6 Pułk Artylerii Ciężkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
6 Pułk Artylerii Ciężkiej
Obrońców Lwowa
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Obrońców Lwowa
Tradycje
Święto 21 kwietnia
Dowódcy
Ostatni ppłk Tadeusz Frączek
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Lwów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 6 Grupa Artylerii

6 Pułk Artylerii Ciężkiej Obrońców Lwowa (6 pac) - oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Geneza i walki pododdziałów pułku w latach 1919 - 1921[edytuj | edytuj kod]

6 pułk artylerii ciężkiej został sformowany w 1921 roku we Lwowie z połączenia 5 i 12 dywizjonów artylerii ciężkiej.

5 dywizjon artylerii ciężkiej[edytuj | edytuj kod]

Baterie późniejszego 5 dac formowały się samorzutnie we Lwowie w końcu listopada 1918 roku. Przyjęły nazwy: Basia, Iwan i Longinus. W styczniu 1919 roku baterie utworzyły 4 pułk artylerii ciężkiej. Wkrótce pułk zmienił numer na 5 pac. Ostateczna jego nazwa to 5 dywizjon artylerii ciężkiej. W listopadzie 1921 stał się jednym z dywizjonów „pokojowego” 6 pac.

Baterie późniejszego 5 dac walczyły we Lwowie, a następnie wzięły udział w walkach na froncie ukraińskim do rzeki Seret. W Zbarażu pozostawały do 13 sierpnia 1919. W sierpniu przesunięto dywizjon na linię Zbrucza. Tu dywizjon wspierał działania 19 pułku piechoty. Po walkach odszedł do Tarnopola. Tam przezbrojono dywizjon.

Od maju 1920 roku dywizjon działał na kierunku LatyczówLityńWinnicaNiemirów. 27 maja przerzucono go na front północny w rejon Głębokiego. Tam walczył do 3 lipca. Od 4 lipca prowadził działania opóźniające na kierunku Głębokie – Lida - SzczuczynGrodno - Białystok i dalej na Warszawę.

Pod Warszawą 5 dac (bez 1 ba) podporządkowano 5 DP i skierowano na front lwowski. Tu uczestniczył w pościgu na kierunku ZłoczówBrodyRadziwiłłówKrasiłów. 1 bateria wspierała walki 14 DP pod Warszawą, a następnie dołączyła do macierzystego dywizjonu. W październiku 1920 roku dywizjon skierowano do Jarosławia, a następnie do Lwowa.

12 dywizjon artylerii ciężkiej[edytuj | edytuj kod]

12 dac wywodzi swój rodowód z 3 pułku artylerii ciężkiej Błękitnej Armii. Po przybyciu do Polski wydzielono z pułku jeden dywizjon i przemianowano go na 12 dac. W 1921 roku wcielono go do nowo powstałego 6 pac.

12 dac do końca sierpnia 1919 roku pozostawał w okolicach Warszawy. We wrześniu przegrupowany został do Wilna. Tam do połowy marca 1920 prowadził działania organizacyjne i szkoleniowe. Od 15 marca dywizjon podporządkowano dowódcy 14 Dywizji Piechoty. W jej składzie wziął udział w walkach na froncie północnym. Potem prowadził działania odwrotowe wycofując się przez SłuckBaranowiczeKobryń aż pod Dęblin. Tam 12 sierpnia zajął stanowiska ogniowe i wspierał 14 DP w czasie bitwy warszawskiej. W jej składzie przeszedł też do pościgu. Walki zakończył w rejonie Mińska.

Obydwa dywizjony w bojach straciły: 2 oficerów i 18 szeregowych poległych, 2 oficerów i 18 szeregowych rannych oraz 3 oficerów i 44 szeregowych zmarłych z chorób[1].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W 1923 w skład pułku wchodziło: dowództwo, trzy dywizjony artylerii ciężkiej po trzy baterie, kadra oddziału łączności i kadra baterii zapasowej[2]. 19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 21 kwietnia, jako datę święta pułkowego[3].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

30 listopada 1938 roku minister spraw wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 6 pułkowi artylerii ciężkiej nazwę „6 Pułk Artylerii Ciężkiej Obrońców Lwowa”[4].

