Zygmunt Sierakowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy działacza. Zobacz też: Zygmunt Sierakowski (aktor).
Zygmunt Sierakowski
Tablica upamiętniająca w Wilnie

Zygmunt Erazm Gaspar Józef Sierakowski, pseudonim „Dołęga” (ur. 19 maja 1827 w Lisowie koło Maniewicz na Wołyniu, zm. 27 czerwca 1863 w Wilnie) – polski generał, działacz niepodległościowy, dowódca powstania styczniowego na Żmudzi, naczelnik wojenny województwa kowieńskiego[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jako student uniwersytetu petersburskiego prowadził propagandę patriotyczną wśród ludu wiejskiego na Litwie. W maju 1848 schwytany przez Rosjan i skazany za nielegalne przekraczanie granicy rosyjsko-austriackiej na bezterminowe roty aresztanckie w orenburskim korpusie karnym, gdzie odznaczył się zdolnościami i męstwem. W 1856 został mianowany oficerem. W 1859 skończył Akademię Sztabu Generalnego w Petersburgu.

W 1860 powrócił na Litwę jako odznaczony Orderem św. Włodzimierza[2].

Wysłany przez rząd dla badania prawodawstwa wojskowego narodów zachodnich, przyczynił się swoimi projektami do zniesienia kary cielesnej w armii. Tam też należał do kierownictwa konspiracyjnych sfederowanego Koła Oficerów Polskich w Petersburgu, związanego z organizacją czerwonych w Kongresówce. Z ich ramienia w 1861 nawiązał w Paryżu kontakt z Ludwikiem Mierosławskim. Spotykał się z Giuseppe Garibaldim i Aleksandrem Hercenem.

W 1861 został odznaczony Orderem św. Anny III klasy[3][4]., a w lecie 1862 roku poślubił Apolonię Dalewską[5].

W 1863, po wybuchu powstania wziął dymisję z wojska rosyjskiego i z ramienia Rządu Narodowego został naczelnikiem wojennym województwa kowieńskiego. Dowodził 2500-osobowym oddziałem, operującym na Żmudzi, który zorganizował się w lasach pod Rogowem i tamże 6 kwietnia 1863 stoczył pierwszą potyczkę[6].

21 kwietnia pobił Rosjan w pod Ginietyniami. 3 maja wyruszył ze swoim źle uzbrojonym oddziałem w kierunku Kurlandii, gdzie zamierzał przejąć transport broni dostarczany z Wielkiej Brytanii[7] przez Teofila Łapińskiego.

W dniach 7 maja – 9 maja stoczył trzydniową bitwę pod Birżami, zakończoną rozbiciem jego oddziału przez fiński pułk lejbgwardii gen. Jana Ganeckiego. Dostał się do rosyjskiej niewoli. Przed sądem wojennym okazał niezłomny hart ducha. Wbrew zabiegom międzynarodowej opinii publicznej Sierakowski został powieszony 27 czerwca 1863 na pl. Łukiskim w Wilnie. Jego ciało pogrzebano w tajemnicy przed rodzinami.

W zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie znajduje się jego szabla wzorowana na XVII-wiecznej karabeli.

W lipcu 2017 odnaleziono miejsce pochówku generała na Górze Zamkowej w Wilnie. Zwłoki generała ze związanymi z tyłu rękoma udało się rozpoznać dzięki obrączce ślubnej z wygrawerowanymi imionami małżonków oraz datą ślubu[8].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Urodzona w 1864 roku córeczka Apolonii i Zygmunta, została przez Rosjan zesłana razem z matką do Samary, gdzie zmarła w 1866 w wieku 2 lat. Na pamiątkę ojca otrzymała imię Zygmunta.

Jego siostrzenicą była ukraińska aktorka Sofija Tobiłewycz[9].

Przypisy

  1. Organizacja władz powstańczych w roku 1863 [Spis obejmuje Komitet Centralny oraz naczelników wojennych i cywilnych powiatów z województw: mazowieckiego, podlaskiego, lubelskiego, sandomierskiego, krakowskiego, kaliskiego, płockiego, augustowskiego, wileńskiego, kowieńskiego, grodzieńskiego, mińskiego, mohylewskiego, witebskiego, kijowskiego, wołyńskiego, podolskiego oraz z Galicji, Wielkopolski i Prus Zachodnich. AGAD, nr zespołu 245, s. 12.
  2. Maria Janion: Życie pośmiertne Konrada Wallenroda. Warszawa: PIW, 1990, s. 272.
  3. Wiktoria Śliwowska: Zesłańcy polscy w Imperium Rosyjskim w pierwszej połowie XIX wieku. Słownik biograficzny. Warszawa: DiG, 1998, s. 547.
  4. 145. rocznica śmierci przywódcy powstania styczniowego na Żmudzi Zygmunta Sierakowskiego. naukawpolsce.pap.pl, 2008-06-27. [dostęp 2017-07-28].
  5. Stefan Kieniewicz: Sierakowski Zygmunt Erazm Gaspar Józef, pseud. Dołęga (1827–1863). W: Polski Słownik Biograficzny T. XXXVII/1996-1997 [on-line]. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2017-07-28].
  6. Rogów, miasteczko nad rz. Niewiażą w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa 1888.
  7. desant gen. Teofila Łapińskiego
  8. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-07-27].
  9. Фольклористичні та наукові праці, Том 2

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ćwiek Z., Przywódcy powstania styczniowego. Sześć sylwetek, Warszawa 1963.
  • Stefan Kieniewicz, Powstanie Styczniowe, Warszawa 1983.
  • Kronika powstań polskich 1795-1944, Warszawa 1994.
  • Kwaśniewicz W., Dzieje szabli w Polsce , Warszawa 2007. (wyd. III)
  • Stanisław Strumph-Wojtkiewicz, Powstanie Styczniowe, Warszawa 1973.
  • Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934-1939)
  • Tadeusz Prus-Faszczewski. Ostatnie chwile Dołęgi-Sierakowskiego w nieznanym pamiętniku oficera rosyjskiego. „Kurier Literacko-Naukowy”. 51, s. 2, 19 grudnia 1938. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]