małych, słabych państw, które próbują przeciwstawić się światowej kontroli, a jednocześnie stają się bezradne wobec kapitału międzynarodowego[28]. Ponieważ przepływ tego kapitału do krajów oferujących tanią siłę roboczą nie jest kontrolowany przez te państwa, Bauman wynalazł określenie opisujące tę fazę nowoczesności, nazywając ją „płynną nowoczesnością”. W epoce płynnej nowoczesności (lub ponowoczesności) państwa nie są w stanie utrzymać jednolitej tożsamości kulturowej. Nie mogą więc wypracować jednolitych wartości (takich jak prawda), w miejsce których pojawia się wielość głosów i opinii[29].

Bauman w sposób ambiwalentny odnosił się do zjawiska ponowoczesności. Z jednej strony akcentował możliwości, jakie ta epoka przyniosła grupom wykluczonym ze względu na przynależność do mniejszości etnicznych. Jednakże z drugiej strony dostrzegał niebezpieczeństwa kryjące się za nieskrępowanym rozwojem społeczeństwa konsumpcyjnego. W opinii polskiego socjologa ponowczesność niesie ze sobą, w miejsce nowoczesnego porządku, niestabilność i brak oparcia w osłabionych strukturach państwowych. Wolnorynkowa gospodarka, która po latach osiemdziesiątych XX wieku zaczęła dominować na świecie, zaoferowała ludzkości krajów Zachodu wolność słowa, co odbyło się kosztem postępującego niepokoju o utratę stałej pracy oraz aktualnego statusu majątkowego. W konsekwencji egzystencja w ponowoczesności jest obciążona niepewnością o lepszą przyszłość[30].

Mimo to Bauman uważał, że epoka ponowoczesności oprócz zagrożeń niesie ze sobą nadzieję dla ludzkości. W porównaniu z państwami epoki nowoczesnej, które usiłowały objąć społeczeństwa opieką kosztem ich zniewolenia, świat ponowoczesny umożliwia jednostkom przejęcie pełnej odpowiedzialności za swoje życie. Bauman nie postrzegał tej wolności w kategoriach beztroskiego relatywizmu, lecz uważał, że niesie ona ze sobą konieczność wypracowania własnego kodeksu etycznego[31].

Szczególnym wątkiem w twórczości Baumana był stosunek do migrantów. Autor Społeczeństwa w stanie oblężenia zauważył, że ponowoczesność przywróciła tradycję nomadyczną, polegającą na przemieszczaniu się jednostek, które w epoce nowoczesnej osiadały na dobre w stałym miejscu. Nomad w epoce nowoczesnej ma jednak trzy nowe oblicza. Po pierwsze, jest nim flâneur (termin przejęty od Charles'a Baudelaire'a za Walterem Benjaminem), który przechadza się bez celu po centrach handlowych oraz pasażach. Po drugie, turysta, który w odróżnieniu od flâneura przemieszcza się w określonym celu i czerpie z podróży przyjemność estetyczną. Po trzecie, włóczęga – osoba łącząca w sobie negatywne cechy flâneura i turysty, czyli brak celu oraz domu, do którego by mógł wrócić z podróży. Wreszcie Bauman posługuje się kategorią gracza, którego niestabilność życiowa polega na tym, że musi on nieustannie ryzykować, zdawać się na własną intuicję oraz przewidywać wydarzenia naprzód[32].

Kwestie terminologiczne[edytuj | edytuj kod]

Bauman zasadniczo nie używał terminu „postmodernizm” i unikał jednoznacznego przypisania do tego nurtu filozoficznego[33]. Proponował w zamian stosowanie terminu „ponowoczesność” (postmodernity), a gdy zorientował się, że błędnie on wskazuje koniec epoki nowoczesnej, zaczął używać pojęcia „płynnej nowoczesności[34]. Ku tej zmianie terminologicznej skłoniła go krytyka ze strony takich filozofów, jak Stefan Morawski, Wojciech Zieliński, Marek Czyżewski, którzy zarzucali Baumanowi przypisanie ponowoczesności cech typowo modernistycznych bądź też totalną negację korzystnych dla ludzkości cech epoki nowoczesnej[35]. Podobnie Bauman nie stosował terminu „modernizm”, zastępując go „nowoczesnością”, rozumianą szeroko jako epoka obejmująca co najmniej osiemnastowieczne Oświecenie[36].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Zorganizowane wykłady Zygmunta Baumana w czerwcu 2013 na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego[37] oraz w listopadzie 2013 na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego[38] zostały zakłócone przez członków i sympatyków organizacji nacjonalistycznych[39], protestujących przeciwko zaproszonemu. W związku z wydarzeniami w pierwszym przypadku Zygmunt Bauman zrezygnował w lipcu 2013 z zaplanowanego przyznania mu tytułu doktora honoris causa przez Dolnośląską Szkołę Wyższą we Wrocławiu[40].