Pułk był jednostką mobilizującą. W 1939 roku zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował:
w dniach 24–26 sierpnia, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym:

od dnia 31 sierpnia 1939 roku, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

6 pac rozpoczął przechodzenie na stopę wojenną w pierwszych września 1939 roku. Pierwsze transporty dowództwa pułku i II dywizjonu odjechały ze Lwowa 7 września. Dotarły tylko nad San pod Muninę i stamtąd zawrócono je do Lubaczowa. Tam transporty wyładowano a dowództwo pułku otrzymało rozkaz by z II/6 dywizjonem (bez 6 baterii) wracać do Lwowa. 13 września II dywizjon zajął stanowiska ogniowe w rejonie cytadeli i cmentarza łyczakowskiego. Tu walczył do czasu poddania Lwowa.

6 bateria została razem batalionem marszowym 19 pp w rejonie BrzuchowiceRzęsna Ruska. Potem przeszła do m. Hołosko i walczyła w obronie składów amunicyjnych do końca walk grupy operacyjnej gen. Sosnkowskiego.

Transporty I dywizjonu dojechały tylko do Medyki i tam wyładowały się. Dywizjon skierowano do Przemyśla, ale w drodze został on zawrócony w kierunku na Sądową Wisznię. Tam przeszedł pod rozkazy dowódcy 38 DP i wspierał ogniem oddziały piechoty.

3 bateria zastała zbombardowana w transporcie kolejowym, wyładowała się na szlaku i wróciła do garnizonu. Tam dołączyła do II dywizjonu 6 pac i do końca walczyła w obronie Lwowa.

 Osobne artykuły: Kampania wrześniowaObrona Lwowa 1939.

Artylerzyści – Obrońcy Lwowa[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie pułku (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • mjr art. Franciszek Ludwik Szechiński (1924 – 1 V 1925 → dowódca III dywizjonu[15])
  • mjr art. Mikołaj Jan Ordyczyński (od 1 V 1925[15])
  • mjr art. inż. Tadeusz Marian Kruszyński (od IV 1928)
  • mjr art. Tadeusz Frączek (1 V 1931 do 14 IV 1934 → dowódca III dywizjonu)[16][8]
  • mjr art. Stanisław Domiczek (od 7 VI 1934[17])
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari zostało odznaczonych czterech żołnierzy pułku:

Order Virtuti Militari
  1. kan. Ludwik Kornella,
  2. mjr Tadeusz Łodziński,
  3. por. Kazimierz Schirmer,
  4. pchor. Tadeusz Sklepiński.

Ponadto 12 oficerów i 48 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[1][18].

Obsada personalna pułku w 1928 roku[edytuj | edytuj kod]

  • dowódca pułku - płk SG dr Wojciech Pietras
  • zastępca dowódcy - ppłk Antoni Glanz
  • kwatermistrz - mjr inż. Tadeusz Marian Kruszyński
  • płatnik - por. Karol Adolf Laturski
  • dowódca I dywizjonu - tyt. ppłk Borys Kędzirałow
  • dowódca II dywizjonu - mjr Gwido Arnold Reichenberg
  • dowódca III dywizjonu - mjr Bohdan Stanisław Jakubowski
  • dowódca samodzielnego dywizjonu artylerii przeciwlotniczej nr 6 - mjr Franciszek Ksawery Mołodyński

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[19][a]:

