Jerzy Mańkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Mańkowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 26 marca 1928
Poznań
Data i miejsce śmierci 4 grudnia 1979
Będzin
Zawód powieściopisarz, publicysta, krytyk, dziennikarz

Jerzy Mańkowski (ur. 26 marca 1928 w Poznaniu, zm. 4 grudnia 1979 w Będzinie) – polski powieściopisarz, autor opowiadań i sztuk teatralnych, publicysta, krytyk teatralny, dziennikarz

Tablica ku czci Jerzego Mańkowskiego z 1988 w Suchym Lesie na budynku biblioteki

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył studia na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza – tytuł magistra filologii polskiej uzyskał za pracę „Wawrzyny na tle motywów lirycznych Leopolda Staffa”. Debiutował w 1949 roku (jeszcze jako uczeń liceum) opowiadaniem „Gajowy”, które ukazało się na łamach „Głosu Wielkopolskiego”. Pisarz, krytyk, publicysta, autor słuchowisk radiowych i widowisk telewizyjnych, animator kultury, patron Biblioteki Publicznej Gminy Suchy Las. Zostawił po sobie osiem powieści, wiele opowiadań, szkiców, artykułów publicystycznych i krytycznych, a także spektakli teatralnych.

Od 1953 do 1961 roku był redaktorem „Słowa Powszechnego” – Oddział Poznań, w latach 1961-1964 pracował w Wydziale Oświaty Pałacu Kultury w Poznaniu, od 1964 roku do 1979 roku (śmierci) kierował Redakcją Widowisk Teatralnych w Ośrodku Telewizji Polskiej w Poznaniu

Prace literackie[edytuj | edytuj kod]

Debiut książkowy:

  • „Ballada sierpniowa” – Wydawnictwo Poznańskie 1966

Literacki debiut prasowy:

  • opowiadanie „Gajowy” „Głos Wielkopolski” nr 246 z 7 września 1949

Opowiadania opublikowane:

  • „Przebaczenie”
  • „Matka”
  • „Wiatraki”
  • „Lipowe drewno”
  • „Z pamiętnika”
  • „Pani Lusia”
  • „Zmierzch”
  • „Smuga światła”
  • „Pieśń ojca Ładysława”
  • „Smutna zabawa”
  • „Odlatują ptaki”
  • „Hilda”
  • „Jest takie miasto”
  • „Zielone szkiełko jest różowe”
  • „Spotkanie’
  • „Absurdalna śmierć generała”
  • „Martwa natura”
  • „Nie może zabraknąć pająków”
  • „Troje ludzi przy stoliku”

Powieści

  • „Ballada sierpniowa” (Wydawnictwo Poznańskie – 1966, 1968, 1972);
  • „Najpiękniej umiera gałąź” (Wydawnictwo Poznańskie – 1969, 1970, 1980, Instytut Wydawniczy CRZZ Warszawa – 1972, udźwiękowiona dla niewidomych – 1970, przekład na język bułgarski – 1977);
  • „Zasypany piołunem ślad” (Wydawnictwo Poznańskie – 1971);
  • „Anna w moim życiu” (Wydawnictwo Poznańskie – 1972, 1974, 1976, 1978, 1985, przekład na język niemiecki na cały obszar języka niemieckiego – 1977);
  • „Miłość to potrafi” (Wydawnictwo Poznańskie – 1975);
  • „Dwoje na wrzosowisku” (Wydawnictwo Poznańskie – 1977, 1979);
  • „Nie nauczyłem się od ziemi” (Wydawnictwo Poznańskie – 1979);
  • „Portret dziewanny smukłej” (Wydawnictwo Poznańskie – 1982).

Książki

  • „Sto wierszy o nauczycielu i szkole”. Antologia wierszy poetów polskich. Wybór, opracowanie, słowo wstępne. Pałac Kultury w Poznaniu – 1962;
  • „Poznań literacki. Książki i ludzie”. O poznańskim środowisku literackim. Omówienie twórczości, noty biograficzne i bibliograficzne, zdjęcia. Redakcja i współautorstwo. Pałac Kultury w Poznaniu – 1964;
  • „Pisarze Wielkopolski”. Informator o poznańskim środowisku literackim. Noty biograficzne i bibliograficzne, zdjęcia. Współautorstwo. Wydawnictwo Poznańskie – 1971.

