Maska historyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Historyzm maski)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Maska historyczna – zabieg literacki polegający na lokalizowaniu akcji i fabuły utworu w przeszłości historycznej, a nawet legendarno-baśniowej, jednak nie po to, aby przedstawić wizję przeszłości, lecz aby przede wszystkim za jej pomocą przekazać odwołania do czasów współczesnych, aktualnych wydarzeń.

Chwyt ten jest stosowany głównie w warunkach cenzury, gdy nie można mówić wprost i należy posługiwać się językiem ezopowym w celu nawiązania kontaktu z czytelnikiem przy równoczesnym "wyłączeniu" z aktu porozumienia osoby cenzora. W klasycyzmie posługiwano się maską historyczną, kierując się regułą "dobrego smaku", zabraniającą mówienia bezpośrednio w utworze literackim o sprawach aktualnych. W dobie romantyzmu polskiego o stosowaniu maski historycznej czy kostiumu historycznego zadecydowało położenie polityczne, represyjna cenzura zaborcza, choć wyrażał się w tym również romantyczny historycyzm.

Pierwszymi utworami romantycznymi skutecznie stosującymi ową metodę są: Grażyna i Konrad Wallenrod Adama Mickiewicza (w przypadku tego drugiego niesławnej pamięci senator Nowosilcow szybko zorientował się co do patriotycznych zamierzeń i aluzyjnych przesłań poety, zakazując recenzowania utworu Mickiewicza, a także jego wydawania na terenie zaboru rosyjskiego). Posługiwanie się maską historyczną upowszechniło się głównie w ówczesnej polskiej literaturze krajowej, która na co dzień stykała się z cenzurą (np. Kornela Ujejskiego Melodie biblijne, czy powieści historyczne Zygmunta Kaczkowskiego). Po maskę historyczną sięgał chętnie Juliusz Słowacki np. w Balladynie czy Lilli Wendzie (bajeczne dzieje Polski), lecz w tych pisanych na emigracji utworach zabieg ów spełniał nieco inne funkcje niż w utworach powstających w kraju, służąc budowaniu koncepcji historiozoficznych, przekazywaniu w zmetaforyzowanej postaci nie tylko aktualnych, aluzyjnych treści, lecz i przesłań o charakterze uniwersalnym, ponadczasowym (np. oba dramaty jako utwory o mitycznych początkach Polski, ale i odnoszące się powstania listopadowego czy podejmujące również problematykę roli dobra i zła na świecie).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Ursel, Romantyzm, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]