Krzesło numer 14
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Michael_Thonet_14.jpg/220px-Michael_Thonet_14.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Czachy_055.jpg/220px-Czachy_055.jpg)
Krzesło numer 14 – jedno z najbardziej rozpoznawalnych i dostępnych krzeseł o konstrukcji giętej w historii wzornictwa przemysłowego. Produkowane przez markę Gebrüder Thonet w Europie (Cesarstwo Austrii, obecnie teren Austrii) od 1859 r. Autorstwo konceptu przypisuje się Michaelowi Thonetowi. Projekt krzesła stanowił odpowiedź na zapotrzebowanie na tanie i uniwersalne krzesło. Inne nazwy – „krzesło bistro”, wraz z modelem numer 18 określane mianem „krzesła popularnego”[1].
Początki produkcji
[edytuj | edytuj kod]Michael Thonet pracował nad technikami parowego gięcia drewna od lat trzydziestych XIX wieku. Pierwsze szkice nr 14 powstały w latach '50. Rzemieślnik stosował metodę wykonywania szeregu modeli elementów i gotowego wyrobu. Pierwotnie krzesło 14, oraz będące przypuszczalnie wzorem wcześniejszym krzesło nr 8, Thonet wytwarzał z giętych hydrotermicznie i klejonych pasków obłogów bukowych. W wersji znanej do dziś krzesło 14 gięto z sześciu pałąków z masywu drzewnego[2]. Model został po raz pierwszy uwieczniony na afiszu reklamowym Braci Thonet z 1859 roku. Co najmniej część testów produkcji seryjnej i pierwotna produkcja wielkoseryjna rozpoczęła się w Koryczanach, dokąd Thonet udał się w 1856 r. w celu założenia pierwszej fabryki. Teren zakładowy został przejęty od dotychczasowego dostawcy surowca Thonetów. Dostępność drewna bukowego należała w późniejszych latach do głównych wymogów stawianych nowym lokalizacjom fabryk. Produkcja numeru 14 na szeroką skalę rozwijała się w latach '60 oraz '70 XIX wieku.
Geneza stylistyczna
[edytuj | edytuj kod]Część badaczy meblarstwa wiedeńskiego wskazuje na podobieństwa elementów krzeseł Thoneta do wyrobów fabrykanta Josefa Ulricha Danhausera. W posiadaniu Muzeum Sztuki Użytkowej w Wiedniu znajduje się tapicerowane, niskie stolarskie krzesło z 1825 roku z klejonym oparciem przypominającym nieco wzór numer 8 Thoneta. Ten różnił się od „14” wykonaniem tylnych nóg – oparcia, a także obręczy siedziska z klejonych pasków forniru. Tym samym „ósemka” należała do wyrobów bardziej pracochłonnych. Meble Danhausera należały jednak do niegiętych wyrobów historyzujących.
Cechy konstrukcji
[edytuj | edytuj kod]„14”, podobnie jak większość pozostałych mebli drewnianych Gebrüder Thonet, wytwarzano z drewna bukowego. Mebel montowano z 6 elementów drewnianych: nogi tylnej - oparcia, dwóch nóg przednich, pałąka oparciowego, obręczy łączącej nogi oraz obręczy siedziska. Pierwotnie „numer 14” posiadał deseczkę siedziskową ze sklejki, w późniejszym czasie dostępne stało się również siedzisko wyplatane trzciną, następnie również innymi materiałami plecionkarskimi. Do montażu elementów służyły wkręty i śruby. Jedynie nogi przednie osadzano w siedzisku na tradycyjne czopowe połączenia kształtowe. Bracia Thonet oferowali mebel w kilku wariantach kolorystycznych, wykończony lakierem lub politurą, z różnymi motywami wypalanymi na deseczce siedziskowej. Klienci mogli również zamówić dedykowaną plakietkę lub etykietę[3][4].
W latach 1860–1930 sprzedano ponad 50 milionów[5] (niektórzy podają, że było to 70 milionów) sztuk krzeseł.
Krzesła te produkowane są współcześnie (stan na 2019) także w Polsce np. w Jasienicy k. Bielska Białej i w Radomsku[6].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Krzesło numer 4 – pierwszy model krzesła z drewna giętego wykonany na potrzeby wnętrza miejsca publicznego, wg projektu Michaela Thoneta.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Claus Pese i inni, Sitz-Gelegenheiten : Bugholz- und Stahlrohrmöbel von Thonet : Germanisches Nationalmuseum, Nürnberg, 29. November 1989 bis 18. Februar 1990, Nürnberg: Das Museum, 1989, ISBN 3-926982-13-6, OCLC 21872733 [dostęp 2022-11-28] .
- ↑ Claus Pese i inni, Idea Thoneta : meble z drewna giętego i rur stalowych, Germanisches Nationalmuseum, 1989, OCLC 54309578 [dostęp 2022-11-28] .
- ↑ cotozafotel, Krzesło gięte Thonet nr 14 | Co to za fotel?, 24 listopada 1859 [dostęp 2022-11-28] (pol.).
- ↑ Claus Pese i inni, Idea Thoneta : meble z drewna giętego i rur stalowych, Germanisches Nationalmuseum, 1989, OCLC 54309578 [dostęp 2022-11-28] .
- ↑ Krzesło nr 14. Historia piękna i wygody [online] [dostęp 2018-05-20] .
- ↑ Krzesło 14 [online], 25 stycznia 2019 [dostęp 2023-09-26] (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Artykuł z Herald Tribune o historii krzesła nr 14 en [online], iht.com [zarchiwizowane z adresu 2008-11-13] .
- Strona firmy Thonet – historia [online], thonet.com [zarchiwizowane z adresu 2009-01-31] .