Henri de Saint-Simon
![]() | |
Pełne imię i nazwisko |
Claude Henri de Rouvroy, comte de Saint-Simon |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
17 października 1760 |
Data i miejsce śmierci |
19 maja 1825 |
Zawód, zajęcie |
ekonomista |
Narodowość |
Henri de Saint-Simon, właśc. Claude Henri de Rouvroy, comte de Saint-Simon (ur. 17 października 1760 w Paryżu, zm. 19 maja 1825 tamże) – francuski historyk, filozof, ekonomista, wolnomularz, industrialista i socjalista utopijny.
Życiorys[edytuj | edytuj kod]
Urodził się w starej arystokratycznej rodzinie. Jego dalekim krewnym był książę Saint-Simon, Louis de Rouvroy. W młodym wieku uczył go Jean d’Alembert oraz Jean-Jacques Rousseau. W wieku siedemnastu lat wziął udział w rewolucji amerykańskiej. W trakcie bitwy o archipelag Les Saintes w kwietniu 1782 roku wpadł do niewoli i został uwięziony na Jamajce. Przebywał tam aż do końca rewolucji amerykańskiej w 1783 roku, po czym wrócił do Francji jeszcze tego samego roku. Podczas rewolucji francuskiej zrzekł się tytułów arystokratycznych i przyjął nazwisko Bonhomme. Dorobił się majątku na spekulacji ziemią skonfiskowaną duchowieństwu przez władze rewolucyjne. Oskarżony o działalność kontrrewolucyjną wkrótce został aresztowany przez jakobinów i skazany na śmierć. Po obaleniu rządów jakobinów został ułaskawiony, jednakże utracił cały majątek w niejasnych okolicznościach procesu sądowego oraz oszustwa wspólnika. W 1801 roku poślubił Alexandrine-Sophie de Bawr, z którą prowadził salon literacki. Był pomysłodawcą przekopania kanału łączącego Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym. Jego sekretarzem był historyk Jacques Augustin Thierry.
Poglądy[edytuj | edytuj kod]
- Osobny artykuł:
Według Tatarkiewicza, będąc uczniem d’Alemberta był ogniwem łączącym pozytywizm XVIII wieku i XIX wieku (zainspirował twórczość Comte'a). Reprezentował pogląd iż najpewniejszą drogą do uszczęśliwienia ludzkości jest nauka, rozumiana nie jako czysta teoria lecz narzędzie reformy świata, a także przemysł[1]. Twierdził, że należy dążyć do stworzenia nowego społeczeństwa rządzonego przez ludzi pracy, bankierów i techników. Władza dyktatorska miała spoczywać w rękach fachowców. Tępieniu podlegać miało próżniactwo, dzięki czemu rozwijać mogłoby się tzw. bogactwo ogólne, czyli poprawa sytuacji konkretnych ludzi (np. nie byłoby biedaków). Żądał zniesienia prawa do dziedziczenia dóbr.
Społeczeństwo w wizji Saint-Simona było bezkonfliktowe. Dzieliło się na 3 klasy:
- naukowców (odpowiedzialnych za rozwój nauki, pracowali na rzecz pozostałych klas)
- posiadających (mieli się zajmować finansowaniem naukowców, pełnili też rolę regulacyjną w społeczeństwie)
- pozostałych (ich zadaniem była praca, mieli też respektować władzę)
Kolejnym klasom odpowiadały różne rodzaje władzy:
- władza duchowa znajdowała się w rękach uczonych przyrodników, fizyków czy filologów oraz artystów tworzących akademię; odrzucał natomiast jako nieprzydatnych w tej dziedzinie prawników i filozofów
- władza świecka – w rękach posiadaczy (przemysłowców), którzy są „z natury rzeczy kierownikami i przedstawicielami większości”
- władza wybierania (mianowania) – w rękach wszystkich ludzi
Uznawał podobieństwo zjawisk społecznych do fizjologicznych. Co za tym idzie, utożsamiał nauki społeczne z naukami fizjologicznymi.
Zdaniem Saint-Simona świat dzieli się na Europę i resztę (w tym podziale odwołuje się do Biblii – do Abla i Kaina). Właściwie dla autora światem jest tylko Europa, która dzieli się jeszcze na światy o różnym stopniu doskonałości – świat angielski, włoski, francuski i niemiecki. Opowiadał się za utworzeniem Parlamentu Europejskiego jako warunku federacji państw kontynentu europejskiego. Tym samym uznawany jest za jednego z prekursorów idei wspólnotowych w Europie.
Zdaniem Saint-Simona powinna zostać stworzona Rada Newtona, w której skład wchodziliby naukowcy. Ich zadaniem miało być sprawowanie władzy zwierzchniej nad światem. Owi naukowcy mieliby być otoczeni kultem niemal boskim – na ich cześć w każdym mieście świata powinny być budowane świątynie-mauzolea.
Według Saint-Simona, wszyscy ludzie powinni dążyć do rozwoju. Na tych, którzy działają na niekorzyść postępu, powinny być nakładane kary.
U Saint-Simona pojawiają się także postulaty równych praw dla wszystkich, a także praw wyborczych dla kobiet.
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
- ↑ Władysław Tatarkiewicz: Historia Filozofii. T. 3: Filozofia XIX wieku. [dostęp 2016-08-28]. (pol.).
- ISNI: 0000000122836341
- VIAF: 19683998
- ULAN: 500277540
- LCCN: n82106177
- GND: 118604937
- NDL: 00455158
- LIBRIS: 97mps6dt1kd5vzv
- BnF: 11923405t
- SUDOC: 027119106
- SBN: CFIV026301
- NLA: 35472202
- NKC: skuk0004964
- DBNL: sain006
- BNE: XX991214
- NTA: 068265824
- BIBSYS: 90594823
- CiNii: DA01126933
- Open Library: OL986319A
- PLWABN: 9810584869005606
- NUKAT: n97087178
- J9U: 987007267304705171
- PTBNP: 108027
- LNB: 000046952
- NSK: 000078145
- BNA: 000026183
- CONOR: 8703843
- ΕΒΕ: 117310
- BLBNB: 000338534
- KRNLK: KAC2018I8048
- LIH: LNB:Jsl;=B5
- WorldCat: lccn-n82106177
- PWN: 3971237
- Britannica: biography/Henri-de-Saint-Simon
- Universalis: saint-simon-et-saint-simonisme
- БРЭ: 3656126
- NE.se: henri-de-saint-simon
- SNL: Henri_de_Rouvroy_de_Saint-Simon
- VLE: claude-henri-de-saint-simon
- Catalana: 0057919
- DSDE: Henri_de_Saint-Simon
- identyfikator w Hrvatska enciklopedija: 54092
- Francuscy myśliciele polityczni
- Francuscy filozofowie XIX wieku
- Francuscy historycy
- Filozofowie nowożytni
- Filozofowie francuskojęzyczni
- Francuscy filozofowie XVIII wieku
- Francuscy wolnomularze
- Utopijni socjaliści
- Francuscy socjaliści
- Urodzeni w 1760
- Zmarli w 1825
- Filozofowie i teoretycy społeczni
- Ludzie urodzeni w Paryżu