Utwory dramatyczne

  • „Bajkowy samowar” (debiut). Widowisko noworoczne dla dzieci i młodzieży. Premiera – 30 października 1967;
  • „Spoza gór i rzek”. Widowisko słowno-muzyczne. Teatr im. A. Fredro w Gnieźnie. Premiera – 26 października 1968.

Prace publicystyczne

  • „Głos Wielkopolski”, Poznań (debiut 1949)
  • „Słowo Powszechne”, Warszawa (1952-1958)
  • „Słowo na Warmii i Mazurach”, Warszawa i Olsztyn (1952-1958)
  • „Kierunki”, Warszawa (1959-1962)
  • „Przegląd Literacki”, Poznań (1962)
  • „Ziemia Kaliska”, Kalisz (1962)
  • „Życie Literackie”, Kraków (1968)
  • „Głos Wielkopolski”, Poznań (1949-1979)
  • „Gazeta Poznańska”, Poznań (1952-1979)
  • „Express Poznański”, Poznań
  • „Tygodnik Kulturalny”, Warszawa (1962-1979)
  • „Teatr”, Warszawa (1958)
  • „Teatr Lalek”, Warszawa (1961)
  • „Pomorze”, Bydgoszcz (1953, 1961)
  • „Tygodnik Zachodni”, Poznań (1960)
  • „IKP” (1961)
  • „Odra” (1962)
  • „Współczesność” (1963)
  • „Dialog”, Warszawa
  • „Zeszyty Wielkopolskie”, Poznań (1964-1972)
  • „Kronika Wielkopolski”, Poznań (1972-1979)
  • „Kronika Miasta Poznania”, Poznań
  • „Nurt”, Poznań (1967-1979)
  • „Tydzień”, Poznań (1977-1979)
  • „Nowe Książki” (1979)
  • „Poglądy” (1978)

Oprócz tego:

  • „Katolik” (1952-1956)
  • „Głos Katolicki” (1952-1956)
  • „Zorza Świąteczna” (1952-1956)
  • „Tygodnik Katolicki” (1952-1956)
  • „Gość Niedzielny” (1951-1953)
  • „Słowo Powszechne” (1952–1962)
  • „Słowo na Warmii i Mazurach” (1952-1962)
  • „WTK” (1956-1960)
  • „Tygodnik Społeczno-Kulturalny Katolików” (1952-1962)
  • „Nowy Nurt” (1958)

Dla radia i telewizji
Debiut radiowy: – opowiadania, program II PR, 13 grudnia 1960, „Zielone szkiełko jest różowe”, „Smutna zabawa” Radio – program lokalny i ogólnopolski PR, opowiadania, fragmenty powieści, wywiady, recenzje teatralne i literackie, eseje kulturalne, cykl felietonów o tematyce morskiej, estrady poetyckie itp. między innymi w audycjach „Magazyn literacki”, „Cztery pory roku”, „Pisarz i książka”, „Portret pisarza” itd. Debiut telewizyjny – „Czego chcą” – estrada poetycka. Emisja 1.05.1962.

Estrady poetyckie w TV:

  • „Do ciebie miłości” – poezja miłosna (27.11.1967)
  • „Ballady podwórkowe” (25.05.1967)
  • „Kantata Bacha” (16.02.1967)
  • „Brewiarz miłości” (15.09.1970)
  • „Prometeusz w okowach” – poezja grecka (15.09.1970)
  • Wiersze Bogusława Koguta (30.12.1970)
  • „Spotkanie z Białą Damą” (30.07.1973)
  • „Niedole miłowania” – widowisko telewizyjne opracowane na podstawie liryki staro-prowansalskiej (27.05.1973)
  • „Pozdrawiam moje miasto” – w 28 rocznicę wyzwolenia Poznania (26.01.1974)
  • Wiersze Haliny Poświatowskiej
  • Poezja Leopolda Staffa
  • „Niechby ta jedna nić” – wiersze K. Iłłakowiczówny, cz. I (1976), cz. II (11.03.1977)

Adaptacje dramatów na widowiska telewizyjne i opracowania redakcyjne:

