Metelčica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Metelčica to alfabet, który wymyślił Franc Serafin Metelko. W użytku był w latach 1825-1833.

Tekst pisany metelčicą – wiersz Cesar in opat

Metelko swój alfabet opublikował w książce Lehrgebäude der slowenischen Sprache. Nowy alfabet powstał z inicjatywy gramatyków, którzy nie byli zadowoleni z do tej pory używanej bohoričicy. Na Metelkę szczególnie wpłynął pomysł Kopitara aby każda głoska była reprezentowana przez dokładnie jeden znak i odwrotnie.

Metelčica
Wielka litera Mała litera Wymowa
Metelko C.gif Metelko c.gif c
Metelko Č.gif Metelko č.gif č
S s s
Metelko Š.gif Metelko š.gif š
Metelko ŠČ.gif Metelko šč.gif šč
Metelko Z.gif Metelko z.gif z
Metelko Ž.gif Metelko ž.gif ž
H h gardłowe h
Metelko H.gif Metelko h.gif podniebienne h
Metelko LJ.gif Metelko lj.gif lj
Metelko NJ.gif Metelko nj.gif nj
E e Akcentowane szerokie ê lub
nieakcentowane e
Metelko E.gif Metelko e.gif akcentowane wąskie é
Metelko EE.gif Metelko ee.gif półsamogłoska e (ǝ)
O o akcentowane wąskie ó lub
nieakcentowane o
Metelko O.gif Metelko o.gif akcentowane szerokie ô

W metelčicy obowiązywała następująca kolejność liter:
A B D E Metelko E.gif F G H Metelko H.gif I Metelko EE.gif J K L Metelko LJ.gif M N Metelko NJ.gif O Metelko O.gif P R S Metelko Š.gif Metelko ŠČ.gif Metelko Z.gif Metelko Ž.gif T U V Metelko C.gif Metelko Č.gif

Niektóre źródła podają, że Metelko zaczerpnął brakujące litery z cyrylicy, jednak gdy się dokładniej im przyjrzymy, okaże się, że nie mają racji. Z cyrylicy przejęta została wyłącznie litera Metelko Č.gif. Przy literach Metelko Š.gif i Metelko ŠČ.gif zauważalne jest podobieństwo do cyrylickich (Ш, Щ). Znak Metelko Z.gif jest identyczny jak w cyrylicy, jednak ówcześni Słoweńcy bardziej wiązali go z niemieckim pismem gotyckim. Pozostałe litery nie są zupełnie podobne do cyrylicy i zaliczamy je do osobistych „osiągnięć” Metelki. Szczególnie ciekawa jest litera Metelko C.gif, która nie przypomina żadnej innej litery na świecie. W powyższej tabeli możemy również dostrzec dwa różne znaki na głoskę h. Jednak, ponieważ większość słoweńskich narzeczy nie rozróżnia dwóch rodzajów głoski h, niektórzy pisarze pomijali literę Metelko H.gif.

Metelčica wydawała się przeciętnemu Słoweńcu tamtych czasów, dziwna, aby nie rzec – brzydka. Dlatego też szybko uzyskała przydomek krevljica (kula). Poza Metelką używało jej wyłącznie pięciu czołowych słoweńskich pisarzy. Metelčica nie rozprzestrzeniła się po Styrii, ponieważ dobrze funkcjonowała tam znacznie bardziej przejrzysta i prostsza dajnčica.

Po słoweńskiej alfabetycznej wojnie, w roku 1833 metelčica została ostatecznie zakazana i wkrótce potem Słoweńcy jednogłośnie przyjęli gajicę.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słoweńska wersja strony