Zygmunt Ziembiński

Zygmunt Ziembiński

Data i miejsce urodzenia	1 czerwca 1920 Warszawa
Data i miejsce śmierci	19 maja 1996 Poznań
Profesor nauk prawnych
Specjalność: teoria państwa i prawa
Alma Mater	Uniwersytet Poznański
Doktorat	1950 – nauki prawne Uniwersytet Poznański
Habilitacja	1955 – nauki prawne Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Profesura	1962
Polska Akademia Nauk
Status	członek korespondent
Nauczyciel akademicki
uczelnia	Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Okres zatrudn.	1946–1996
Kierownik
Zakład	Prawniczych Zastosowań Logiki
Okres spraw.	1962–1981
Odznaczenia

Zygmunt Antoni Ziembiński (ur. 1 czerwca 1920 w Warszawie, zm. 19 maja 1996 w Poznaniu) – polski prawnik, profesor nauk prawnych, teoretyk prawa, logik. Wieloletni pracownik naukowy Katedry Teorii i Filozofii Prawa UAM (1946–1996), współzałożyciel tzw. poznańskiej szkoły teorii i filozofii prawa; redaktor naczelny „Ruchu Prawniczego, Ekonomicznego i Socjologicznego” (1991–1996).

Życiorys

Edukacja i kariera naukowa

W 1938 roku ukończył Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie. Studia prawnicze rozpoczął na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, skąd po roku przeniósł się na Wydział Prawa Uniwersytetu Poznańskiego, gdzie ukończył prawo pod kierunkiem Czesława Znamierowskiego (1947). Uzyskał również tytuł magistra filozofii w zakresie socjologii (1949), pod kierunkiem Kazimierza Ajdukiewicza w Katedrze Teorii i Metodologii Nauk Uniwersytetu Poznańskiego.

W 1946 roku związał swoją drogę naukową z Katedrą Teorii i Filozofii Prawa, poczynając od stanowiska asystenta wolontariusza. W 1949 roku, pod kierunkiem Czesława Znamierowskiego uzyskał stopień doktora na podstawie rozprawy pt. Procesy o zniewagę jako problem techniki społecznej. W 1955 roku otrzymał stanowisko docenta na podstawie rozprawy pt. Podłoże sporów sądowych o alimentację dzieci pozamałżeńskich (1954). W 1958 roku odbył studia w Centre Européen Universitare na Uniwersytecie w Nancy. W 1962 otrzymał tytuł profesora, a w 1970 stanowisko profesora zwyczajnego. Od 1962 był kierownikiem Zakładu Prawniczych Zastosowań Logiki, a od 1981 do 1990 kierownikiem Katedry Teorii Państwa i Prawa UAM, której pracownikiem pozostał do końca życia. Pełnił również obowiązki redaktora naczelnego „Ruchu Prawniczego, Ekonomicznego i Socjologicznego” (1991–1996).

W latach 1974–1979 był konsultantem zespołu Rady Legislacyjnej ds. przygotowania projektu ustawy o tworzeniu prawa. W latach 1969–1983 pozostawał członkiem Rady Naukowej Instytutu Państwa i Prawa Polskiej Akademii Nauk, zaś w latach 1969–1983 i 1987–1990 członkiem Komitetu Nauk Prawnych PAN. W latach 1989–1991 był członkiem Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, a od 1991 członkiem Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych, w latach 1991–1993 jako wiceprzewodniczący Sekcji Nauk Humanistycznych. W 1991 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk.

Był członkiem Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, w latach 1962–1968 sekretarzem poznańskiego oddziału Towarzystwa, a w latach 1977–1980 członkiem Zarządu Głównego. Uczestniczył również w pracach Polskiego Towarzystwa Socjologicznego oraz Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk jako członek Komisji Nauk Społecznych. Był członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej (IVR) oraz wiceprzewodniczącym Międzynarodowego Stowarzyszenia Metodologii Prawniczej.

Uczniami Ziembińskiego byli Maciej Zieliński (od 1963), Leszek Nowak (od 1965), Sławomira Wronkowska (od 1966) oraz Stanisław Czepita (od 1978), a także późniejsi politycy i ludzie kultury, między innymi senator Anna Bogucka-Skowrońska (1964), reżyser Filip Bajon (1970) oraz kompozytor Jan A.P. Kaczmarek (1977).

Był autorem około 300 prac naukowych, z których do najważniejszych należą: Logika praktyczna (podstawowy podręcznik, 26 wydań od 1955), Normy moralne a normy prawne (1963), Socjologia jako nauka prawna (1975), Problemy podstawowe prawoznawstwa (1980), Szkice z metodologii szczegółowych nauk prawnych (1983), O pojmowaniu sprawiedliwości (1990), O pojmowaniu pozytywizmu oraz prawa natury (1993), O stanowieniu i obowiązywaniu prawa. Zagadnienia podstawowe (1995).

Rodzina i życie prywatne

Urodził się 1 czerwca 1920 w Warszawie, jego ojciec, również Zygmunt, był doktorem psychologii, kierownikiem Biblioteki Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, zaś matka, Maria Romiszewska była malarką. W 1949 roku ożenił się z Felicją Tomaszewską, późniejszą pracowniczką naukową Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego w Poznaniu, z którą miał córkę Annę.