  • „Starsza siostra” – A. Wołodin (10.11.1967)
  • „Szalona Julka” (5.07.1968)
  • „Ojcowie” – W. Sobko (8.11.1968)
  • „Urodziłem się w małej wiosce” – J. Wojciechowski (8.08.1969)
  • „Ballada żołnierska” – J. Mańkowski (27.02.1970)
  • „Śmierć Gubernatora” – A. Muller (6.07.1970)
  • „Ten, który przechodzi” (6.11.1970)
  • „Iwanow” (2.03.1971)
  • „Rajski ogródek” – T. Różewicz (zapis 24.05.1971)
  • „Trzeci wysoki dźwięk” (24.09.1971)
  • „Sztandar” – J. Mańkowski (12.11.1971)
  • „Ścisły nadzór” – J. Genet (3.12.1972)
  • „Płaszcz” – I. Gogol (23.03.1973)
  • „Śmierć Tariełkina” – Al. S. Kobylin (20.04.1973)
  • „Nikt tak szaleńczo nie śpiewa” (28.06.1973)
  • „Godiwa” – L. Staff
  • „Zacisze” – B. Brezowski (25.07.1973)
  • „Szósty dzień tworzenia” – St. Stampfl (3.06.1974)
  • „A jak królem, a jak katem będziesz” – T. Nowak (13.12.1974)
  • „Zykowowie” – M. Gorki (23.06.1975)
  • „Mario czarodziej” – T. Mann
  • „Mindowe” – J. Słowacki (19.03.1976)
  • „Dzień dobry do widzenia” – A. Fugard (14.08.1976)
  • „Puszkin” (22.03.1977)
  • „Ostatnie dni” – M. Bułhakow (5.10.1977)
  • „Na dnie” – M. Gorki (19.05.1978)
  • „Milczenie” – St. Brzozowski (20.05.1978)
  • „Rogacz wspaniały” – F. Crommelynck (4.12.1978)
  • „Trismus” – S. Grochowiak (18.03.1979)
  • „Prawdomówny kłamca” – G. Gorin (4.04.1979, 22.01.1984)
  • „Armia Poznań” (11.09.1979)
  • „Najzwyklejszy cud” – E. Szwarc (16.06.1980)
  • „Noeli” – S. Grochowiak (2.09.1983)

Widowiska słowno-muzyczne

  • „Reptularz muzyczny” – 1967
  • Koncert Chóru Stuligrosza – 1967
  • „Polskie pieśni...” – 1968
  • Opera „Kalina” – 1968
  • „Bal w operze” (adaptacja) – 1969
  • „Mały wodewil”– 1969
  • „Wesoła wojna” – 1969
  • „Orfeusz” – 1969

Teatr małych form

  • „Maria Magdalena” – 1968
  • „Generał w nieudanym garniturze” – 1970
  • „Śmierć ułana” (fragment powieści „Zasypany piołunem ślad” – 1970)
  • „Księga dygresji” K. Iłłakowiczówny (scenariusz) – 1970
  • „Pozdrawiam moje miasto” – 1973
  • „Plączą się czasy, miejsca, nagrody i klęski” M. Kuncewiczowa (adaptacja) – 1973 i 1975
  • „Historia o starym wdowcu z roku 1628 (moralitet)
  • „Kwitnący głóg” – 1978
  • „Dzień Zaduszny”, „Świętojańska opowieść”, „Morzysławska legenda”, „Na wojnę, na daleką”

Felietony, reportaże telewizyjne

  • „Śladami miłości” – 1964
  • „Święto Melpomeny” – 1965
  • „Dwa teatry” – 1965
  • „O świcie” – 1966
  • „Po premierze’ – 1966
  • „Kaliskie spotkania” – 1966
  • „W młodych oczach” – 1967
  • „Panorama literacka” – 1967
  • „W gościnie u...” – 1967
  • „Program literacko-muzyczny” – 1968
  • „Dzień teatru” – 1968
  • „Porozmawiajmy” – 1968
  • „Lipcowe święto” – 1968
  • „Pieśni historyczne” – 1968
  • „Żołnierska rzecz’ – 1968
  • „Teatr kościuszkowski” – 1968
  • „Włoszakowice” – 1968
  • „Człowiek-świat-polityka” – 1968
  • „Autoportret z hiacyntem” – 1969
  • „Międzynarodowy dzień teatru” – 1969
  • „10 recenzji” – 1969
  • „Pan Tadeusz” – 1969
  • „Dług” – 1969
  • „Szkoła janczarów” – 1970
  • „Korzenie ziemi” – 1972
  • „Pochwała głupoty” – 1972
  • „Iłła” – 1972
  • „Moja bajka” – 1973
  • „Pamiętnikarze” – 1973
  • „Ziemia Konińska” – 1973
  • „W kręgu ścian” – 1973
  • „Plebiscyt trwa” – 1974
  • „Wiosna literacka’ – 1974
  • „Wśród starych książek” – 1974
  • „Spotkania literackie” – 1975
  • „Naród sobie” – 1975
  • „O twórczości K. Iłłakowiczówny” – 1976
  • „Godzina E. Paukszty” – 1976
  • „Nowe książki” – 1977
  • „Kolęda, kolęda” – 1977
  • „Poemat piastowski” – 1978