W 2014 Peter Walsh z University of Cambridge zarzucił Baumanowi plagiat w książce Does the Richness of the Few Benefit Us All? (2013), który miał polegać na opublikowaniu w niej cytatów z różnych stron internetowych, w tym z Wikipedii, bez ujęcia zapożyczonej treści w cudzysłów, a tym samym postępowanie niezgodne z harwardzkim przewodnikiem o korzystaniu ze źródeł[41][42]; Bauman odrzucił stawiane mu zarzuty[41][43].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jego żoną była pisarka Janina Bauman z domu Lewinson (1926–2009)[44].

Jego wnukiem jest Michael Sfard, izraelski prawnik, współzałożyciel organizacji broniącej praw człowieka „Jesz Din”[45].

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt Bauman w 2013 roku

Odznaczenia wojskowe i cywilne[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt Bauman był wielokrotnie nagradzany za swój wkład w europejską humanistykę. Za pracę Nowoczesność i zagłada (1989) otrzymał Europejską Nagrodę Amalfi, a za całokształt twórczości w 1998 Nagrodę im. Theodora W. Adorno, w 2010 Nagrodę Księcia Asturii, w 2014 nagrodę Niemieckiego Towarzystwa Socjologicznego. Praca Ponowoczesność jako źródło cierpień była nominowana do Nagrody Literackiej Nike 2001[47]. Posiadał 18 uniwersyteckich tytułów doktora honoris causa[48]. 19 listopada 2010 roku, w dniu swoich 85. urodzin, odebrał z rąk ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[49]. W 2010 Mark Davis na jego cześć założył Instytut Baumana w Leeds[50].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Okres polski[edytuj | edytuj kod]

  1. 1957: Zagadnienia centralizmu demokratycznego w pracach Lenina. Warszawa: Książka i Wiedza.
  2. 1959: Socjalizm brytyjski: Źródła, filozofia, doktryna polityczna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  3. 1960: Klasa, ruch, elita: Studium socjologiczne dziejów angielskiego ruchu robotniczego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  4. 1960: Z dziejów demokratycznego ideału. Warszawa: Iskry.
  5. 1960: Kariera: cztery szkice socjologiczne. Warszawa: Iskry.
  6. 1961: Z zagadnień współczesnej socjologii amerykańskiej. Warszawa: Książka i Wiedza.
  7. 1962: (razem z S. Chodakiem, J. Strojnowskim, J. Banaszkiewiczem): Systemy partyjne współczesnego kapitalizmu. Warszawa: Książka i Wiedza.
  8. 1962: Społeczeństwo, w którym żyjemy. Warszawa: Książka i Wiedza.
  9. 1962: Zarys socjologii. Zagadnienia i pojęcia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  10. 1962: Socjologia na co dzień. Warszawa: Iskry.
  11. 1963: Idee, ideały, ideologie. Warszawa: Iskry.
  12. 1964: Zarys marksistowskiej teorii społeczeństwa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  13. 1965: Wizje ludzkiego świata. Studia nad społeczną genezą i funkcją socjologii. Warszawa: Książka i Wiedza.
  14. 1966: Kultura i społeczeństwo. Preliminaria. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Okres izraelski (krótko po emigracji z Polski)

  1. 1968: O frustracji i o kuglarzach. Paryż: „Kultura”, nr 12/1968
  2. 1969: (przedmowa) Wydarzenia marcowe 1968, Paryż: Instytut Literacki (Biblioteka Kultury, t. 167)

Okres angielski[edytuj | edytuj kod]

