Fiodor Tołbuchin
![]() Marszałek Fiodor Tołbuchin | |
Pełne imię i nazwisko |
Fiodor Iwanowicz Tołbuchin |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
4 czerwca?/16 czerwca 1894 |
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1914–1918 (Armia Imperium Rosyjskiego) |
Siły zbrojne | |
Stanowiska |
dowódca: 57 i 68 Armii, |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Carskie: |
Fiodor Iwanowicz Tołbuchin (ros. Фёдор Иванович Толбухин; ur. 4 czerwca?/16 czerwca 1894 we wsi Androniki, zm. 17 października 1949 w Moskwie) – oficer Armii Imperium Rosyjskiego, radziecki dowódca wojskowy, marszałek Związku Radzieckiego (1944), Bohater Związku Radzieckiego (1965, pośmiertnie), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2. kadencji (1946–1949).
Życiorys[edytuj | edytuj kod]
Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]
Urodził się 16 czerwca 1894 we wsi Androniki w guberni jarosławskiej (ob. obwód jarosławski) w rodzinie chłopskiej. Ukończył szkołę parafialną i szkołę ziemską. W 1912 ukończył prywatną szkołę w Sankt Petersburgu i tam pracował jako księgowy.
I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]
Na początku I wojny światowej został powołany do wojska, służył jako motocyklista, a następnie został wysłany na naukę do szkoły chorążych. W 1915 został skierowany na Front Południowo-Zachodni, gdzie dowodził kompanią, a następnie batalionem. Za zasługi bojowe na froncie został odznaczony Orderem Świętej Anny i Orderem Świętego Stanisława.
Po rewolucji październikowej został wybrany na przewodniczącego pułkowego komitetu. Wojnę zakończył w randze sztabskapitana. W 1918 został zdemobilizowany.
Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]
Wkrótce wstąpił do Armii Czerwonej i służył jako tzw. wojenspec. Od sierpnia 1918 komendant Komisariatu Wojskowego.
W 1919 ukończył szkołę służby sztabowej i brał udział w wojnie domowej jako młodszy pomocnik szefa sztabu dywizji piechoty na Froncie Północnym i Froncie Zachodnim. W 1921 uczestniczył w tłumieniu powstania w Kronsztadzie, a następnie w działaniach zbrojnych przeciwko Finom i Karelom w Karelii.
W 1927 i 1930 ukończył kursy doskonalenia dowódców, a w 1934 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego. Zajmował stanowisko szefa sztabu dywizji piechoty, a od czerwca 1934 szefa sztabu korpusu piechoty. Od września 1937 dowodził dywizją piechoty na Ukrainie. W od lipca 1938 do sierpnia 1941 był szefem sztabu Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego.
Od 1938 członek partii komunistycznej WKP(b).
II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]
W czerwcu 1940, wraz z wprowadzeniem zmian stopni w Armii Czerwonej, przyznano mu stopień generała majora.
Od sierpnia do grudnia 1941 był szefem sztabu Frontu Zakaukaskiego, od grudnia 1941 do stycznia 1942 – szef sztabu Frontu Kaukaskiego, a od stycznia do marca 1942 – szef sztabu Frontu Krymskiego. W okresie maj – lipiec 1942 – zastępca dowódcy Stalingradzkiego Okręgu Wojskowego.
Od lipca 1942 do stycznia 1943 był dowódcą 57 Armii w bitwie stalingradzkiej, a od lutego 1943 do marca 1943 dowódcą 68 Armii na Froncie Północno-Zachodnim. Następnie szef sztabu wielu frontów i dowódca Frontu Południowego oraz 4 i 3 Frontu Ukraińskiego, które wkroczyły na Ukrainę, do Rumunii, Bułgarii, Węgier i Austrii.
Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]
Po wojnie był głównodowodzącym Południowej Grupy Wojsk na terytorium Rumunii i Bułgarii. Od 1947 dowódca Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego. Deputowany Rady Najwyższej ZSRR 2. kadencji (1946–1949). Zmarł na zawał serca 17 października 1949, w wieku 55 lat. Jego ciało zostało skremowane, a urnę z prochami umieszczono pod murem kremlowskim na Placu Czerwonym w Moskwie.
Dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 7 maja 1965, jako wybitny dowódca wojskowy ZSRR, marsz. Fiodor Iwanowicz Tołbuchin pośmiertnie otrzymał tytuł Bohatera Związku Radzieckiego.
Awanse[edytuj | edytuj kod]
- sztabskapitan – 1918
- kombrig – 28 listopada 1935 [dowódca brygady, ranga istniejąca od 22 września 1935 do 7 maja 1940]
- komdiw – 15 lipca 1938 [dowódca dywizji]
- generał major – 4 czerwca 1940
- generał porucznik – 19 stycznia 1943
- generał pułkownik – 28 kwietnia 1943
- generał armii – 21 września 1943
- marszałek Związku Radzieckiego – 12 września 1944
Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]
- Medal „Złota Gwiazda” Bohatera Związku Radzieckiego (7 maja 1965, pośmiertnie)
- Order „Zwycięstwo” (26 kwietnia 1945)
- Order Lenina – dwukrotnie (1944, 1945)
- Order Czerwonego Sztandaru – trzykrotnie (1922, 1944)
- Order Suworowa I klasy – dwukrotnie (1943, 1944)
- Order Kutuzowa I klasy (1943)
- Order Czerwonej Gwiazdy (1938)
- Medal „Za obronę Stalingradu”
- Medal „Za zdobycie Budapesztu”
- Medal „Za zdobycie Wiednia”
- Medal „Za wyzwolenie Belgradu”
- Medal „W upamiętnieniu 800-lecia Moskwy”
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „XX lat Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej”
- Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty”
- Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie)
- Order św. Stanisława (Imperium Rosyjskie)
- Bohater Bułgarskiej Republiki Ludowej (Bułgaria)
- Order Georgi Dimitrowa (Bułgaria)
- Order za Odwagę (Bułgaria)
- Order Narodowego Bohatera Jugosławii (Jugosławia)
- Order Zasługi Węgierskiej Republiki Ludowej I Klasy (Węgry)
- Order Wolności (Węgry)
- Wielki Oficer Legii Honorowej (Francja)
Bibliografia[edytuj | edytuj kod]
- Bolesław Potyrała , Hieronim Szczegóła , Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Zielona Góra: Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, 1997, ISBN 83-86832-23-1, OCLC 835148265 .
- Bolesław Potyrała , Władysław Szlufik , Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940–1991, Częstochowa: WSP, 2001, ISBN 83-7098-662-5, OCLC 831020923 .
- Mała Encyklopedia Wojskowa, t. III, Wyd. MON, Warszawa 1971
- Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
- (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
- (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
- (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa
- (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 26, s. 45, Moskwa 1969-1978
- (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
- Фёдор Иванович Толбухин – Герои страны (ros.)
- Фёдор Иванович Толбухин – Проект ХРОНОС (ros.)
- Генерал армии Махмут Гареев, доктор исторических наук – Маршал Толбухин, Красная звезда 2000. redstar.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-12-23)]. (ros.).
- Wyżsi dowódcy Związku Radzieckiego. b2386828.msk.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-01)]. (ros.).
- Absolwenci Akademii Wojskowej im. M. Frunzego
- Rosyjscy Bohaterowie Związku Radzieckiego
- Bohaterowie Ludowej Republiki Bułgarii
- Czerwoni (wojna domowa w Rosji)
- Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR
- Marszałkowie Związku Radzieckiego
- Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru
- Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy
- Odznaczeni Orderem Georgi Dimitrowa
- Odznaczeni Orderem Kutuzowa
- Odznaczeni Orderem Lenina
- Odznaczeni Orderem Suworowa
- Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętej Anny
- Odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry)
- Odznaczeni Orderem Zwycięstwa
- Bohaterowie narodowi Jugosławii
- Pochowani na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim
- Uczestnicy I wojny światowej (Imperium Rosyjskie)
- Radzieccy dowódcy armii w II wojnie światowej
- Wielcy Oficerowie Legii Honorowej
- Oficerowie Imperium Rosyjskiego
- Urodzeni w 1894
- Zmarli w 1949
- Dowódcy Południowej Grupy Wojsk
- Dowódcy Frontu Południowego
- Oficerowie dowództwa 3 Frontu Ukraińskiego
- Dowódcy 4 Frontu Ukraińskiego