SY Zawisza Czarny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zawisza Czarny
ilustracja
Poprzednie nazwy

Petrea, Harcerz, Zawisza Czarny, Schwarzer Husar

Bandera  Rzeczpospolita Polska
Numer na żaglu PZ-1
Call sign SOAB
Port macierzysty Gdynia
Armator ZHP
Dane podstawowe
Materiał drewno
Historia
Stocznia I.E. Holma, A.K. Gustafssonsa, Raa, Szwecja
Data budowy 1901
Data zatonięcia 1949
Dane techniczne
Wyporność 395 T
Liczba członków załogi 52
Długość całkowita (L) 37,6 m
Szerokość (B) 8,1 m
Zanurzenie (D) 3,1 m
Ożaglowanie
Typ ożaglowania szkuner
Powierzchnia ożaglowania 432 m²
Wysokość masztów 27
Liczba masztów 3

SY Zawisza Czarny - nazwa dwóch kolejnych dużych jachtów morskich należących do Związku Harcerstwa Polskiego. Pierwszy z nich został zakupiony w 1934 roku i używany do czasu wybuchu II wojny światowej, drugi - obecny - zakupiony został w 1961 roku. Nazwa pochodzi od rycerza Zawiszy Czarnego z Garbowa, będącego wzorem cnót rycerskich.

Pierwszy Zawisza Czarny[edytuj]

Pierwszym "Zawiszą Czarnym" był jacht zakupiony przez ZHP w 1934 roku w Danii. Był to drewniany szkuner szwedzkiej produkcji "Petrea", zbudowany w 1901 roku – solidny żaglowiec, dostosowany do żeglugi podbiegunowej. Został zakupiony w całości ze składek społecznych, wyremontowany i przerobiony systemem gospodarczym na statek szkolny - prawie w całości przez harcerzy i studentów, którzy również później na nim pływali. Głównym inicjatorem powstania "Zawiszy" był Witold Bublewski – kierownik Harcerskich Drużyn Żeglarskich, a komendantem aż do wojny był gen. Mariusz Zaruski. "Zawisza" był wówczas największym skautowym żaglowcem i wzbudzał zazdrość i podziw nawet w kolebce skautingu, w Anglii.

W czasie wojny, do 1943 r. używany przez Niemców jako "Schwarzer Husar", został przez nich w końcu porzucony i niszczał. Po odnalezieniu po wojnie, sprowadzony do Gdyni nie nadawał się już do remontu[potrzebny przypis][a] i w 1949 r. został odholowany i zatopiony na wodach Zatoki Puckiej. W połowie lat 90. statek do badań podwodnych Centralnego Muzeum Morskiego zlokalizował dokładną pozycję wraku - 54°40′42″N 18°34′06″E/54,678333 18,568333, na głębokości ok. 8 metrów. W 2011 roku została zorganizowana pierwsza harcerska wyprawa nurkowa, której celem był wrak pierwszego "Zawiasa". Płetwonurkowie wypłynęli jachtem s/y Zjawa IV. Po ponad 60 latach, na pierwszym Zawiszy Czarnym znowu pojawili się harcerze. Wrak jak na swój wiek i płytkie wody jest w nienajgorszym stanie. Z piasku wystają niestety tylko nieliczne elementy. Podczas wyprawy udało się także wydobyć drobne elementy na powierzchnie, które później zostały przekazane Centralnemu Muzeum Morskiemu. Podczas kolejnych wypraw nie udało się odnaleźć historycznego galionu. W 2012 roku nurkowie z 37 BADDH zatopili przy wraku pamiątkową tablicę pamięci pierwszego kapitana "Zawiasa" Mariusza Zaruskiego - jego swoisty "morski grób". Pierwszy "Zawisza Czarny" był drewnianym trzymasztowym szkunerem gaflowym, o powierzchni żagli 432 m², dł. całk. 37,6 m, szer. 8,1 m, wys. 27 m, zan. 3,1 m, 395 BRT, załoga 52 osoby - dane za książką M. Zaruskiego "Z harcerzami w świat".

