Województwo podlaskie

From Wikipedia
Jump to: navigation, search
Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: inne województwa podlaskie.
województwo podlaskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa podlaskiego Flaga województwa podlaskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-PD
TERYT 20
Stolica Białystok
Wojewoda Bohdan Józef Paszkowski
Marszałek Jerzy Leszczyński
Powierzchnia 20 187,02 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

1 187 587[1]
• gęstość 58,8 os./km²
Urbanizacja 60,32%
Tablice rejestracyjne B
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Mickiewicza 3
15-213 Białystok
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Wyszyńskiego 1
Białystok
Podział administracyjny
Liczba miast na prawach powiatu 3
Liczba powiatów 14
Liczba gmin miejskich 13
Liczba gmin miejsko-wiejskich 25
Liczba gmin wiejskich 80
Położenie na mapie Polski
Podlaskie in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Siedzibą władz województwa jest Białystok. Na dzień 30 czerwca 2016 województwo miało 1,2 mln mieszkańców[2]. Obejmuje obszar 20 187,02 km².

Historia[edit]

Województwa z lat 1975-1998 z granicą obecnego województwa podlaskiego

Województwo podlaskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiskami Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.

Geografia[edit]

Podlaskie mapa.png

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski[3].

Położenie administracyjne[edit]

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[4]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzne[edit]

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej. Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy, gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej.

Położenie historyczne[edit]

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

(większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego)

(powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski)

(większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)

(część powiatu siemiatyckiego)

Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia - części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski).[potrzebny przypis]

Topografia[edit]

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 237 km, to jest 2°07′50″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 170 km, co w mierze kątowej daje 2°32′29″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Najwyższym punktem jest wierzchołek Rowelskiej Góry – 298 m n.p.m.

Klimat[edit]

Klimat w porównaniu z innymi regionami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane „polskim biegunem zimna”. Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7 °C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5 °C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5 °C); amplitudy temperatur powyżej 23 °C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190-205 dni.[potrzebny przypis]

Podział administracyjny[edit]

Województwo podlaskie jest podzielone na 14 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu.

Podział administracyjny Powierzchnia
(km²)
Ludność
(30 czerwca 2014)[2]
Siedziba Miasta Liczba gmin
Miasta na prawach powiatu
POL Białystok formal COA.svg Białystok 102 296.310 1
POL Suwałki COA.svg Suwałki 65 69.543 1
POL Łomża COA.svg Łomża 33 62.716 1
Powiaty
POL powiat białostocki COA.svg powiat białostocki 2,985 145.874 Białystok * Łapy, Czarna Białostocka, Wasilków, Choroszcz, Supraśl, Zabłudów, Tykocin, Suraż, Michałowo 15
POL powiat sokólski COA.svg powiat sokólski 2,054 69.002 Sokółka Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Krynki 10
POL powiat bielski (województwo podlaskie) COA.svg powiat bielski 1,385 56.259 Bielsk Podlaski Brańsk 8
POL powiat wysokomazowiecki COA.svg powiat wysokomazowiecki 1,288 57.997 Wysokie Mazowieckie Ciechanowiec, Czyżew, Szepietowo 10
POL Powiat augustowski COA.svg powiat augustowski 1,658 58.998 Augustów Lipsk 7
POL powiat łomżyński COA.svg powiat łomżyński 1,354 51.363 Łomża * Nowogród, Jedwabne 9
POL powiat grajewski COA.svg powiat grajewski 967 48.228 Grajewo Szczuczyn, Rajgród 6
POL powiat siemiatycki COA.svg powiat siemiatycki 1,460 45.817 Siemiatycze Drohiczyn 9
POL powiat hajnowski COA.svg powiat hajnowski 1,624 44.322 Hajnówka Kleszczele 9
POL powiat zambrowski COA.svg powiat zambrowski 733 44.250 Zambrów 5
POL powiat moniecki COA.svg powiat moniecki 1,382 41.439 Mońki Knyszyn, Goniądz 7
POL powiat kolneński COA.svg powiat kolneński 940 39.068 Kolno Stawiski 6
POL powiat suwalski COA.svg powiat suwalski 1,307 35.870 Suwałki * 9
Coats of arms of None.svg powiat sejneński 856 20.531 Sejny 5
* nie zalicza się powiatu ziemskiego

