Kompleks pomnikowy Maarjamäe
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() Kompleks pomnikowy: widok na obelisk pamięci Floty Bałtyckiej i plac z trybunami i dawnym wiecznym ogniem | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowość | |
Data budowy |
1960–1975 |
Położenie na mapie Tallinna ![]() | |
Położenie na mapie Estonii ![]() | |
![]() |
Kompleks pomnikowy Maarjamäe (est. Maarjamäe mälestusväli) – kompleks pomnikowy w Tallinnie, w dzielnicy Pirita, pomiędzy szosą Pirita tee a brzegiem Morza Bаłtyckiego, wzniesiony w latach 1960–1975.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwszym elementem pomnika był wzniesiony w 1960 r. obelisk upamiętniający przebazowanie okrętów Floty Bałtyckiej z portu w Rewlu (Tallinnie) do Kronsztadu, przed wkroczeniem Niemców do Estonii w kwietniu 1918 r. (w historiografii radzieckiej Marsz Lodowy Floty Bałtyckiej)[1]. Autorami monumentu byli Mart Port i Lembit Tolli[1]. W 1965 r. władze Estońskiej SRR postanowiły rozbudować kompleks pomnikowy, tworząc z niego upamiętnienie estońskich bolszewików, którzy w latach 1918–1920 stoczyli przegraną walkę o ustanowienie systemu radzieckiego w Estonii[1]. Projekt pomnika wybrano drogą konkursu, który wygrała praca Allana Murdmaa i Anttiego Vaarika[1]. Rozbudowa kompleksu trwała do 1975 r.[1]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/%D0%93%D0%B8%D0%B1%D0%BD%D1%83%D1%89%D0%B8%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8.jpg/220px-%D0%93%D0%B8%D0%B1%D0%BD%D1%83%D1%89%D0%B8%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8.jpg)
W Estońskiej SRR architekci mieli znacznie więcej swobody twórczej niż w innych republikach radzieckich i stało się to widoczne również w przypadku kompleksu Maarjamäe. Autorzy zwycięskiego projektu stworzyli dzieło abstrakcyjne, świadomie rezygnując nie tylko z radzieckiej symboliki państwowej, ale też z powszechnych przy podobnych realizacjach obrazów i symboli heroizmu czy żałoby, pozostawiając odbiorcy swobodę interpretacji[1]. Całość wpisano natomiast w miejscowy pejzaż wzgórz i wybrzeża Bałtyku, tworząc jedną kompozycję z naturalnym krajobrazem[1].
Kompleks składa się z kilku elementów przestrzennych. Obok obelisku z 1960 r. urządzono ceremonialną przestrzeń z trybunami i wiecznym ogniem. Z tak wyznaczonego placu rozciąga się widok na Zatokę Tallińską[2]. Na kamiennej ścianie za wiecznym ogniem znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca grzejące się nad ogniem dłonie[2]. Od placu z trybunami odchodzi ścieżka, która przecina się z drugą, wiodącą od wybrzeża ku kamiennej bramie. Bramę domyka rzeźba przedstawiająca zranione, ginące ptaki, zamknięte między dwiema dolomitowymi ścianami[3], symbolicznie odchodzące w przeszłość i pamięć[2]. Przejście to prowadzi na cmentarz wojskowy – ku zbiorowym mogiłom żołnierzy radzieckich poległych w walkach w Estonii w 1944 r. W miejscu tym znajdował się wcześniej niemiecki cmentarz wojskowy, zniszczony w okresie radzieckim i odrestaurowany w 2018 r.[4][3]
Po 1980 r. zespół uzupełniono o jeszcze jeden element – rzeźbę w formie otwartego mostu zwodzonego, położoną bezpośrednio nad morzem, za rozszerzoną Pirita tee, której poszerzenie odsunęło cały kompleks od wybrzeża[1].
Zespół pomnikowy miał być dalej rozbudowywany o kolejne elementy w kierunku wschodnim (docelowo miał obejmować trzykrotnie większą powierzchnię[5]), nigdy nie został jednak ukończony[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%83%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%8F.jpg/220px-%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%83%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%8F.jpg)
W ZSRR w części pomnika z trybunami i wiecznym ogniem odbywały się oficjalne uroczystości[4]. Po upadku ZSRR temat pomnika, jego możliwej rozbiórki lub przekształcenia był kilkakrotnie podejmowany w debacie publicznej[1]. W 2006 r. władze Tallinna sugerowały ustawienie naprzeciw kompleksu 21-metrowej figury bohatera estońskiej mitologii Kalevipoega. Sprzeciwiali się temu estońscy artyści, swojego dzieła bronił również Allan Murdmaa[1]. W 2018 r. minister sprawiedliwości Estonii zapowiedział rozbiórkę kompleksu z uwagi na zły stan techniczny kamiennych trybun, jednak ponownie w obronie kompleksu wystąpiło środowisko twórców i historyków sztuki[1]. Dyskusje o zespole pomnikowym Maarjamäe w znacznej mierze wygasły, gdy w sierpniu 2018 r. w niewielkiej odległości od niego, na północ, ustawiono nowy Memoriał Ofiar Komunizmu[1][6]. Według estońskiej badaczki i muzealniczki Anni Martin pomnik od dawna nie niesie za sobą ideologicznego przekazu, który byłby aktywnie odczytywany przez odwiedzające go osoby[5].
Obiekt wpisany jest do rejestru zabytków Estonii[7], jednak jego stan techniczny w 2020 r. był bardzo zły[4]. Władze Tallinna wyrażały chęć przeprowadzenia remontu kompleksu, o ile zostanie rozstrzygnięta kwestia jego przynależności – grunt pod pomnikiem pozostaje własnością państwa[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m Dmitrij Sołowjow , Гид по советской архитектуре Таллина [online], Strelka Mag [dostęp 2021-05-07] (ros.).
- ↑ a b c Мемориальный ансамбль Маарьямяэ [online], www.tallinn.ee [dostęp 2021-05-07] (ros.).
- ↑ a b c Артур Тюленев | ERR , Мемориал на Маарьямяэ – крупнейший образец ландшафтной советской архитектуры в Эстонии [online], ERR, 16 lutego 2021 [dostęp 2021-05-07] (ros.).
- ↑ a b c Мемориал Маарьямяги: что мы о нём знаем [online], Tribuna.ee [dostęp 2021-05-07] (ros.).
- ↑ a b В Эстонии убеждены: Горхолл и мемориал на Маарьямяги – не символы "советской оккупации" [online], Baltnews, 20 września 2020 [dostęp 2021-05-07] (ros.).
- ↑ M. Zaborski, Memoriał Ofiar Komunizmu w Tallinnie. Symbolika miejsca pamięci, "Athenaeum. Polskie Studia Politologiczne", nr 66/2020, s. 97-98.
- ↑ Maarjamäe memoriaalkompleks • XX sajandi arhitektuur [online], register.muinas.ee [dostęp 2021-05-07] .