  1. 1972: Between Class and Elite. The Evolution of the British Labour Movement. A Sociological Study. Manchester: Manchester University Press. ​ISBN 0-7190-0502-7​ (angielskie wydanie tytułu Klasa, ruch, elita z 1960 r.)
  2. 1973: Culture as Praxis. London: Routledge & Kegan Paul. ​ISBN 0-7619-5989-0
    (wyd. pol.: Kultura jako praxis, Wydawnictwo Naukowe PWN, Seria Pogranicza, 2012. ​ISBN 978-83-01-16910-7​)
  3. 1976: Socialism: The Active Utopia. New York: Holmes and Meier Publishers. ​ISBN 0-8419-0240-2
    (wyd. pol.: Socjalizm. Utopia w działaniu, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Seria Idee, 2010. ​ISBN 978-83-61006-98-5​)
  4. 1976: Towards a Critical Sociology: An Essay on Common-Sense and Emancipation. London: Routledge & Kegan Paul. ​ISBN 0-7100-8306-8​.
  5. 1978: Hermeneutics and Social Science: Approaches to Understanding. London: Hutchinson. ​ISBN 0-09-132531-5​.
  6. 1982: Memories of Class: The Pre-history and After-life of Class. London/Boston: Routledge & Kegan Paul. ​ISBN 0-7100-9196-6​.
  7. 1980: Stalin i rewolucja chłopska. Studium dialektyki pana i niewolnika, w: Wokół rewolucji rosyjskiej. Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA(drugi obieg), 1980.
    (ok. 1985: Stalin and the peasant revolution: a case study in the dialectics of master and slave. Leeds: University of Leeds Department of Sociology. ​ISBN 0-907427-18-9​)
  8. 1987: Legislators and interpreters – On Modernity, Post-Modernity, Intellectuals. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press. ​ISBN 0-8014-2104-7
    (wyd. pol.: Prawodawcy i tłumacze, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa 1998)
  9. 1988: Freedom. Philadelphia: Open University Press. ​ISBN 0-335-15592-8
    (wyd. pol.: Wolność, Kraków-Warszawa 1995, seria Demokracja. Filozofia i praktyka, ​ISBN 83-7006-465-5​)
  10. 1989: Modernity and The Holocaust. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press 1989. ​ISBN 0-8014-8719-6
    (wyd. pol.: Nowoczesność i Zagłada, Fundacja Kulturalna Masada, Warszawa 1992. ​ISBN 83-00-03619-9​; wyd. drugie: Wydawnictwo Literackie, Kraków 2009. ​ISBN 978-83-08-04316-5​)
  11. 1990: Paradoxes of Assimilation. New Brunswick: Transaction Publishers.
  12. 1990: Thinking Sociologically. An introduction for Everyone. Cambridge, Mass.: Basil Blackwell. ​ISBN 0-631-16361-1
    (wyd. pol.: Socjologia, Warszawa: Zysk i S-ka, 1996. ​ISBN 83-7150-151-X​)
  13. 1991: Modernity and Ambivalence. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press. ​ISBN 0-8014-2603-0
    (wyd. pol.: Wieloznaczność nowoczesna, nowoczesność wieloznaczna, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. ​ISBN 83-01-11716-8​)
  14. 1992: Intimations of Postmodernity. London, New York: Routhledge. ​ISBN 0-415-06750-2​.
  15. 1992: Mortality, Immortality and Other Life Strategies. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-1016-1
    (wyd. pol.: Śmierć i nieśmiertelność O wielości strategii życia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1998. ​ISBN 83-01-12694-9​)
  16. 1993: Postmodern Ethics. Cambridge, MA: Basil Blackwell. ​ISBN 0-631-18693-X
    (wyd. pol.: Etyka ponowoczesna, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1996. ​ISBN 83-01-12050-9​)
  17. 1994: Dwa szkice o moralności ponowoczesnej. Warszawa: Instytut Kultury.
  18. 1995: Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesności. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. ​ISBN 83-231-0654-1​.
  19. 1995: Life in Fragments. Essays in Postmodern Morality. Cambridge, MA: Basil Blackwell. ​ISBN 0-631-19267-0​.
  20. 1996: Alone Again – Ethics After Certainty. London: Demos. ​ISBN 1-898309-40-X​.
  21. 1997: Postmodernity and its discontents. New York: New York University Press. ​ISBN 0-7456-1791-3
    (wyd. pol.: Ponowoczesność jako źródło cierpień, Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2000. ​ISBN 83-88807-43-9​)
  22. 1997: O szansach i pułapkach ponowoczesnego świata. Materiały z seminarium profesora Zygmunta Baumana w Instytucie Kultury, jesień 1995 – wiosna 1996. Warszawa: Instytut Kultury, 1997. ​ISBN 83-85323-61-9​.