Urbanizacja[edit]

Białystok – fragment rynku z fontanną
Suwałki – resursa obywatelska
Łomża – panorama od strony Narwi
Augustów – kamienica w rynku
Bielsk Podlaski – ratusz
Zambrów – park nad zalewem
Grajewo – centrum miasta

W województwie podlaskim jest 40 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Podkreślone zostały siedziby powiatów ziemskich, a wytłuszczone miasta na prawach powiatu.

Liczba ludności według stanu z dnia 30 czerwca 2016 r[2]. Przy niektórych miastach podano więcej niż jedną krainę historyczną, gdyż nie ma ściśle określonych granic krain lub istnieją różne nazwy określające w przybliżeniu te same tereny.

Lp. Miasto Ludność
{30 czerwca 2016)
Powierzchnia
(km²)
Kraina historyczna
1. POL Białystok formal COA.svg Białystok 296.310 102 Podlasie
2. POL Suwałki COA.svg Suwałki 69.543 65,50 Suwalszczyzna
3. POL Łomża COA.svg Łomża 62.716 32,71 Mazowsze
4. POL Augustów COA.svg Augustów 30.394 80,93 Podlasie/Suwalszczyzna
5. POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk Podlaski 25.938 26,88 Podlasie
6. POL Zambrów COA.svg Zambrów 22.219 19,02 Mazowsze
7. POL Grajewo COA.svg Grajewo 22.181 18,93 Mazowsze
8. POL Hajnówka COA.svg Hajnówka 21.185 21,29 Podlasie
9. POL Sokółka COA.svg Sokółka 18.510 18,61 Podlasie
10. POL Łapy COA.svg Łapy 15.786 11,90 Podlasie
11. POL Siemiatycze COA.svg Siemiatycze 14.652 36,25 Podlasie
12. POL Wasilków COA.svg Wasilków 10.781 28,15 Podlasie
13. POL Kolno COA.svg Kolno 10.464 25,08 Mazowsze
14. POL Mońki COA.svg Mońki 10.145 7,66 Podlasie
15. POL Czarna Białostocka COA.svg Czarna Białostocka 9.511 14,28 Podlasie
16. POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie 9.427 15,24 Podlasie
17. POL Choroszcz COA.svg Choroszcz 5.818 16,79 Podlasie
18. POL Dąbrowa Białostocka COA.svg Dąbrowa Białostocka 5.697 22,64 Podlasie
19. POL Sejny 1 COA.svg Sejny 5.554 4,49 Suwalszczyzna
20. Ciechanowiec herb.svg Ciechanowiec 4.753 26,01 Podlasie
21. POL Supraśl COA.svg Supraśl 4.643 5,68 Podlasie
22. POL Brańsk COA.svg Brańsk 3.800 32,43 Podlasie
23. POL Szczuczyn COA.svg Szczuczyn 3.442 13,23 Mazowsze
24. POL gmina Michałowo COA.svg Michałowo 3.107 2,15 Podlasie
25. POL Knyszyn COA.svg Knyszyn 2.844 23,68 Podlasie
26. POL Czyżew COA.svg Czyżew 2.639 5,23 Mazowsze
27. POL Zabłudów COA (IV - 14 - 90).svg Zabłudów 2.497 14,30 Podlasie
28. POL Krynki COA.svg Krynki 2.470 3,85 Podlasie
29. POL Lipsk COA.svg Lipsk 2.411 4,97 Suwalszczyzna
30. Stawiski Herb.svg Stawiski 2.303 13,28 Mazowsze
31. POL gmina Szepietowo COA.svg Szepietowo 2.254 1,96 Podlasie/Mazowsze
32. POL Suchowola COA.svg Suchowola 2.222 25,95 Podlasie
33. POL Nowogród COA.svg Nowogród 2.171 20,55 Mazowsze
34. POL Drohiczyn COA.svg Drohiczyn 2.055 15,68 Podlasie
35. Tykocin Herb.svg Tykocin 2.002 28,96 Podlasie
36. POL Goniądz COA.svg Goniądz 1.862 4,28 Podlasie
37. POL Jedwabne COA.svg Jedwabne 1.653 11,47 Mazowsze
38. POL Rajgród COA.svg Rajgród 1.609 35,18 Podlasie/Suwalszczyzna
39. POL Kleszczele COA.svg Kleszczele 1.308 46,71 Podlasie
40. POL Suraż COA.svg Suraż 988 33,86 Podlasie

