Zygmunt Kamiński (malarz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy grafika. Zobacz też: Zygmunt Kamiński – ujednoznacznienie.
Zygmunt Kamiński
Data i miejsce urodzenia 22 listopada 1888
Warszawa
Data i miejsce śmierci 12 października 1969
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki malarstwo, grafika
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Kawaler I Klasy Orderu Danebroga (Dania)

Zygmunt Kamiński (ur. 22 listopada 1888 w Warszawie, zm. 12 października 1969 tamże) – polski grafik, malarz, pedagog, profesor na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Twórca obowiązującego wzoru godła Rzeczypospolitej Polskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Studia[edytuj | edytuj kod]

Jako uczeń V Gimnazjum Rządowego zapisał się na wieczorne kursy rysunkowe w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, a następnie w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych kształcił się pod kierunkiem Konrada Krzyżanowskiego i Ferdynanda Ruszczyca.

Studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem prof. Józefa Mehoffera kończy ze srebrnym medalem. Wykształcenie uzupełnia w Paryżu w tzw. akademiach prywatnych: (Académie Ranson i Grande Chaumière). Paryskie studia przypadają na czas wielkiego przełomu w sztuce francuskiej. Rozgłos zyskują Henri Matisse i Pablo Picasso. Filippo Tommaso Marinetti publikuje Manifest futuryzmu, a salony „Niezależnych” pokazują kubistów. Zygmunt Kamiński przygląda się i poznaje paryskie trendy, lecz ostatecznie pozostaje wierny polskiej sztuce narodowej.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Wersja Herbu Polski Zygmunta Kamińskiego z 1927
Godło Polski z 1927 autorstwa Zygmunta Kamińskiego na przedwojennej fotografii barwnej

Skala twórczych zainteresowań Zygmunta Kamińskiego była rozległa. Od znaczków pocztowych i banknotów, poprzez monety medale i pieczęcie po monumentalne dekoracje ścienne o treściach symbolicznych i historycznych. Należą do nich ilustracje do powieści: Stefana Żeromskiego (Powieść o Walgierzu Udałym i Wisła), Władysława Reymonta (Chłopi), cykle rodzajowych kompozycji z eksterminacji warszawskiego getta, Syn Marnotrawny, realistyczne studia portretowe. Z własnoręcznie wykonanej przez artystę w 1922 dekoracji plafonu w Teatrze Narodowym pozostały tylko szkice kompozycyjne. Podobnie dekoracje sgraffitowe gmachu Sejmu zachowały się jedynie na starych fotografiach. Zygmunt Kamiński był autorem wzoru godła Polski z 1927 oraz wzoru z okresu PRL. Zaprojektował przedwojenny banknot 50-złotowy.

Znacznie lepiej przetrwały kompozycje sakralne. Spośród 150 projektów dekoracji świątyń w Polsce najważniejsze to: prezbiterium kościoła w Jabłonnie, 40 postaci świętych polskich do ołtarza 1000-lecia Polski w kościele św. Kazimierza w Pruszkowie, obraz olejny św. Jacka w ołtarzu głównym w kaplicy dominikanów na warszawskim Służewie, projekt tablicy ślubowań Jana Kazimierza oraz projekt pomnika kardynała Augusta Hlonda.

Powstały także liczne dzieła we współpracy z żoną artysty, Zofią Trzcińską-Kamińską – rzeźbiarką. Do tej grupy należą: pomnik Tadeusza Kościuszki w Poznaniu, konny pomnik Stefana Czarnieckiego w Czarncy, pomnik bł. Wincentego Kadłubka w Jędrzejowie, płaskorzeźba „Matki Bożej Królowej Polski” na Jasnej Górze. Pokazane na Światowej Wystawie w Paryżu w 1937 – posąg Bolesława Chrobrego oraz złota moneta z głową Chrobrego – zostały wyróżnione złotymi medalami. Wyróżnienia nie otrzymał natomiast plakat Kamińskiego Polacy na IX Olimpiadę 1928, który przedstawiono w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury na igrzyskach olimpijskich w Amsterdamie (1928)[1].

Działalność dydaktyczna[edytuj | edytuj kod]

Drugim nurtem zainteresowań Zygmunta Kamińskiego stała się działalność dydaktyczna, której z czasem wyłącznie się poświęcił. Nabycie sprawnej umiejętności rysowania uważał za konieczny warunek pracy każdego architekta. Był współzałożycielem Wydziału Architektury PW i jego dziekanem w latach 1930–31, 1937–1939 oraz 1945–1946, a w latach 1915–1960 kierownikiem katedry – Zakładu Rysunku Odręcznego. W latach 1950–52 był profesorem ASP w Warszawie. Podczas okupacji współorganizował tajne nauczanie i prowadził zajęcia na kursach Wydziału Architektury. Prace jego studentów były wystawiane na wystawach Wydziału Architektury PW, warszawskiej Zachęty a także w Rzymie, Florencji, Wenecji, Neapolu i Mediolanie. Był twórcą szkoły rysunku architektonicznego i wykształcił kilka pokoleń architektów.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Profesor Zygmunt Kamiński zmarł w Warszawie i został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim (kw. 28).