  23. 1997: (z Romanem Kubickim i Anną Zeidler-Janiszewską) Humanista w ponowoczesnym świecie – rozmowy o sztuce życia, nauce, życiu sztuki i innych sprawach. Warszawa: Zysk i S-ka. ​ISBN 83-7150-313-X​.
  24. 1998: Work, consumerism and the new poor. Philadelphia: Open University Press. ​ISBN 0-335-20155-5
    (wyd. pol.: Praca, konsumpcjonizm i nowi ubodzy. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006. ​ISBN 83-7318-446-5​)
  25. 1998: Globalization: The Human Consequences. New York: Columbia University Press. ​ISBN 0-7456-2012-4
    (wyd. pol.: Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2006. ​ISBN 83-06-02827-9​)
  26. 1999: In Search of Politics. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-2172-4​.
  27. 2000: (pod red. Petera Beilharza) The Bauman Reader. Oxford: Blackwell Publishers. ​ISBN 0-631-21492-5​.
  28. 2000: Liquid Modernity. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-2409-X
    (wyd. pol.: Płynna nowoczesność. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006. ​ISBN 83-08-03847-6​)
  29. 2001: Community. Seeking Safety in an Insecure World. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-2634-3
    (wyd. pol.: Wspólnota. W poszukiwaniu bezpieczeństwa w niepewnym świecie. Wydawnictwo Literackie, 2008)
  30. 2001: The Individualized Society. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-2506-1​.
  31. 2001: (z Keithem Testerem) Conversations with Zygmunt Bauman. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-2664-5
    (wyd. polskie: O pożytkach wątpliwości. Rozmowy z Zygmuntem Baumanem. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2003. ​ISBN 83-88807-27-7​)
  32. 2001: (z Timem May): Thinking Sociologically, 2nd edition. Oxford: Blackwell Publishers. ​ISBN 0-631-21929-3
    (wyd. pol.: Socjologia, Warszawa: Zysk i S-ka. ​ISBN 83-7298-566-9​)
  33. 2002: Society Under Siege. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-2984-9
    (wyd. pol.: Społeczeństwo w stanie oblężenia. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2007. ​ISBN 83-08-03798-4​)
  34. 2003: Liquid Love: On the Frailty of Human Bonds, Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-2489-8
    (wyd. pol.: Razem osobno. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003. ​ISBN 83-08-03702-X​)
  35. 2003: City of fears, city of hopes. London: Goldsmith’s College. ​ISBN 1-904158-37-4​.
  36. 2004: Wasted Lives. Modernity and its Outcasts. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-3164-9
    (wyd. pol.: Życie na przemiał. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2004. ​ISBN 83-08-03797-6​)
  37. 2004: Europe: An Unfinished Adventure. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-3403-6
    (wyd. pol.: Europa – niedokończona przygoda. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005. ​ISBN 83-08-03797-6​)
  38. 2004: Identity: Conversations with Benedetto Vecchi. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-3308-0
    (wyd. pol.: Tożsamość: Rozmowy z Benedetto Vecchim. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2005. ​ISBN 978-83-60083-94-9​)
  39. 2005: Liquid Life. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-3514-8
    (wyd. pol.: Płynne życie. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2007. ​ISBN 978-83-08-03983-0​)
  40. 2006: Liquid Fear. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-3680-2
    (wyd. pol.: Płynny lęk. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2008. ​ISBN 978-83-08-04266-3​)
  41. 2006: Liquid Times: Living in an Age of Uncertainty. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-3987-9
    (wyd. pol.: Płynne czasy. Życie w epoce niepewności. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2007. ​ISBN 978-83-60457-28-3​)
  42. 2006: Moralność w niestabilnym świecie. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha. ​ISBN 83-7015-863-3​.
  43. 2007: Consuming Life. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-4002-8​ (wyd. pol. Konsumowanie życia. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009. ​ISBN 978-83-233-2572-7​)
