Karta charakterystyki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej, karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego, MSDS (skrótowiec od ang. material safety data sheet) – dokument zawierający opis zagrożeń, które może spowodować określona substancja lub mieszanina chemiczna (czyli preparat), a także podstawowe dane fizykochemiczne na jej temat. Jej podstawowym celem jest informowanie o potencjalnych zagrożeniach związanych z daną substancją (mieszaniną), metodach ich zapobiegania i procedurach jakie należy wykonać w razie wystąpienia skażenia opisywaną substancją (mieszaniną).

Status prawny[edytuj | edytuj kod]

Dokument ten w krajach Unii Europejskiej, NAFTA i wielu innych musi być obowiązkowo sporządzany przez producentów chemikaliów dla sprzedawanych przez nich niebezpiecznych substancji i preparatów i przekazywany każdemu nabywcy. Karta charakterystyki musi być zawsze dostępna podczas ich transportu, używania i przechowywania. Odbiorcy takich substancji i preparatów mają obowiązek przechowywać kartę w taki sposób, aby każda osoba mająca z nimi do czynienia mogła w dowolnej chwili zapoznać się z zagrożeniami opisanymi w karcie.

Zawartość i struktura kart charakterystyki jest normowana przepisami prawa, różnymi dla krajów UE i NAFTA.

Unia Europejska[edytuj | edytuj kod]

W Europejskim Obszarze Gospodarczym układ karty charakterystyki i jej niezbędną zawartość definiuje rozporządzenie (UE) nr 453/2010, rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywy Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE z dnia 18 grudnia 2006 roku.

Karta charakterystyki zgodna z REACH zawiera datę sporządzenia i następujące numerowane punkty[1]:

Sekcja 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny oraz firmy/przedsiębiorstwa

1.1. Identyfikator produktu
1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania odradzane
1.3. Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki
1.4. Numer telefonu alarmowego

Sekcja 2: Identyfikacja zagrożeń

2.1. Klasyfikacja substancji lub mieszaniny
2.2. Elementy oznakowania
2.3. Inne zagrożenia

Sekcja 3: Skład/informacja o składnikach

3.1. Substancje
3.2. Mieszaniny

Sekcja 4: Środki pierwszej pomocy

4.1. Opis środków pierwszej pomocy
4.2. Najważniejsze objawy oraz skutki, ostre i opóźnione
4.3. Wskazówki dotyczące natychmiastowej pomocy lekarskiej i szczególnego postępowania z poszkodowanym

Sekcja 5: Postępowanie w przypadku pożaru

5.1. Środki gaśnicze
5.2. Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną
5.3. Informacje dla straży pożarnej

Sekcja 6: Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska

6.1. Indywidualne środki ostrożności, wyposażenie ochronne i procedury w sytuacjach awaryjnych
6.2. Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska
6.3. Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do jego usuwania
6.4. Odniesienia do innych sekcji

Sekcja 7: Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie

7.1. Środki ostrożności dotyczące bezpiecznego postępowania
7.2. Warunki bezpiecznego magazynowania, łącznie z informacjami o wzajemnych niezgodnościach
7.3. Szczególne zastosowanie (lub zastosowania) końcowe

Sekcja 8: Kontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej

8.1. Parametry dotyczące kontroli
8.2. Kontrola narażenia

Sekcja 9: Właściwości fizyczne i chemiczne

9.1. Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych
9.2. Inne informacje

Sekcja 10: Stabilność i reaktywność

10.1. Reaktywność
10.2. Stabilność chemiczna
10.3. Możliwość niebezpiecznych reakcji
10.4. Warunki, których należy unikać
10.5. Materiały niezgodne
10.6. Niebezpieczne produkty rozkładu

Sekcja 11: Informacje toksykologiczne

11.1. Informacje dotyczące działań toksycznych

Sekcja 12: Informacje ekologiczne

12.1. Toksyczność
12.2. Trwałość i zdolność do rozkładu
12.3. Zdolność do bioakumulacji
12.4. Mobilność w glebie
12.5. Wyniki oceny właściwości PBT i vPvB
12.6. Inne szkodliwe skutki działania

Sekcja 13: Postępowanie z odpadami

13.1. Metody unieszkodliwiania odpadów

Sekcja 14: Informacje dotyczące transportu

14.1. Numer ONZ
14.2. Prawidłowa nazwa przewozowa ONZ
14.3. Klasa (klasy) zagrożenia w transporcie
14.4. Grupa pakowania
14.5. Zagrożenia dla środowiska
14.6. Szczególne środki ostrożności dla użytkowników
14.7. Transport luzem zgodnie z załącznikiem II do konwencji MARPOL 73/78 i kodeksem IBC

Sekcja 15: Informacje dotyczące przepisów prawnych

15.1. Przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska specyficzne dla substancji lub mieszaniny
15.2. Ocena bezpieczeństwa chemicznego

Sekcja 16: Inne informacje

Kraje NAFTA[edytuj | edytuj kod]

W krajach NAFTA (Stany Zjednoczone, Kanada, Meksyk) podstawowym dokumentem normującym zawartość MSDS-ów jest norma ANSI Z400.1-2004[2]. W przypadku eksportu/importu chemikaliów z UE do krajów NAFTA i z krajów NAFTA do UE producenci są zmuszeni dołączać do nich dwa różne dokumenty MSDS, jeden zgodny z normami UE i drugi z normami NAFTA. Istnieje wprawdzie norma ISO definiująca międzynarodowy standard tych dokumentów, nie jest on jednak w pełni respektowany przez kraje NAFTA i UE[3].

Zgodnie z normą ANSI karta charakterystyki powinna zawierać sekcje odpowiadające na następujące pytania[2]:

  • Co to za materiał? (skład chemiczny, prawidłowy wygląd, nazwa, producent, podstawowe dane fizyczne i chemiczne itp.)
  • Co zrobić natychmiast po wystąpieniu zagrożenia? (krótki opis najpoważniejszych zagrożeń i opis jak sobie z nimi szybko poradzić + zwykle dane kontaktowe do osoby odpowiedzialnej)
  • Co powinno się zrobić w razie wystąpienia zagrożenia? (szczegółowy opis działań, które należy podjąć w razie zatrucia/pożaru/skażenia)
  • Jak uniknąć potencjalnych zagrożeń? (sposoby prawidłowego przechowywania i transportowania, lista potencjalnych czynników ryzyka)
  • Inne pożyteczne informacje (zwroty ryzyka, szczegółowe dane fizyczne i chemiczne itp.)

Norma ISO 11014-1 definiuje układ karty charakterystyki w bardziej precyzyjny sposób. Zgodnie z tą normą powinna ona zawierać:[3]

  • nazwę produktu i dane jego producenta
  • skład chemiczny
  • zwroty ryzyka
  • procedurę pierwszej pomocy
  • procedurę gaszenia
  • procedurę działania w razie wycieku i skażenia
  • sposoby przechowywania i posługiwania się
  • opis niezbędnych środków ostrożności przy kontakcie
  • właściwości fizykochemiczne
  • informacje o trwałości i reaktywności
  • informacje o toksyczności
  • informacje ekologiczne
  • uwagi na temat utylizacji lub neutralizacji
  • informacje o prawidłowym transporcie
  • informacje na temat regulacji prawnych dotyczących substancji
  • pozostałe informacje.

Przypisy

  1. Zobacz na przykład fluorek potasu. Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski. [dostęp 2015-03-26].
  2. a b How do I write an MSDS?, Canadian Centre for Occupational Health & Safety, 2007
  3. a b Norma ISO 11014-1