  • dowódca pułku – płk mgr Jan Antoni Filipowicz
  • I zastępca dowódcy – ppłk Tadeusz Feliks Frączek
  • adiutant – kpt. Zenon Sylwiusz Samek
  • lekarz medycyny – mjr dr Władysław II Woliński
  • lekarz weterynarii – mjr Rudolf Franciszek Henśl
  • oficer zwiadowczy – kpt. Tadeusz Marian Janicki
  • w dyspozycji dowódcy – kpt. Arseni Mielniczuk
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Stanisław Domiczek
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Adam August Raniecki
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Wacław Zawadzki
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Józef Brzeziński
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Władysław Szyba
  • oficer żywnościowy – chor. Grzegorz Kaczorowski
  • dowódca plutonu łączności – por. Józef Kordylewski
  • oficer plutonu – ppor. Henryk Czesław Czerniewski
  • oficer plutonu – ppor. Jerzy Maria Franciszek Bojarski
  • dowódca I dywizjonu – mjr Edward Reguła
  • dowódca 1 baterii – kpt. Jerzy Paulin Stępkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Raul Sergiusz Madeła
  • dowódca 2 baterii – por. Bogumił Michał Walcuch
  • dowódca plutonu – ppor. Alfred Wasilewski
  • dowódca II dywizjonu – mjr Zygmunt IV Dobrowolski
  • dowódca 4 baterii – por. Józef Kornat
  • dowódca plutonu – ppor. Alojzy Klimek
  • dowódca 5 baterii – kpt. Józef Broda
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Zyśko
  • dowódca III dywizjonu – mjr dypl. Kazimierz Stanisław Szpądrowski
  • dowódca 7 baterii – por. Antoni Lucjan Bonarski
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Marian Latour
  • dowódca 8 baterii – kpt. Bronisław Stanisław Grzybowski
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Konstanty Chmielewski
  • na kursie – por. Stanisław Maź
  • na kursie – ppor. Stanisław Rozwadowski
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[21]
  • dowódca pułku - ppłk Tadeusz Frączek
  • dowódcą I dywizjonu - był mjr Edward Reguła
  • dowódca 1 baterii -
  • dowódca 2 baterii - ppor. Jerzy Chmielewski
  • dowódca 3 baterii -
  • dowódcą II dywizjonu - kpt. Jerzy Stępkowski
  • dowódca 4 baterii -
  • dowódca 5 baterii -
  • dowódca 6 baterii - ppor. Stanisław Rozwadowski

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

16 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru 6 pac[22]. 22 listopada 1938 roku w czasie wręczania sztandarów oddziałom artylerii ze Lwowa i Małopolski wschodniej gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez zarząd miasta Lwowa[23].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[24]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło ziemi lwowskiej,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 6 pac

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Sokółka 24.VII.1920”,
  • na dolnym – „Kojdanów 4.IX.1920”,
  • na lewym – „Lure 1919”,
  • na prawym – „Lwów 21.IV.1919”

W 1939 roku sztandar ukryto w budynku Ossolineum we Lwowie. Po 1945 roku został przewieziony do Wrocławia, gdzie przez 40 lat znajdował się w rękach prywatnych. Obecnie znajduje się na ekspozycji głównej Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku[25].

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

26 marca 1934 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 6 pułku artylerii ciężkiej[26]. Odznakę o wymiarach 34x34 mm stanowi wizerunek moździerza z kołem, na którym w górnej części umieszczony jest herb Lwowa. Na oporze moździerza wpisano numer „6” zaś na trzech ustawionych pionowo pociskach inicjały „PAC”. Odznaka jednoczęściowa, wykonana w srebrze, bez emalii. Na rewersie próba srebra i inicjały grawera „WG” – Wiktora Gontarczyka z Warszawy[27].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Romanowski 1929 ↓, s. 16.
  2. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 59.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 14 z 30 listopada 1938 roku, poz. 163.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 144.
  6. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 14.
  8. a b c Zenon Andrzejewski. Pułkownik Tadeusz Feliks Frączek (1893-1973). „Przemyskie Zapiski Historyczne”. Nr 12-13, s. 368, 2003. 
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 26 lutego 1925 roku, s. 94.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 51.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 50.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  13. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 5, s. 31, 21 marca 1935. 
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 95.
  15. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 57 z 27 maja 1925 roku, s. 286.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 149.
  18. Galster 1975 ↓, s. 106.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 752 – 753.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  21. Galster 1975 ↓, s. 395.
  22. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 244.
  23. Satora 1990 ↓, s. 332.
  24. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 244.
  25. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku - nasze eksponaty
  26. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 3 z 26 marca 1934 roku, poz. 18.
  27. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 280.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]