TV – programy cykliczne

  • „Kronika kulturalna” – 1964
  • „TV Przegląd Kulturalny” – 1964
  • „Echo tygodnia” – 1965
  • „Portrety” – 1965
  • „Sezam muzyczny” – 1968-1970
  • „Felieton literacki” – 1969
  • „Wieczór z encyklopedią” – 1969
  • „Zapraszamy do tańca” – 1968-1969
  • „Kronika tygodnia” – 1969
  • „Teleskop” 1973-1979 („Witryna księgarska” – 1973-1979)
  • „Wielkopolska niedziela” – 1973-1975
  • „Loża” – 1974-1975
  • „Witraże” – 1974-1976
  • „Lektury Pegaza” („Pegaz”) – 1975-1977
  • „Panorama Lubuska” – 1964-1978
  • „Notatnik domowy” – 1975-1976
  • „Propozycje” (wieczór DTV) – 1977-1979

Nagrody

  • Nagroda w konkursie literackim „Głosu Wielkopolskiego” na opowiadanie współczesne, za opowiadanie „Gajowy” (Poznań, 1949 rok);
  • Druga nagroda (pierwszej nie przyznano) w konkursie literackim „Głosu Wielkopolskiego” na opowiadanie współczesne, za opowiadanie „Smutna zabawa” (Poznań, 1959 rok);
  • Ogólnopolska Indywidualna Nagroda Literacka CRZZ za powieść „Najpiękniej umiera gałąź” (Warszawa, 1969 rok);
  • Nagroda „Złotej Książki” w plebiscycie czytelniczym na najpoczytniejszą książkę pisarza środowiska poznańskiego za powieść „Najpiękniej umiera gałąź” (Poznań, 1969 rok);
  • Nagroda „Srebrnej Książki” w plebiscycie czytelniczym na najpoczytniejszą książkę pisarza środowiska poznańskiego za powieść „Zasypany piołunem ślad” (Poznań, 1971 rok);
  • Literacka Nagroda Indywidualna Miasta i Województwa Poznańskiego za całokształt twórczości literackiej (Poznań, 1975 rok);
  • Druga nagroda (pierwszej nie przyznano) w Konkursie Rozgłośni Polskiego Radia w Poznaniu, Wydawnictwa Poznańskiego i Związku Literatów Polskich w Poznaniu na cykl małych form prozatorskich za opowiadanie „Absurdalna śmierć generała”, „Martwa natura”, „Nie może zabraknąć pająków” i „Troje ludzi przy stoliku” (Poznań, 1977 rok);
  • Druga nagroda w ogólnopolskim zamkniętym konkursie literackim na powieść o tematyce górniczej zorganizowanym przez Ministerstwo Górnictwa i Związek Literatów Polskich za powieść „Nie nauczyłem się od ziemi” (Katowice, 1978 rok);
  • Ogólnopolska Indywidualna Nagroda Literacka CRZZ (przyznana pośmiertnie) za powieść „Nie nauczyłem się od ziemi” (Warszawa, 1980 rok);
  • Pierwsza nagroda w Poznańskim Konkursie Literackim przyznana pośmiertnie za powieść „Portret dziewanny smukłej” (Poznań, 1980 rok).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pisarze Wielkopolski. Informator. Opr. N. Chadzinikolau, J. Mańkowski. Wydawnictwo Poznańskie – 1971
  • Polscy pisarze współcześni 1944-1974”. Opr. Lesław M. Bartecki. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe – 1977
  • Rocznik Literacki, PIW – od 1966.
  • Stanisław Barańczak, Ironia i harmonia, Czytelnik – 1973
  • Proza, poezja 1966. Wybór szkiców i recenzji. Wyboru dokonała i wstępem opatrzyła Zenona Macużanka – 1967
  • 50 lat Poznańskiego Oddziału ZLP w latach 1921-1971. Wydawnictwo Poznańskie – 1971
  • Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 76. ISBN 83-60353-11-5.