  44. 2008: Does Ethics Have a Chance in a World of Consumers?. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ​ISBN 978-0-674-02780-0
    (wyd. pol.: Szanse etyki w zglobalizowanym świecie. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2007. ​ISBN 978-83-240-0870-4​)
  45. 2008: Bauman o popkulturze. Wypisy (wybór tekstów z lat 1994–2006). Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. ​ISBN 978-83-60807-31-6​.
  46. 2008: The Art of Life. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-4326-4
    (wyd. pol.: Sztuka życia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2009. ​ISBN 978-83-08-04652-4​)
  47. 2009: Living on Borrowed Time: Conversations with Citlali Rovirosa-Madrazo. Cambridge: Polity. ​ISBN 978-0-7456-4738-8
    (wyd. pol.: Żyjąc w czasie pożyczonym. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2010. ​ISBN 978-83-08-04543-5​)
  48. 2009: (z Romanem Kubickim i Anną Zeidler-Janiszewską) Życie w kontekstach. Rozmowy o tym, co za nami i o tym co przed nami. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. ​ISBN 978-83-61408-77-2​.
  49. 2011: Kultura w płynnej nowoczesności (wraz z filmem na DVD: „Miłość, Europa, świat Zygmunta Baumana”, w reżyserii Krzysztofa Rzączyńskiego). Warszawa: Agora SA, 2011. ​ISBN 978-83-268-0505-9​.
  50. 2011: Collateral Damage: Social Inequalities in a Global Age. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 978-0-7456-5294-8​.
  51. 2011: 44 listy ze świata płynnej nowoczesności. Warszawa: Wydawnictwo Literackie. ​ISBN 978-83-08-04635-7​.
  52. 2013: (z Davidem Lyonem) Liquid Surveillance: A Conversation. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 978-0-7456-6282-4
    (wyd. pol.: Płynna inwigilacja. Rozmowy. Kraków: Wydawnictwo Literackie. ​ISBN 978-83-08-05209-9​)
  53. 2013: Does the Richness of the Few Benefit Us All?. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 978-0-7456-7108-6​.
  54. 2015: (ze Stanisławem Obirkiem) Of God and Man, Cambridge: Polity Press.​ISBN 978-0-7456-9568-6​.
  55. 2015: (ze Stanisławem Obirkiem)On the World and Ourselves, Cambridge: Polity. ISBN 9780745687117.
  56. 2016: Strangers at Our Door. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 978-1-5095-1217-1
    (wyd. pol.: Obcy u naszych drzwi. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016. ​ISBN 978-83-01-18754-5​)
  57. 2017: Retrotopia. Cambridge: Polity Press. ​ISBN 978-1-5095-1531-8
    (wyd. pol.: Retrotopia: Jak rządzi nami przeszłość. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018. ​ISBN 978-83-01-19855-8​)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nauka-Polska.pl – Informacje o osobach związanych z nauką w Polsce. [dostęp 2013-06-28].
  2. a b c d IPN: Dane IPN – katalog funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa (pol.). [dostęp 2018-01-11].
  3. a b c Michał Jędrzejek, Mateusz Burzyk. Wszystkie życia Zygmunta Baumana. „Miesięcznik Znak” (ang.). [dostęp 2018-01-10]. 
  4. Best, Shaun, Zygmunt Bauman : why good people do bad things, London 2016, s. 11, ISBN 978-1-134-79165-1, OCLC 948791175.
  5. a b c d e f g h Piotr Gontarczyk. Towarzysz „Semjon”. Nieznany życiorys Zygmunta Baumana. „Biuletyn IPN”. 6/2006 (66). s. 74–83. 
  6. Michał Cichy, „Przewodnik po królestwie wolności”, Gazeta Wyborcza, 25–26.11.1995.
  7. Piotr Gontarczyk, Nowe kłopoty z historią. Publicystyka z lat 2005–2008, Warszawa 2008, s. 67.
  8. Spętana akademia. Polska Akademia Nauk w dokumentach władz PRL. Materiały partyjne 1950-1986, t. II, red. P. Pleskot, T. P. Rutkowski, Warszawa 2012, s. 331.
  9. P. Gontarczyk, Towarzysz Semjon. Nieznany życiorys Zygmunta Baumana, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, nr 6 (65), czerwiec 2006, dok. 2.
  10. a b Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Professor with a past, „The Guardian”, 28 kwietnia 2007, ISSN 0261-3077 [dostęp 2017-06-14] (ang.).
  11. Michał Jędrzejek, Mateusz Burzyk. Wszystkie życia Zygmunta Baumana. „Miesięcznik Znak”. 752, s. 11, 2018. [dostęp 2018-01-10]. 
  12. a b Michał Jędrzejek, Mateusz Burzyk. Wszystkie życia Zygmunta Baumana. „Miesięcznik Znak”. 752, s. 12, 2018. [dostęp 2018-01-10]. 
