Destrukt menniczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Destrukt menniczy – moneta wybita niezgodnie z przyjętym projektem[1]. W zależności od przyczyny powstania rozbieżności rozróżnia się destrukty stempla, krążka menniczego i procesu bicia[1].

Destrukty stempla[1][2][edytuj | edytuj kod]

Uszkodzony stempel[edytuj | edytuj kod]

Destrukt z grubszymi lub cieńszymi liniami w miejscu pęknięcia stempla, ewentualnie z ostrokrawędziowymi wypukłościami na powierzchni. Może charakteryzować się nieostrością rysunku lub zatarciem niektórych szczegółów. Możliwymi przyczynami powstania są pęknięcie, wykruszenie bądź zużycie stempla spowodowane jego dużymi obciążeniami dynamicznymi w trakcie procesu bicia.

Zagniecenie stempla[edytuj | edytuj kod]

Destrukt posiada wypukłości lub charakteryzuje się nieregularnie poszerzonymi napisami, powstałymi na skutek trwałego odkształcenia stempla. Do tej kategorii destruktów zalicza się również te, które powstały ze stempli uszkodzonych uderzeniem górnego stempla w dolny przy braku krążka menniczego, powodując na później bitych monetach tzw. odbicia rewersu na awersie lub odwrotnie.

Zdwojony rysunek[edytuj | edytuj kod]

Destrukt charakteryzuje się zdwojonym rysunkiem (efekt cienia) powstałym z powodu przesunięcia patrycy na etapie przygotowywania stempla. Liczba egzemplarzy takiego destruktu w całym nakładzie monety jest z reguły zauwżalna.

Zbyt mały nacisk prasy z patrycą[edytuj | edytuj kod]

Destrukt charakteryzuje się zanikaniem mniej wypukłych elementów rysunku, spowodowanym zbyt małym naciskiem prasy w procesie przygotowywania stempla.

Destrukty krążka menniczego[1][2][edytuj | edytuj kod]

Krążek innej monety[edytuj | edytuj kod]

Inna średnica[edytuj | edytuj kod]

Destrukt przedstawia monetę niekompletną szczególnie na krawędzi.

Inny metal[edytuj | edytuj kod]

Destrukt przedstawia poprawną monetę ale w innym metalu. Destrukty takie są nie do odróżnienia od monet próbnych bez napisu PRÓBA, powstających w trakcie przygotowania procesu bicia monety. Na rynku kolekcjonerskim monety takie traktowane są jako próby w innych metalach.

Inny rant[edytuj | edytuj kod]

Destrukt z rantem niezgodnym z przyjętym projektem.

Źle przygotowany krążek[edytuj | edytuj kod]

Destrukt wybity na źle wykrojonym krążku, ewentualnie z zagłębieniami.

Ubytek materiałowy[edytuj | edytuj kod]

Destruk wybity na niepełnym krążku, wyciętym w pobliżu krawędzi blachy lub z jej końcówki.

Obce ciało[edytuj | edytuj kod]

Destrukt z wprasowanym obcym ciałem w powierzchnię krążka.

Destrukty procesu bicia[1][2][edytuj | edytuj kod]

Hybryda[edytuj | edytuj kod]

Destrukt powstały przez zastosowanie stempli awersu i rewersu różnych monet.

Przesunięcie[edytuj | edytuj kod]

Destrukt powstały w wyniku bicia monety bez pierścienia utrzymującego w maszynie menniczej. W efekcie moneta ma nieco większą średnicę, a kształt może odbiegać od kolistego.

Obrót[edytuj | edytuj kod]

Destrukt, w którym wzajemna relacja rysunków awersu i rewersu jest inna niż standard przyjęty przez emitenta.

W zależności od przyjętej praktyki, monety bite są w taki sposób aby góra rysunku awersu stykała się z górą rysunku rewersu (standard w Polsce i większości krajów europejskich), lub awers i rewers były względem siebie obrócone o 180 stopni (stempel odwrócony – standard w USA). Emitent przyjmuje jeden z tych standardów. Każda inna wzajemna relacja rysunków awersu i rewersu powstała podczas procesu bicia, tworzy destrukt menniczy, którego popularna nazwa to „skrętka”.

Gdy destrukt ma awers obrócony względem rewersu o pełne 180 stopni, staje się monetą wybitą stemplem odwróconym (tzw. „odwrotka”), co czyni go atrakcyjnym na rynku kolekcjonerskim.

Sklejenie[edytuj | edytuj kod]

Destrukt będący jednostronną odbitką awersu albo rewersu, powstały w wyniku bicia jednej monety na dwóch sklejonych krażkach menniczych.

Zanieczyszczenie stempla[edytuj | edytuj kod]

Destrukt z rozmyciem rysunku powstałym najczęściej z powodu płynnych zanieczyszczeń na stemplu. Niekiedy wśród numizmatyków funkcjonuje określenie tzw. „zapchanego stempla”.

Przylgnięcie do stempla[edytuj | edytuj kod]

Destrukt z dwoma awersami lub rewersami przy czym jeden z nich jest w negatywie, powstały wyniku przylgnięcia monety do stempla.

Podwójne bicie[edytuj | edytuj kod]

Destrukt ze zdublowaniem rysunku powstającym incydentalnie.

Zbyt mały nacisk prasy[edytuj | edytuj kod]

Destrukty charakteryzują się niewyraźnie wybitymi wyższymi partiami rysunku monety.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Jerzy Chałupski, Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część trzecia Rzeczpospolita Polska 1945–1952 Polska Rzeczpospolita Ludowa 1952–1989, 2010.
  2. a b c Zbierajmy Monety: Destrukty, Zbierajmy Monety [dostęp 2017-05-26].