Unguentarium

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Unguentaria)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ceramiczne unguentarium palestyńskie z czasów Jezusa
Rzymskie szklane unguentarium (lacrimatorium) z II-III wieku

Unguentarium (łac. l.mn. unguentarii; także balsamarium, lacrimatorium) – niewielkie naczynie szklane lub ceramiczne, służące w starożytności do przechowywania płynnych wonności i oleistych pachnideł toaletowych. Zazwyczaj miało kształt flaszeczki lub amforki; wykonywano je też w innych, niekiedy bardzo szczególnych formach.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Określenie to pochodzi od łac. unguen (unguentum)[1] względnie od balsamum – substancji używanych podczas ceremonii pogrzebowych. Szklane unguentaria z epoki rzymskiej długo nosiły błędną nazwę lacrimatoriów (od lacrima – łza): sądzono bowiem, że służyły do zbierania łez żałobników – być może w błędnym zrozumieniu biblijnego zwrotu[2]. Jako dary włączano je do inwentarza grobowego, dlatego licznie znajdowane są w późniejszych pochówkach greckich (IV/III w. p.n.e. – połowa I wieku p.n.e.), a zwłaszcza rzymskich.

Typologia[edytuj | edytuj kod]

Unguentaria greckie wytwarzano z gliny; pozbawione zdobień (czasem z dekoracją linearną), nierzadko pokrywane angobą lub pokostem, zwykle miały kształt butelkowaty lub amforkowaty, będąc wyposażone w niewielką stopkę. W okresie hellenistycznym pojawiły się smukłe naczynka o kształcie wrzecionowatym. Znajdowane w późnogreckich pochówkach balsamaria wytwarzano także ze szkła. Prawdopodobnie na ogół wyposażano je w zabezpieczające zawartość zatyczki (korki), również z uwagi na niestabilność tych form.

W epoce rzymskiej obok unguentariów ceramicznych coraz liczniej pojawiały się wyroby ze szkła, które upowszechniły się w II-III stuleciu. Jeśli w okresie wczesnym przeważały w nich proste formy (rurkowate i flaszeczkowate) o niewielkich wymiarach (kilkucentymetrowe), to później unguentaria stopniowo zwiększały wymiary (do kilkunastu cm wysokości), a ich kształt ulegał wysmukleniu i urozmaiceniu. Rozpowszechniona w rozmaitych wariantach była zwłaszcza forma o bulwiastym lub stożkowatym zbiorniku i długiej, wąskiej szyjce z niewielkim, lekko rozchylonym wylewem. Coraz większemu zróżnicowaniu i wzbogaceniu podlegała również ich kolorystyka i modelowanie: produkowane licznie ze szkła barwnego, odlewano w matrycach, nadających np. kształt owocu, ludzkiej głowy itp. Zróżnicowana była też ich jakość materiałowa: od cienkościennych wytwarzanych ze szkła o znacznej czystości i przejrzystości w początkach i w czasach rozkwitu cesarstwa – do wyrobów ze szkła pogrubionego i zanieczyszczonego w jego okresie schyłkowym (kon. III-IV w. n.e.).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tłuszcz, maść, olejek; natomiast termin unguentaria oznaczał u Rzymian sprzedaż pachnideł, perfumerię (Słownik łacińsko-polski (red. Marian Plezia). Warszawa: PWN, 1979, t. V, s. 491).
  2. Przechowałeś łzy moje w swoim bukłaku (Ps 56,9). Prawdziwą funkcję tych naczynek wyjaśnił w XVIII w. hr. de Caylus, lecz termin ten stosowano często jeszcze w XIX stuleciu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anastassios Antonaras: Fire and Sand. Ancient Glass in the Princeton University Art Museum. Princeton, 2013
  • Barbara Filarska: Szkła starożytne. Katalog naczyń. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1952
  • C. Isings: Roman glass from dated finds. Groningen-Jakarta: I.B. Walters, 1957