Podczas II wojny światowej przebywał na Kielecczyźnie, gdzie walczył w Armii Krajowej, a także uczył się na tajnych kompletach. Jesienią 1943 zgłosił się do oddziałów leśnych Armii Krajowej działających w okolicach Częstochowy, gdzie zajmował się głównie szkoleniem. Brał udział w akcjach bojowych oddziału „Pasieka” w ramach 27. Pułku Piechoty Armii Krajowej jako zastępca dowódcy oddziału, podporucznik AK, ps. „Krótki”. Uczestniczył także w ochronie misji „Freston” zrzuconej w styczniu 1945 przez aliantów.

W pierwszych latach powojennych był działaczem Caritas Academica przy duszpasterstwie akademickim oo. dominikanów. Był również działaczem amatorskiego ruchu teatralnego, autorem dramatu Młodzi (1946) wystawionego na deskach Miejskiego Teatru Marionetek w reżyserii Marii D’Alphonse.

Potocznie przez uczniów i współpracowników nazywany był Gandhim, z racji fizycznego podobieństwa do Mahatmy Gandhiego. Przydomek ten był znany i akceptowany przez samego Ziembińskiego.

Odznaczenia i nagrody

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1994)
• Krzyż Armii Krajowej (1975)
• Nagroda indywidualna II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych (1967)
• Nagroda Naukowa Miasta Poznania za „serię publikacji książkowych poświęconych podstawowym zagadnieniom prawa i etyki” (1996)

Upamiętnienie

Od czerwca 2001 działa Fundacja im. Zygmunta Ziembińskiego, której zadaniem jest inicjowanie i wspieranie działalności badawczej w dziedzinie teorii prawa oraz prawniczych zastosowań logiki i metodologii nauk prawnych. W skład zarządu wchodzą Mariusz Piotrowski (prezes), Marzena Kordela (wiceprezes), Marek Smolak (sekretarz), zaś w radzie fundacji zasiadali Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, Maria Zmierczak, Maciej Zieliński, Teresa Rabska oraz Andrzej Gomułowicz.

W maju 2007 Wydział Prawa i Administracji UAM zorganizował sesję naukową „Zygmunt Ziembiński – uczony i nauczyciel”. Jednocześnie ukazała się publikacja Z teorii i filozofii prawa Zygmunta Ziembińskiego, pod redakcją Sławomiry Wronkowskiej-Jaśkiewicz, zawierająca bibliografię jego dorobku naukowego.

W dniu 18 maja 2013, w przeddzień siedemnastej rocznicy śmierci z inicjatywy absolwentów UAM, jednej z auli na parterze Collegium Iuridicum Novum w Poznaniu nadano imię Zygmunta Ziembińskiego. Wmurowano też tablicę pamiątkową ku czci profesora. W uroczystości udział wzięli córka Anna, rektor UAM Bronisław Marciniak oraz najmłodsza absolwentka profesora Ziembińskiego – dr hab. Marzena Kordela. Przesłanie do uczestników nadesłał także laureat Oscara, Jan A.P. Kaczmarek, dawny seminarzysta profesora.

Bibliografia

• Kto jest kim w Polsce 1984. Informator biograficzny, LidiaL. Becela (red.), Warszawa: Wyd. Interpress, 1984, ISBN 83-223-2073-6, OCLC 830254920 . Brak numerów stron w książce
• Nagrody naukowe i stypendia artystyczne i naukowe Miasta Poznania 1991–2001, Celina Baranowska i in. (oprac.), Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2001 . Brak numerów stron w książce
• JaninaJ. Chodera JaninaJ., FeliksF. Kiryk FeliksF. (red.), Słownik biograficzny historii Polski, t. 2, Wrocław • Warszawa • Kraków: Ossolineum, 2005, ISBN 978-83-04-04692-4, ISBN 83-04-04692-X, ISBN 83-04-04857-4 . Brak numerów stron w książce
• PawełP. Grabowski PawełP., Zygmunta Ziembińskiego pierwsze lata w Poznaniu, „Paragraf”, 28, Informator Wydziału Prawa i Administracji UAM, maj 2007 . Brak numerów stron w czasopiśmie
• SławomiraS. Wronkowska-Jaśkiewicz SławomiraS., „Gandhiemu”, „Życie Uniwersyteckie”, 5/2007 (164), s. 12–13 [dostęp 2020-01-08] .
• MagdalenaM. Małecka MagdalenaM., Zygmunt Ziembiński – uczony i nauczyciel. Portret widziany dziś, „Życie Uniwersyteckie”, 7–8/2007 (166/167), s. 10–11 [dostęp 2020-01-08] .
• MaksymilianM. Stanulewicz MaksymilianM., Po naukę do Poznania. Słów kilka o twórcach szkół prawa, „Kronika Miasta Poznania”, 3/2008 (Prawnicy), s. 101–120 .
• KazimierzK. Świrydowicz KazimierzK., Profesor Zygmunt Ziembiński jako obiekt inwigilacji policji politycznej, „Kronika Miasta Poznania”, 3/2008 (Prawnicy), s. 281–289 .

Linki zewnętrzne

• Nagroda Naukowa 1996 [online], Urząd Miasta Poznania [dostęp 2025-11-19] .
• Gazeta Wyborcza: Zygmunt Ziembiński. Wspomnienie (1920-1996), Caritas Polska [zarchiwizowane 2007-11-10] .