Drugi Zawisza Czarny[edytuj]

Zawisza Czarny II
Ilustracja
Zawisza Czarny II na Zatoce Gdańskiej
Poprzednie nazwy

Cietrzew

Bandera  Polska
Numer na żaglu POL-1
Call sign SPGZ
Port macierzysty Gdynia
Armator Związek Harcerstwa Polskiego - Centrum Wychowania Morskiego w Gdyni
Dane podstawowe
Typ B-11 (typ statku)
Materiał stal
Historia
Stocznia Stocznia Północna, Gdańsk
Data budowy 1952
Dane techniczne
Liczba członków załogi 46
Długość całkowita (L) 42,7 m
Długość kadłuba 36,1 m
Szerokość (B) 6,7 m
Zanurzenie (D) 4,6 m
Pojemność 164 RT
Ożaglowanie
Typ ożaglowania szkuner sztakslowy Va Marie
Liczba żagli 10
Powierzchnia ożaglowania 439 m²
Liczba masztów 3
Napęd mechaniczny
Silnik MS 423 340
Moc silnika 390 KM

Drugi Zawisza Czarny (czasem popularnie zwany Zawiasem) to stalowy, trzymasztowy szkuner z ożaglowaniem typu Va Marie. Jednostkę zbudowano na bazie kadłuba statku rybackiego (lugrotrawlera) Cietrzew, zwodowanego w 1952 r. w Stoczni Północnej w Gdańsku, który wraz z całą serią statków tego typu został wycofany z eksploatacji z powodu złej stateczności i zatonięcia dwóch z nich.

Statek został przekazany ZHP przez Ministerstwo Żeglugi i przebudowany na żaglowiec. Pod bukszprytem znajduje się rzeźba, tzw. galion, przedstawiający głowę słynnego rycerza Zawiszy Czarnego. Część źródeł podaje, że jest to oryginalny galion, który zdobił dziób dawnego harcerskiego szkunera o tej samej nazwie[1], natomiast część, że jest to wierna kopia pierwotnego galionu[2].

Banderę podniesiono 15 lipca 1961, a pierwszym kapitanem został delegowany z Marynarki Wojennej kmdr Bolesław Romanowski. Statek został przebudowany i przedłużony w 1967 r. W 1990 opłynął dookoła kulę ziemską. Dwukrotnie (25.1. i 2.2.1999 r.) opłynął przylądek Horn.

W zimie 1979/1980 statek przeszedł gruntowny remont z m.in. wymianą nadbudówki i silnika oraz modernizacją pomieszczeń.

Zawisza Czarny przy kei w Gdyni

W 1984 roku, w czasie regat atlantyckich, w rejonie Bermudów, w bardzo trudnych warunkach pogodowych, żaglowiec uratował część załogi żaglowca Marques, który zatonął w gwałtownym szkwale. Po wzięciu rozbitków na pokład Zawisza, pomimo wysokiego stanu morza i bardzo silnego wiatru, pozostał w rejonie wypadku, poszukując ofiar. Kapitanem statku był wówczas Jan Sauer. Na Bermudach żaglowiec i jego załogę witano jak bohaterów.[potrzebny przypis]

W swych rejsach Zawisza, tak jak jego poprzednik, realizuje cele statutowe harcerstwa. Należały do nich np. w 2000 Rejsy Pokoju z międzynarodową załogą, z młodzieżą państw ogarniętych konfliktami zbrojnymi na Bliskim Wschodzie.

W 2000 statek przeszedł gruntowny remont z modernizacją pomieszczeń.

Od 2006 roku uczestniczy w programie Zobaczyć Morze, a od 2011 roku rokrocznie Zawiszą harcerze przewożą Betlejemskie Światło Pokoju dla skautów z Bornholmu i Karlskorony.

Uwagi

  1. W rzeczywistości żaglowiec był w stanie nadającym się do dalszego używania, po przeprowadzeniu odpowiedniego remontu i konserwacji. Według wielu autorów jednak, o jego losie przesądził całkowity brak zainteresowania sprawami morskimi wśród społeczeństwa polskiego po drugiej wojnie światowej i niezrozumienie spraw morskich wśród jego mas.

Przypisy

  1. Strona Harcerskiego Ośrodka Morskiego w Szczecinie [1]
  2. Por. kpt. Stanisław Ludwig, "Morze", 5/1961, oraz strona "Facta Nautica" [2]

Linki zewnętrzne[edytuj]