Dolina niesamowitości
Dla obiektów ruchomych
Dla obiektów nieruchomych
Dolina niesamowitości (ang. uncanny valley) – termin stosowany w hipotezie naukowej, zgodnie z którą robot, rysunek lub animacja komputerowa wyglądający bądź funkcjonujący podobnie (lecz nie identycznie) jak człowiek, wywołuje u obserwatorów nieprzyjemne odczucia, a nawet odrazę[1][2][3].
W 1970 roku japoński inżynier i konstruktor robotów Masahiro Mori przeprowadził badania[4] dotyczące emocjonalnej reakcji ludzi na wygląd zewnętrzny robotów. Początkowo rezultaty były przewidywalne: im robot był bardziej podobny do człowieka, tym sympatyczniejszym się on wydawał – jednak tylko do określonej granicy. Roboty najbardziej zbliżone do człowieka nieoczekiwanie okazywały się niemiłe dla ludzi z powodu niewielkich szczegółów odróżniających je od człowieka. Wywoływały one uczucie dyskomfortu, a nawet strachu. Nieoczekiwany spadek na wykresie komfortu psychicznego (patrz obok) nazwany został „doliną niesamowitości”. Mori wykrył, że ruch obiektu potęguje jego pozytywne i negatywne postrzeganie.
W 2011 roku prof. Ayse Pinar Saygin z Uniwersytetu Kalifornijskiego podjęła badania mające na celu ustalenie przyczyn występowania doliny niesamowitości. W badaniu 20 osób w wieku od 20 do 36 lat, które nie miały doświadczenia z robotami, wykorzystano funkcjonalny rezonans magnetyczny. U uczestników badania mierzono aktywność w okolicach kory ciemieniowej odpowiedzialnej za rozpoznawanie ruchów, oraz w korze ruchowej, sterującej ruchami zamierzonymi. W toku badań największą aktywność mózgu zaobserwowano podczas oglądania przez badanego filmów przedstawiających robota humanoidalnego. Tymczasem w przypadku filmów przedstawiających człowieka i robota nie przypominającego człowieka aktywności były na podobnym, niskim poziomie. Konkluzja badań mówi, że widok robota człowiekopodobnego powoduje u obserwatora oczekiwanie wykonania konkretnych ruchów, a wobec ich braku, brak komfortu[5].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Gary Stix. "Dolina niesamowitości". „Świat Nauki”. 1 (209), s. 17-18. Warszawa: Prószyński Media. ISSN 0867-6380.
- ↑ Magdalena Kaczmarek, Sztuczna inteligencja w dolinie niesamowitości. Czy twarze generowane wywołują efekt uncanny? [online], 7 października 2024 [dostęp 2025-11-30].
- ↑ Dawid Ratajczyk, Dolina niesamowitości w grach komputerowych: przegląd badań, „Homo Ludens” (1 (12)), 2019, s. 135–148, DOI: 10.14746/hl.2019.12.7, ISSN 2080-4555 [dostęp 2025-11-30] (ang.).
- ↑ Mashihiro Mori, “The Uncanny Valley,” trans. Karl F. MacDorman and Takashi Minato, Energy 7 (1970): 33–35
- ↑ Dlaczego boimy się androidów?