Demografia[edit]

Piramida płci i wieku – dane z 30 czerwca 2007[5]

Według danych z 30 czerwca 2016 r. województwo miało 1 187 587 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski[2].

Dane z 30 czerwca 2016 r.[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 1 187 587 100 608 731 51 578 856 49
powierzchnia 20 187,01 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
59 30 29

Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6).

Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu:

Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)[potrzebny przypis], w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

Religia[edit]

Administracja i polityka[edit]

Pieczęć woj. podlaskiego

Samorząd wojewódzki[edit]

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Administracja państwowa[edit]

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podlaski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok[6], gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży[7].

Gospodarka[edit]

Odsetek pracujących według grup sekcji PKD2007 w powiatach województwa w 2012 roku

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 36,1 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw[8].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski[9].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw[10].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 69,1 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 14,7% do aktywnych zawodowo[11].

Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw[12].

Fauna i flora[edit]

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podlaskim lasy obejmowały powierzchnię 618,4 tys. ha, co stanowiło 30,6% jego powierzchni. 32,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[13].

W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory.[potrzebny przypis] Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

Ochrona środowiska[edit]

Na terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.

Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.

Parki narodowe:

  1. Białowieski Park Narodowy
  2. Biebrzański Park Narodowy
  3. Narwiański Park Narodowy
  4. Wigierski Park Narodowy

Parki krajobrazowe:

  1. Suwalski Park Krajobrazowy
  2. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
  3. Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

Transport[edit]

Drogowy[edit]

Nauka i oświata[edit]

Uczelnie publiczne (alfabetycznie)[edit]

Uczelnie niepubliczne[edit]

Seminaria duchowne[edit]

Bezpieczeństwo publiczne[edit]

W województwie podlaskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Białymstoku i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[14].

Historia[edit]

Województwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513-1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816-1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.

Wiek XX[edit]

Polska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita

II wojna światowa

II Rzeczpospolita

I wojna światowa

Wiek XIX[edit]

Imperium rosyjskiego

Królestwo Polskie (kongresowe)

Księstwo Warszawskie

Królestwo Prus

Wiek XI – Wiek XVIII[edit]

Korona Królestwa Polskiego

Wielkie Księstwo Litewskie

Królestwo Polskie

Księstwo Halicko-Wołyńskie

Wiek X[edit]

Przypisy

  1. http://www.polskawliczbach.pl/podlaskie, w oparciu o dane GUS.
  2. a b c d e Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2016 r.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  5. GUS. Rocznik demograficzny 2008, s. 545.
  6. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  7. (§9. Statut PUW w Białymstoku) Zarządzenie Nr 55/09 Wojewody Podlaskiego z dnia 19 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2009 r., Nr 128, poz. 1437).
  8. Rocznik Statystyczny Województw 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-01-12, s. 625. ISSN 1230-5820.
  9. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 58-59, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  10. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099).
  11. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  12. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-08]. s. 15.
  13. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.
  14. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].

Linki zewnętrzne[edit]