  13. Michał Jędrzejek, Mateusz Burzyk. Wszystkie życia Zygmunta Baumana. „Miesięcznik Znak”. 752, s. 13, 2018. [dostęp 2018-01-10]. 
  14. Brown, Archie, The rise and fall of communism, Toronto: Doubleday Canada, 2009, s. 422, ISBN 978-0-385-66272-7, OCLC 404611293.
  15. Bauman, Janina, A dream of belonging my years in postwar Poland, London: Virago, 1988, s. 195, ISBN 978-0-86068-975-1, OCLC 59812793.
  16. a b c d e Michał Jędrzejek, Mateusz Burzyk. Wszystkie życia Zygmunta Baumana. „Miesięcznik Znak”. 752, s. 17, 2018. [dostęp 2018-01-10]. 
  17. Leeds University Library, Zygmunt Bauman (1925–2017), library.leeds.ac.uk [dostęp 2017-02-02] (ang.).
  18. Falk, Avner., Anti-semitism : a history and psychoanalysis of contemporary hatred, Westport, Conn.: Praeger, 2008, ISBN 978-0-313-35384-0, OCLC 649479458.
  19. Adriana Rozwadowska: Profesor Zygmunt Bauman nie żyje. Miał 92 lata. wyborcza.pl, 2017-01-09. [dostęp 2017-01-09].
  20. Barańska 2016 ↓, s. 121.
  21. Barańska 2016 ↓, s. 122-123.
  22. Barańska 2016 ↓, s. 123-127.
  23. Barańska 2016 ↓, s. 128-129.
  24. Barańska 2016 ↓, s. 132-134.
  25. Barańska 2016 ↓, s. 140-141.
  26. Barańska 2016 ↓, s. 144.
  27. Barańska 2016 ↓, s. 147-148.
  28. a b Szacka 2003 ↓, s. 403.
  29. Billig 2005 ↓, s. 135.
  30. Webster 2006 ↓, s. 260.
  31. Cilliers 1998 ↓, s. 138.
  32. Bauman 1996 ↓, s. 26-30.
  33. Andrzej Szahaj, Co to jest postmodernizm?, „Ethos” (33-34), 1996, s. 63-78 [dostęp 2018-09-14].
  34. Brzeziński 2008 ↓, s. 10.
  35. Brzeziński 2008 ↓, s. 14-17.
  36. Lipowicz 2013 ↓, s. 99.
  37. NOP-owcy zakłócili wykład Zygmunta Baumana we Wrocławiu. 15 osób z zarzutami. mmwroclaw.pl, 29 czerwca 2013. [dostęp 6 maja 2014].
  38. Gdańsk: Prof. Zygmunt Bauman na Uniwersytecie Gdańskim. Przyszli członkowie ONR. gdansk.naszemiasto.pl, 18 listopada 2013. [dostęp 6 maja 2014].
  39. Stanisław Obirek, Komu potrzebny jest Zygmunt Bauman, „Nigdy Więcej”, 21, 2014, ISSN 1428-0884.
  40. List prof. Baumana do Dolnośląskiej Szkoły Wyższej. newsweek.pl, 19 sierpnia 2013. [dostęp 6 maja 2014].
  41. a b Zygmunt Bauman odpiera zarzuty o plagiat. wyborcza.pl, 6 kwietnia 2014. [dostęp 6 maja 2014].
  42. Zygmunt Bauman przepisywał Wikipedię. newsweek.pl, 17 kwietnia 2014. [dostęp 6 maja 2014].
  43. Zygmunt Bauman rebuffs plagiarism accusation. THE, 2014-04-03.
  44. Janina Bauman obituary (ang.). theguardian.com. [dostęp 2017-01-19].
  45. Wywiad z Michaelem Sfardem w miesięczniku „Znak”
  46. Lista osób odznaczonych „Medalem 10-lecia Polski Ludowej” (Monitor Polski Rok 1955, Nr 125, Poz. 1624). monitorpolski.gov.pl. [dostęp 4 maja 2014].
  47. Nagroda Nike 2001. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-20].
  48. Univerzita Karlova – Čestné doktoráty (cz.). [dostęp 2010-12-27].
  49. Warszawa. Złoty medal Gloria Artis dla prof. Baumana. e-teatr.pl, 19 listopada 2010. [dostęp 29 czerwca 2011].
  50. The Bauman Institute. About (ang.). baumaninstitute.leeds.ac.uk. [dostęp 2015-12-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zygmunt Bauman, From pilgrim to tourist–or a short history of identity [w:] Stuart Hall, Paul du Gay (red.), Questions of cultural identity, Los Angeles, California: Sage, 2011, s. 18-36.
  • Edyta Barańska, Kultura ponowoczesna w myśli Zygmunta Baumana, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2016.
  • Michael Billig, Banal nationalism, London: SAGE, 1995.
  • Dariusz Brzeziński, DWIE DEKADY ETYKI PONOWOCZESNEJ. ANALIZA KRYTYKI I EWO­LUCJI REFLEKSJI ETYCZNEJ ZYGMUNTA BAUMANA, „Studia Socjologiczne”, 190 (3), 2008, s. 7–42, ISSN 0039-3371 [dostęp 2018-09-14].
  • Paul Cilliers, Complexity and postmodernism: understanding complex systems, London: Routledge, 1998.
  • Markus Lipowicz, Ponowoczesność jako nowa szansa dla Oświecenia, czyli o konieczności przezwyciężenia nowoczesności, „ARGUMENT: Biannual Philosophical Journal”, 3 (1), 2013 [dostęp 2018-09-14].
  • Barbara Szacka, Wprowadzenie do socjologii, Warszawa: Oficyna Naukowa, 2003.
  • Frank Webster, Theories of the information society, wyd. 3, London: Routledge, 2006.