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

W roku 2017 heraldyk Jerzy Michta opublikował książkę[2] z wynikami swoich badań, które wskazują, że przyjęta w roku 1927 forma godła Polski autorstwa Kamińskiego jest w rzeczywistości kopią wizerunku polskiego orła z plakietki ku czci Ignacego Paderewskiego zaprojektowanej w roku 1924 przez Élisę Beetz-Charpentier[3].

W październiku 2018 roku Andrzej-Ludwik Włoszczyński, powołując się na publikację Jerzego Michty oraz przeprowadzone przez siebie badania stwierdził, że inspiracją Kamińskiego mogła być wyłącznie plakieta Elise Beetz-Charpentier z roku 1924.[4]

W grudniu 2018 roku Aleksander Bąk opublikował kopię umowy z dnia 15. maja 1934 roku, zawartej pomiędzy Mennicą Paryską a medalierką Élisą Beetz-Charpentier.[5] Jego zdaniem stanowi to dowód, że plakieta nie została wyemitowana w roku 1924, lecz dopiero w roku 1934, a teza Jerzego Michty i wnioski sformułowane przez Andrzeja-Ludwika Włoszczyńskiego są niezgodne z prawdą.[6]

Wystawy[edytuj | edytuj kod]

Wystawa Polskich Książek i Drzeworytów, Lipsk
  • 1927 I Międzynarodowa Wystawa Zdobnictwa Książki, Lipsk
  • 1929 Powszechna Wystawa Krajowa, Dział Sztuki, Poznań
  • 1934 Wystawa Polskiej Grafiki Użytkowej Muzeum Artystyczno-Przemysłowe, Praga
  • 1936 Salon Bloku Polskich Artystów Plastyków, Warszawa
  • 1937 Międzynarodowa Wystawa Sztuki i Techniki, Paryż
  • 1938 Wystawa KAGR, Zachęta
  • 1947 Wystawa Prac Polskich Artystów Niezależnych, PW
„1000 lat sztuki polskiej”

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Dzieje życia w pogoni za sztuką, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1975 (przedmowa: J. Zachwatowicz)

Stowarzyszenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1922–1932 Współzałożyciel i członek dwóch stowarzyszeń plastyków warszawskich: „Młoda Sztuka” i „Rytm
  • 1926–1939 Stowarzyszenie Polskich Artystów Grafików „Ryt
  • 1935–1939 KAGR
  • 1935–1939 Blok Zawodowych Artystów Plastyków.

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1925 I nagroda za projekt banknotu 50-złotowego i 20-złotowego, konkurs NBP
II nagroda za projekt banknotu 100-złotowego, konkurs NBP
Medal Złoty na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej, Paryż
  • 1926 I nagroda na konkursie Ministerstwa Poczty i Telegrafu za projekt znaczków 5, 10 i 25 groszowych
  • 1929 Wielki Medal Srebrny na Wystawie Sztuki PWK, Poznań
  • 1935 Złoty Krzyż Zasługi
  • 1936 Kawaler I stopnia Orderu Danebroga
  • 1937 Medal Złoty na Międzynarodowej Wystawie Sztuki i Techniki, Paryż
  • 1938 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski[7]
  • 1948 III nagroda konkursu na projekt godła państwowego
  • 1954 Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1955 Złoty Krzyż Zasługi
  • 1965 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Porada, Olimpijczycy z krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, Kraków 2014, s. 66–68.
  2. Jerzy Michta: Średniowieczny i współczesny Orzeł Biały - godło państwa polskiego w państwowej i terytorialnej heraldyce. Kielce: Wydawnictwo „Herb”, 2017, s. 28-31. ISBN 978-83-937741-1-1. Cytat: Ta dwustronna plakietka ku czci Ignacego Jana Paderewskiego z 1924 roku, znajduje się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie, przekazana jako dar Muzeum Narodowego w 1986 roku.
  3. Wiktor Ferfecki: Godło Polski jest plagiatem?. Rzeczpospolita, 2018-10-29. [dostęp 2018-10-29].
  4. Andrzej-Ludwik Włoszczyński, Dwa w jednym, Orli Dom, 17 października 2018 [dostęp 2018-10-17], Cytat: Raczej trudno, patrząc na oba artefakty, mówić o zbieżności myślenia i przypadkowości, ze względu na zbyt dużą szczegółowość formy orła i jej nietypowość. Inspiracja wydaje się być, w tym układzie, daleko posunięta i o ile forma wykazuje bardzo duże podobieństwo, to już idea stojąca za nią jest w 100% identyczna. Jeżeli dodamy do tego dość ogólnikowe wypowiedzi Kamińskiego na temat inspiracji, bez wskazywania detalicznego tychże, mamy domniemanie graniczącą z pewnością, że tąże inspiracją była wyłącznie plakieta Elise Beetz-Charpentier z roku 1924..
  5. Aleksander Bąk, Dowód prawdy, Jaki Znak Twoj, 5 grudnia 2018 [dostęp 2018-12-05].
  6. Aleksander Bąk, Co ja paczę… — i nie wierzę, Wiem-Jak, 4 grudnia 2018 [dostęp 2018-12-04].
  7. 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej i sztuki” M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 592