Literatura uzupełniająca o Baumanie[edytuj | edytuj kod]

Literatura anglojęzyczna[edytuj | edytuj kod]

  • 1995: Richard Kilminster, Ian Varcoe (red.), Culture, Modernity and Revolution: Essays in Honour of Zygmunt Bauman. London: Routledge. ​ISBN 0-415-08266-8​.
  • Peter Beilharz, Zygmunt Bauman: Dialectic of Modernity, London: Sage, 2000, ISBN 0-7619-6735-4, OCLC 650084777.
  • 2000: Dennis Smith, Zygmunt Bauman: Prophet of Postmodernity (Key Contemporary Thinkers). Cambridge: Polity Press. ​ISBN 0-7456-1899-5​.
  • Keith Tester, The Social Thought of Zygmunt Bauman, Houndmills, Basingstoke, Hampshire: Palgrave MacMillan, 2004, ISBN 1-4039-1271-8, OCLC 54001609.
  • 2005: Tony Blackshaw, Zygmunt Bauman (Key Sociologists). London/New York: Routledge. ​ISBN 0-415-35504-4​.
  • 2006: Keith Tester, Michael Hviid Jacobsen, Bauman Before Postmodernity: Invitation, Conversations and Annotated Bibliography 1953-1989. Aalborg: Aalborg University Press. ​ISBN 87-7307-738-0​.
  • Bauman Beyond Postmodernity: Conversations, Critiques and Annotated Bibliography 1989-2005, Michael Hviid Jacobsen, Sophia Marshman, Keith Tester, Aalborg: Aalborg University Press, 2007, ISBN 87-7307-783-6, OCLC 227166110.
  • The Contemporary Bauman, Anthony Elliott, Zygmunt Bauman, London: Routledge, 2007, ISBN 0-415-40969-1, OCLC 76937397.
  • 2008: Michael Hviid Jacobsen, Poul Poder (red.), The Sociology of Zygmunt Bauman: Challenges and Critique. London: Ashgate. ​ISBN 0-7546-7060-0​.

Literatura polska[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]